کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء نوشته محمدبن علی ابن بابویه و ترجمه حمید نیک فکر و مهدی رحیمی، گزیده‌ای از مباحث قضاوت و احکام قضایی در آثار شیخ صدوق را در کنار متن عربی و برگردان فارسی گرد آورده است. این کتاب از مسئله‌ی جایگاه قاضی و شرایط داوری آغاز می‌کند و به موضوعاتی مانند شهادت، سوگند، خطای قاضی، آداب مجلس قضا و نمونه‌هایی از داوری‌های فقهی می‌رسد. این کتاب را انتشارات چتر دانش منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء بر پایه‌ی نوشته‌های محمدبن علی ابن بابویه تنظیم شده و بخشی از میراث فقهی شیخ صدوق را در موضوع قضاوت کنار هم می‌گذارد. متن کتاب نشان می‌دهد که محور اصلی آن، باب القضاء در آثاری مانند المقنع و من لا یحضره الفقیه است؛ یعنی جایی که بحث داوری، حکم‌کردن، شرایط قاضی و شیوه‌ی رسیدگی به دعواها مطرح می‌شود. مترجمان در این مجموعه فقط به برگردان واژه‌به‌واژه بسنده نکرده‌اند و در بخش‌هایی با توضیح‌های کوتاه درون قلاب، معنای عبارت‌ها و مقصود فقهی آن‌ها را روشن‌تر کرده‌اند.
این کتاب فضای آموزشی و استنادی دارد و از خلال فصل‌ها و باب‌های متعدد، تصویری روشن از نگاه فقه امامیه به مسئله‌ی قضا ارائه می‌دهد. عنوان‌هایی مانند باب من یجوز التحاکم الیه و من لا یجوز، باب اصناف القضاة و وجوه الحکم، باب آداب القضاء، باب خطأ الحکم، باب دیه خطأ القضاة و باب الحیل فی الاحکام نشان می‌دهد که اثر فقط به تعریف قضاوت محدود نمی‌ماند. این کتاب هم به مبانی می‌پردازد، هم به هشدارهای اخلاقی و هم به نمونه‌های جزئی و موردی؛ از پذیرش یا رد شهادت گرفته تا اختلاف در امانت، دعوای مالی، حدود، قصاص و شیوه‌ی سنجش ادعاها.
کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء در کنار نقل احادیث و فتاوا، نمونه‌هایی از داوری‌های منسوب به امام علی و امامان شیعه را هم آورده است؛ نمونه‌هایی که جنبه‌ی استدلالی کتاب را پررنگ‌تر می‌کنند. در این بخش‌ها، خواننده با مسئله‌هایی روبه‌رو می‌شود که پاسخ آن‌ها فقط بر پایه‌ی حکم کلی نیست و به دقت در قرینه‌ها، عدالت شاهدان، ترتیب ادعا و حتی آداب نشستن و سخن‌گفتن در مجلس قضا وابسته است. همین ترکیبِ متن اصلی عربی، ترجمه فارسی و توضیح‌های تکمیلی باعث شده این کتاب هم برای پیگیری متن کهن مفید باشد و هم برای فهم منطق احکام قضایی در سنت فقهی شیعه.

خلاصه کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء

کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء مجموعه‌ای از بحث‌های فقهی درمورد قضاوت است که از جایگاه سنگین داوری آغاز می‌شود و سپس به شرایط قاضی، شیوه‌ی حکم‌دادن، اعتبار بینه و سوگند، حدود شهادت، خطای قضایی و مسئولیت ناشی از آن می‌رسد. متن کتاب بارها یادآوری می‌کند که قضاوت فقط صدور حکم نیست، بلکه با عدالت، دانش، احتیاط و پرهیز از شتاب گره خورده است. در کنار این مباحث، نمونه‌های متعددی از اختلاف‌های مالی، امانت، مالکیت، نسب و دعواهای حقوقی آمده که نشان می‌دهد احکام قضایی چگونه در موقعیت‌های واقعی به کار گرفته می‌شوند.

چرا باید کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مجموعه‌ای فشرده از مهم‌ترین بحث‌های قضاوت در فقه امامیه را یک‌جا پیش می‌گذارد.
• خواننده با موضوعاتی مانند بینه، سوگند، شهادت، عدالت شاهدان و خطای قاضی به‌صورت مستقیم آشنا می‌شود.
• نمونه‌های متعدد داوری، پیوند میان حکم کلی و مسئله‌های عینی را روشن می‌کنند.
• حضور متن عربی در کنار ترجمه فارسی، پیگیری دقیق‌تر عبارت‌های اصلی را ممکن می‌کند.
• توضیح‌های افزوده‌شده در ترجمه، فهم برخی اصطلاحات و مقصود فقهی عبارت‌ها را آسان‌تر می‌کنند.
• این کتاب برای شناخت آداب قضاوت و مسئولیت اخلاقی قاضی، فقط به حکم فقهی بسنده نمی‌کند و هشدارهای جدی هم در متن دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تراث الشیخ الصدوق فی فقه القضاء به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران حقوق و فقه که می‌خواهند با مباحث قضایی در متون کلاسیک شیعه آشنا شوند.
• خوانندگانی که درمورد جایگاه قاضی، شیوه‌ی داوری و اعتبار شهادت و سوگند سؤال دارند.
• علاقه‌مندان به آثار شیخ صدوق که می‌خواهند بخشی از میراث فقهی او را در موضوع قضاوت دنبال کنند.
• مخاطبانی که ترجیح می‌دهند متن عربی را در کنار ترجمه فارسی و توضیح‌های تکمیلی بخوانند.
• کسانی که به نمونه‌های فقهی و داوری‌های موردی در مسئله‌های مالی، حقوقی و کیفری علاقه دارند.