کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری

کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری (از شناخت تا اجرا) نوشته اکرم حیدری، زهره سادات میرمقتدایی، مرتضی حیدری و سیده زهرا نهاردانی و اثری آموزشی است که به‌طور ویژه برای پرستاران، دانشجویان پرستاری و فعالان نظام سلامت تدوین شده است. این کتاب با تکیه بر رویکرد سلامت کل‌نگر کوشیده است معنویت را به‌عنوان یکی از ابعاد اساسی وجود انسان و یکی از ارکان سلامت، وارد متن آموزش و عمل پرستاری کند و نشان دهد مراقبت حرفه‌ای بدون توجه به نیازهای معنوی بیماران، کامل نیست. نشر سنجاق این کتاب را به‌صورت الکترونیکی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری

کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری با تمرکز بر نقش پرستار در پاسخ‌گویی به نیازهای معنوی بیماران، از مقدمه‌ای مفصل آغاز می‌شود که در آن، معنویت به‌عنوان بعدی بنیادین از وجود انسان معرفی شده است؛ بعدی که هم در افراد دین‌باور و هم در کسانی که خود را معنوی اما نه مذهبی می‌دانند، حضور دارد. اکرم حیدری، زهره سادات میرمقتدایی، مرتضی حیدری و سیده زهرا نهاردانی با استناد به متون دینی، روان‌شناسی انسان‌گرا، نظریه‌های هوش معنوی و اسناد بین‌المللی حوزه‌ی سلامت نشان داده‌اند که چگونه معنویت می‌تواند در کاهش اضطراب، افزایش امید، ارتقای عزت‌نفس و بهبود کیفیت زندگی نقش داشته باشد و چرا نادیده‌گرفتن آن در نظام سلامت، به‌نوعی غفلت از بخشی اساسی از انسان است.

کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری درمورد جایگاه پرستاری، مراقبت معنوی، هفت ویژگی اصلی مراقبت معنوی و... سخن گفته است. در انتهای فصل‌های این کتاب، خودآزمایی و پاسخ‌ها امکان مرور و تثبیت آموخته‌ها را فراهم کرده است. ساختار آموزشی کتاب حاضر همراه با اهداف شناختی و نگرشی در ابتدای فصل‌ها، سناریوهای بالینی، خودآزمایی و پاسخ‌های تشریحی، آن را به منبعی کاربردی برای یادگیری و تمرین مراقبت معنوی در محیط‌های بالینی تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری

انسان موجودی چندبعدی است که جسم، روان، اجتماع و معنویت او درهم‌تنیده است و اختلال در هر بعد، سایر ابعاد را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. سلامت معنوی به‌عنوان بخشی از سلامت کل‌نگر معرفی و نشان داده می‌شود که چگونه معنویت از طریق معنا‌بخشی به رنج، مرگ، بیماری و بحران می‌تواند احساس رضایت، امید، آرامش و انسجام درونی را تقویت کند. معنویت صرفاً به مناسک دینی فروکاسته نشده و به‌عنوان مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، نگرش‌ها و تجربه‌های متعالی تعریف شده است که می‌تواند در قالب دینداری توحیدی به اوج برسد، اما در قالب گرایش‌های معنوی غیردینی نیز بروز پیدا کند.

کتاب در ادامه، مفهوم مراقبت معنوی را به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت پرستاری توضیح می‌دهد؛ مراقبتی که به سؤالات بنیادین بیمار درباره‌ی معنای زندگی، رنج، مرگ، امید، بخشش، ارتباط با خدا، دیگران و طبیعت پاسخ می‌دهد و به او کمک می‌کند احساس تمامیت و یکپارچگی خود را بازیابد. اهداف مراقبت معنوی، از ارتقای بهزیستی معنوی و کیفیت زندگی تا احترام به باورهای بیمار و ارائه‌ی مراقبت جامع، در این اثر تشریح شده است.

کتاب در گام بعدی به عوامل تعیین‌کننده‌ی مراقبت معنوی می‌پردازد؛ باورها و ارزش‌های بیمار، دانش و مهارت‌های ارائه‌دهندگان مراقبت، فرهنگ سازمانی، دسترسی به منابع معنوی، ترجیحات بیمار و همکاری بین‌رشته‌ای. سپس شایستگی‌های لازم برای ارائه‌دهندگان مراقبت معنوی مانند دانش الهیاتی و روان‌شناختی، آگاهی از تنوع باورها، مهارت‌های ارتباطی، توان حمایت عاطفی، رفتار اخلاقی و توسعه‌ی حرفه‌ای مداوم بیان شده است.

اثر در فصل حضور التیام‌بخش نشان می‌دهد که چگونه حضور، فراتر از صرفاً بودن فیزیکی در کنار بیمار است و شامل حضور کامل جسمی، ذهنی و روحی، گوش‌دادن عمیق، تماس چشمی، لمس مناسب، لحن آرام، انتخاب دقیق کلمات، صمیمیت، حساسیت و پذیرش می‌شود. مراحل اجرایی حضور التیام‌بخش از معرفی خود و محیط، حضور منظم بر بالین، کشف دل‌نگرانی‌ها، صرف وقت کافی، توضیح روشن درباره‌ی بیماری و درمان، همراهی در لحظات سخت، مشارکت در شادی و غم بیمار و حفظ مهربانی و خوش‌رویی تا نشان‌دادن عشق به مراقبت، به‌صورت گام‌به‌گام، توضیح داده شده است.

فصل ارتباط درمانی، ارتباط را به‌عنوان ابزار اصلی تحقق مراقبت معنوی معرفی می‌کند. در این فصل، مفهوم ارتباط درمانی، نقش آن در کاهش اضطراب، ارتقای مشارکت بیمار در تصمیم‌گیری و تسهیل بیان احساسات و باورها توضیح داده شده و فنونی مانند برچسب عاطفی، تفسیر، بازتاب، سکوت مؤثر، سؤال‌های باز و تشویق‌های حداقلی به‌عنوان ابزارهای عملی پرستار معرفی شده است. تأکید می‌شود که قضاوت‌نکردن، پذیرش بیمار، حساسیت فرهنگی و توجه به ترجیحات معنوی او، پایه‌های یک ارتباط درمانی معنویت‌محور هستند.

کتاب در فصل درک شهودی، شهود را به‌عنوان یکی از منابع شناخت و تصمیم‌گیری معرفی می‌کند که در کنار منطق عمل می‌کند. تعاریف مختلف شهود از فرهنگ‌نامه‌ها، فلسفه‌ی غرب، سنت‌های شرقی و متون اسلامی مرور و نشان داده می‌شود که شهود نوعی درک سریع، غیرکلامی و مبتنی‌بر تجربه است که از پیوند ناخودآگاه و خودآگاه شکل می‌گیرد. سپس مفهوم شهود بالینی مطرح شده است؛ یعنی توان پرستار برای تشخیص الگوها، نیازهای پنهان و نگرانی‌های ناگفته‌ی بیمار و تنظیم مراقبت براساس این درک عمیق.

کتاب حاضر توضیح می‌دهد که چگونه پرستار می‌تواند با توجه، تأمل، تجربه و حساسیت نسبت به نشانه‌های ظریف رفتاری و عاطفی بیمار، این توان را در خود پرورش دهد و آن را در خدمت مراقبت معنوی قرار دهد.

چرا باید کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری را بخوانیم؟

خواندن کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری به‌ویژه برای کسانی که در محیط‌های بالینی با بیماران درگیر رنج، بیماری مزمن، سرطان، پایان حیات یا بحران‌های روانی و خانوادگی سروکار دارند، فرصتی است برای دیدن دوباره‌ی معنای مراقبت. کتاب نشان می‌دهد که مراقبت معنوی یک مفهوم انتزاعی یا صرفاً مذهبی نیست؛ بلکه بخشی از عمل روزمره‌ی پرستار است. این اثر به‌جای بسنده‌کردن به تعاریف کلی، ساختاری مرحله‌به‌مرحله ارائه کرده است.

مخاطب می‌تواند مفاهیم را به‌طور مستقیم به موقعیت‌های واقعی بخش، اورژانس، شیمی‌درمانی، مراقبت‌های ویژه یا مراقبت در منزل پیوند بزند. ترکیب مباحث نظری با دستورالعمل‌ها باعث شده است که کتاب هم برای مطالعه‌ی عمیق و هم برای استفاده به‌عنوان راهنمای کاربردی در محیط کار مناسب باشد. همچنین تأکید مداوم بر احترام به باورهای بیمار، حساسیت فرهنگی، پرهیز از قضاوت و حفظ کرامت انسان، این اثر را به منبعی سودمند درارتباط‌با محیط‌های متنوع فرهنگی و اعتقادی تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پرستاران شاغل در بیمارستان‌ها، مراکز درمانی، بخش‌های شیمی‌درمانی، مراقبت‌های ویژه و مراقبت در منزل پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر برای دانشجویان پرستاری که در حال گذراندن واحدهای مرتبط با مراقبت جامع، اخلاق حرفه‌ای یا مهارت‌های ارتباطی هستند، برای مربیان و اساتید پرستاری، مددکاران اجتماعی حوزه‌ی سلامت، اعضای تیم‌های بین‌رشته‌ای مراقبت از بیماران مزمن و پایان حیات و سیاست‌گذاران آموزشی در علوم پزشکی مناسب است. کسانی که دغدغه‌ی ادغام معنویت در نظام سلامت و ارتقای کیفیت ارتباط درمانی با بیماران را دارند، می‌توانند از محتوای این کتاب بهره ببرند.

بخشی از کتاب راهنمای گام به گام مراقبت معنوی در پرستاری

«مفهوم بیمارمحوری

بیمارمحوری در مقابل بیماری‌محوری، به اصالت وجود بیمار، به ماهیت منحصر به فرد و زندگی فردی، تجربیات و نیازهای هر بیمار اشاره دارد. به عنوان ارائه‌دهندگان مراقبت‌های سلامت، مهم است بدانیم که هر بیمار، فردی با داستان، شخصیت و تاریخچه منحصر به فرد خود است. این شناخت می‌تواند به پرستاران کمک کند تا مراقبت‌های بیمارمحوری را ارائه دهند که متناسب با نیازها و ترجیحات فردی هر بیمار است. اصالت وجود بیمار می‌تواند به طرق مختلفی تجلی یابد. به عنوان مثال، پیشینه فرهنگی، سابقه خانوادگی و تجربیات شخصی یک بیمار، همگی می‌توانند بر باورها، ارزش‌ها و عملکرد وی در زمینه سلامتی او تأثیر بگذارند. این عوامل همچنین، بر نحوه برخورد بیمار با مراقبت‌های ارائه شده به وی تأثیرگذار بوده و ضروری است پرستاران از این عوامل برای ارائه مراقبت‌های حساس فرهنگی آگاه باشند.»