کتاب امام رضا و ایران

از حضرت نقل شده که همواره به اصحاب خود می‌فرمود: بر شما باد سلاح پیامبران، از او پرسیده شد که سلاح انبیا چیست؟ فرمود: سلاح انبیا دعاست.

هیچ بنده‌ای به کمال حقیقت ایمان نرسد، جز وقتی که سه خصلت داشته باشد: فهم دین، اندازه‌گیری صحیح معاش و صب

محبت با مردم نصف عقل است.

مؤمن، مؤمن نیست، مگر اینکه سه خصلت در او باشد: سنتی از پروردگارش، سنتی از پیامبرش و سنتی از امامش سنت پروردگارش، حفظ اسرار خویش است و سنت پیامبر مدارا کردن با مردم و سنت امامش نیز صبر بر مشکلات و سختی‌ها است.

امام رضا فرمود: ایمان یک درجه از اسلام بالاتر است، و تقوا یک درجه از ایمان برتر است و چیزی برتر از یقین به آدمی‌زادگان نداده‌اند. در بیانات امام از پایه‌های ایمان نیز سخن رفته است: ایمان چهار پایه دارد: توکل بر خدا، رضا به قضای الهی، تسلیم در برابر فرمان پروردگار و واگذاردن کارها به او.

مأمون عباسی بعد از مواجهه خونین با برادرش امین، جانشین هارون شد و افرادی را روانه مدینه کرد. پس از رسیدن فرستادگان مأمون امام رضا (ع) خود را با دو واقعیت روبه‌رو دید، مرگ خاموش و کم‌اثر در مدینه توسط عوامل خلافت و یا افشای تزویر پسر هارون‌الرشید و برملا کردن تمام ادعاهای دیرینه او مبنی بر علاقه به فرزندان پیامبر (ص) و تمایل بر بازگرداندن خلافت به ایشان، که تنها در پرتو شهادت در مرو میسر می‌شد.

فزونی قیام‌های علویان در نقاط مختلف مملکت اسلامی سبب شد که مأمون، سیاستی جدید را به‌کار بندد تا از یک‌سو جلوی این انقلاب‌ها را بگیرد، و از دوم‌سو به خلافتش نیز مشروعیت بخشد، و آن دعوت از حضرت امام رضا (ع) از مدینه به مرو بود. امام رضا (ع) برخلاف میل خود مجبور شد به دعوت مأمون پاسخ مثبت دهد.

کار دیوان خراج و وظیفه آن به قدری اهمیت داشت که حضرت علی (ع) همواره به کارگزاران خراج چنین توصیه می‌کرد: «... با مردمان به انصاف کار کنید و به نیازشان بردبار باشید؛ چه شما خزانه‌داران توده مردمید و وکیلان امت و نماینده پیشوایان جماعت. بر هیچ‌کس به نیازیکه دارد، خشم مگیرید و بزرگی مفروشید و هیچ‌کس را از تلاش مطلوب بازمدارید؛ هرگز برای گرفتن خراج، نه جامه زمستانی کسی را در معرض فروش درآورید، نه جامه تابستانی کسی را، نه چارپایان مردمان را که برای کشاورزی و حمل و نقل به آن نیاز دارند، نه بنده خدمتکارشان را؛ هرگز کسی را برای درهمی نیز به تازیانه میندازید و به مال هیچ‌کس چه نمازگزار یا هم پیماندست میالایید... .»