کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام

کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام نوشته‌ی خلیل قبله‌ای خویی و سید طه مرقاتی خویی اثری دانشگاهی در حوزه‌ی الهیات (فقه و مبانی حقوق اسلامی) است که نشر سمت آن را منتشر کرده است. این کتاب برای درس ۲ واحدی «حقوق جزای عمومی در اسلام» در مقطع کارشناسی رشته الهیات (فقه و حقوق اسلامی) تدوین شده و به‌صورت منظم مباحث جرم، مجازات و مسئولیت کیفری را بر پایه منابع فقهی شیعه و اهل سنت بررسی کرده است. ساختار اثر از کلیات حقوق، مفهوم جرم و ارکان آن تا عوامل موجهه جرم، عوامل رافع مسئولیت، سقوط مجازات‌ها و اهداف مجازات را در بر می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام

کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام اثری است که با تکیه‌بر مبانی فقهی و منابع اصیل کتاب و سنت به تبیین قواعد کلی حقوق کیفری در نظام حقوقی اسلام پرداخته است. نویسندگان کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام در مقدمه ابتدا جایگاه حقوق کیفری را در تقسیم‌بندی حقوق عمومی و خصوصی توضیح داده‌اند و نشان داده‌اند که چگونه هدف اصلی این شاخه، حفظ نظم و امنیت اجتماعی از طریق پیشگیری از جرم و اجرای مجازات است. سپس با استناد به آیات قرآن، روایات و تحلیل‌های فقیهان، تحول نگاه به مجازات از انتقام‌جویی قبیله‌ای به نظامی مبتنی بر عدالت، رحمت و حفظ مصالح عمومی را ترسیم کرده‌اند. در ادامه کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام در شش فصل تنظیم شده است. فصل اول به کلیات اختصاص دارد و مفاهیمی مانند تعریف حقوق، اقسام حق (حق‌الّه، حق‌الناس و حق مشترک)، جایگاه حقوق جزای عمومی در فقه و منابع آن (کتاب، سنت، اجماع و عقل) را بررسی کرده است. فصل دوم به «جرم و ارکان آن» می‌پردازد و ضمن تحلیل مفهوم جرم در لغت، قرآن، حقوق و فقه، سه رکن قانونی، مادی و معنوی جرم را توضیح می‌دهد و اصل قانونی بودن جرم و مجازات را از منظر فقهی و حقوقی واکاوی کرده است. در فصول بعدی کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام مباحثی مانند عوامل موجهه جرم (دفاع مشروع، ضرورت، حکم قانون، توبه پیش از اثبات جرم)، عوامل رافع مسئولیت (اکراه، اضطرار، مستی، جنون، صغر و خواب)، موارد سقوط مجازات‌ها (مرگ جانی، عفو، صلح، مرور زمان، تبدیل قصاص به دیه) و در نهایت اقسام و اهداف مجازات از دیدگاه حقوق‌دانان و فقها طرح شده است. در پایان هر فصل، پرسش‌های پایانی برای استفاده آموزشی دانشجویان آمده و در انتهای کتاب نیز بخشی از قوانین و نمایه موضوعی درج شده است.

خلاصه کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام

کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام ابتدا با تعریف «حق» و اقسام آن، جایگاه حقوق کیفری را در منظومه فقه اسلامی روشن می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه احکام جزایی برای حفظ پنج مصلحت اساسی دین، نفس، عقل، نسل و مال تشریع شده است. سپس مفهوم جرم را در قرآن، لغت، حقوق و فقه مقایسه می‌کند و توضیح می‌دهد که در متون اسلامی بیشتر از واژه‌هایی چون اثم، ذنب و خطیئه استفاده شده است. در ادامه، ارکان سه‌گانه جرم یعنی رکن قانونی (وجود نص شرعی یا قانونی)، رکن مادی (فعل یا ترک فعل در خارج) و رکن معنوی (اهلیت و قصد) به‌تفصیل بررسی می‌شود و اصل «قانونی بودن جرم و مجازات» هم از منظر تاریخ حقوق غرب و هم بر پایه آیات و روایات تحلیل شده است. کتاب سپس به عوامل موجهه جرم و عوامل رافع مسئولیت می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه دفاع مشروع، ضرورت، اکراه، جنون، صغر و مانند آن در مسئولیت کیفری اثر می‌گذارند. در پایان نیز اقسام مجازات‌ها و اهداف آن‌ها از دیدگاه فقها و حقوق‌دانان و نسبت آن با عدالت، رحمت و مصلحت عمومی تبیین شده است.

چرا باید کتاب حقوق جزای عمومی در اسلام را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از حقوق جزای عمومی بر پایه فقه اسلامی ارائه کرده است و مفاهیم کلیدی مانند جرم، مجازات، مسئولیت، دفاع مشروع و سقوط مجازات را با استناد به آیات، روایات و آرای فقها توضیح می‌دهد. خواننده با مطالعه آن می‌تواند نسبت میان حقوق کیفری عرفی و فقه جزایی اسلام را بهتر درک کند و مبانی نظری قانون مجازات اسلامی را بشناسد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه این کتاب به دانشجویان الهیات (فقه و حقوق اسلامی)، دانشجویان حقوق علاقه‌مند به مبانی فقهی قانون مجازات، طلاب حوزه‌های علمیه و پژوهشگران مباحث فقه جزایی پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تری از فلسفه مجازات و مفهوم جرم در اسلام هستند مفید است.