کتاب ما را ز باده گلگون خراب کن

همت بلند خوب است. هر چه می‌توانی مراتب بالاتر را طالب باش، اما به کسی اظهار نکن، چون باطل می‌شود. هر چه می‌خواهی بشوی را در درون خودت مخفی نگه دار.

عارف واصل حاج اسماعیل دولابی می‌فرمود: هر وقت در بند محبت چیزی گرفتار شدیم با خود بگوییم بهتر از این هم هست. این کار را ادامه دهیم تا از خدا سر در بیاوریم.

اگر خود ما واقعاً از سر باور به خدا بگوییم: خدایا ما غیر از تو کسی را نداریم، و نگاه ما و دل ما به اقوام و خویشاوندان و مال و منال خود نباشد، مطمئناً خدا طور دیگری با ما برخورد می‌کند. مگر از صفات خدا "غیور" نیست؟ خدا خیلی غیرتی است.

استجابت دعا هم موعد مقرر دارد. حکمت خدا را باور داشته باشیم و به آن اعتماد کنیم.

روی سینهٔ خود بنویسیم این‌جا آشغال‌دانی نیست! محبت هر چیزی و هر کسی را راه نمی‌دهیم!

گفتم کجا؟ گفتا به خون گفتم چرا؟ گفت از جنون گفتم که کی؟ گفتا کنون گفتم مرو، خندید و رفت!

بعد از همه نوبت ایاز رسید که کنار سلطان محمود نشسته بود. چشم‌ها دوخته و گوش‌ها تیز شد که ایاز چه می‌خواهد. - خب ایاز! تو چه می‌خواهی؟ ایاز سر به زیر افکنده و ساکت. - بخواه. هرچه می‌خواهی بگو. ایاز همچنان ساکت، اما دست بر شانه‌های سلطان محمود گذاشت. یعنی من تو را می‌خواهم.

یکی از هم‌زندان‌های یوسف خوابی جعل کرد و تعبیرش را از یوسف پرسید، یوسف تعبیر کرد. آن زندانی گفت: دروغ گفتم و خواب را از خودم ساخته بودم. یوسف گفت: قُضِیَ الاَمرُ. یعنی کار از کار گذشت و آن‌چه گفتم واقع خواهد شد.

گفتم: چرا بعضی افراد یا ملت‌ها دعا نمی‌کنند، ولی همه چیزشان سرجای خودش است و خدا کاملاً به آن‌ها رسیدگی می‌کند. گفت: صاحب گاوداری هم به گاوها رسیدگی کامل می‌کند، بدون این‌که درخواستی داشته باشند، آخورها پر می‌شود، دمای هوا تنظیم می‌گردد، واکسن‌های لازم تزریق می‌شود و ... اما خداوند از طریق پیامبر خود به بندگان پیغام فرستاده که بگو اگر دعا و درخواست نکنید، خداوند به شما توجهی نمی‌کند. قُل ما یَعبَؤُا بِکُم رَبّی لَولا دُعاءُکم. (فرقان ۷۷)

حالا می‌فهمیم روضه وداع را. سیدالشهدا علیه السلام هفت بار رفت و برگشت خداحافظی کرد. محبت شدید زینب را می‌دانست. حسین معلم عشق است.

قانون کلی این است: «هرکس درخواست و تقاضای توفیق از خدا بنماید و خود به کوشش و تلاش نپردازد، خویشتن را مسخره کرده است.» این قانون را امام رضا علیه السلام یادمان داده است: «مَن سَئَلَ اللهَ التَّوفیقَ وَلَم یَجتَهِد فَقَدِ استَهزَءَ بِنَفسِه» (بحار الانوار، ج ۷۵، ص ۳۵۶)

از قوانین محبت و مهرورزی اگر کسی را دوست داشتی، محبت خود را ابراز کن و به او بگو، با دعوت، با دیدار، با هدیه، با احترام بیشتر و حتی با تصریح که «شما را دوست دارم، به شما علاقه دارم، به خاطر خدا!»

- اگر خیری در او هست خداوند او را به ما باز می‌گرداند و اگر خیری در او نیست بهتر که رفت.

این حدیث هم در متون روایی ما آمده که خداوند به موسی وحی کرد: ای موسی! هرچه نیاز داری از من بخواه، حتی علوفهٔ گوسفند و نمک غذایت را. در عین این‌که خودمان هم تلاش می‌کنیم، نیازهای ریز و درشت خود را از خدا بخواهیم. بیشتر بخواهیم تا بیشتر محبوب خدا شویم.

بهترین مؤمنین کسانی هستند که با دیگر مؤمنین انس می‌گیرند. در کسی که با دیگران انس نمی‌گیرد و نمی‌گذارد با او انس بگیرند، خیری نیست. خَیْرُ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ کَانَ مَأْلَفَةً لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَأْلَفُ وَ لَا یُؤْلَفُ (مستدرک‌الوسائل، ج ۸، ص ۴۵۰)

این مطلب که از دیگران بخواهیم برای ما دعا کنند و اصطلاحاً التماس دعا بگوییم، استدلال مهمی هم دارد: خداوند به موسی علیه السلام وحی کرد که ای موسی اگر می‌خواهی دعایت مستجاب شود، مرا با دهانی دعا کن که با آن گناه نکرده‌ای. موسی تعجب کرد و عرض کرد خدایا من چنین دهانی ندارم که با آن گناه نکرده باشم. خدا فرمود: از دیگران بخواه تا برای تو دعا کنند، تو که با زبان و دهان آن‌ها گناه نکرده‌ای.

تا این جا خیلی خوب! و ما هم فکر می‌کنیم که اهل محبت خداییم. ولی حدیث بعد، مچ ما را می‌گیرد: امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند به موسی علیه السلام وحی کرد: دروغ می‌گوید کسی که گمان برد مرا دوست دارد، اما چون شب فرا رسد، می‌خوابد و چشم از عبادت من فرو می‌بندد. مگر نه این است که هر دل‌داده‌ای دوست دارد با

از قوانین محبت و مهرورزی عشق واقعی، وحدت‌طلب است. یعنی فقط یک معشوق. چه عشق حقیقی و چه عشق مجازی. اگر غیر از این بود در واقعی بودن عشق تردید کنیم. شرط عاشق نیست با یک دل، دو دلبر داشتن یا ز جانان، یا زجان، باید که دل برداشتن مگر خدا به ما چند دل داده

سلطان محمود به غلام خود ایاز، ابراز علاقه زیادی می‌کرد و درباریان درک نمی‌کردند چرا. * روز عید بود. سلطان محمود نشسته و به درباریان اجازه داده بود که هر چه می‌خواهند درخواست کنند و او عطا می‌کرد، از مرکب و خانه و زمین و باغ و ... درخواست می‌کردند و او عطا می‌کرد. عجب عیدی بود!

گاهی از دل بر می‌آید و بر زبان جاری می‌شود، و گاهی بر زبان جاری می‌شود تا شاید در دل رسوخ کند. و من و تو از خود بپرسیم که از خوان عشق چه بهره‌ای برده‌ایم؟ آیا وقتی سُبحانَ اللهِ وَ الحَمدُ للهِ وَ لاالهَ الا اللهُ وَ اللهُ اَکبَر می‌گوییم، یا صلوات می‌فرستیم یا حسین حسین گویان، عزاداری می‌کنیم، آیا این اذکار از دل ما بر می‌آید و بر زبان ما جاری می‌شود، یا لااقل چنین تصمیمی گرفته‌ایم که بر زبان ما جاری شود تا شاید در دلمان رسوخ کند؟

علامه طباطبایی می‌گوید: مهر خوبان دل و دین از همه بی‌پروا برد من به سرچشمهٔ خورشید نه خود بردم راه

علامه طباطبایی می‌گوید: مهر خوبان دل و دین از همه بی‌پروا برد من به سرچشمهٔ خورشید نه خود بردم راه خم ابروی تو بود و کف مینوی تو بود

مشکل بزرگ، خودخواهی است که عشق، هرچند عشق مجازی، درمان خیلی خوبی برای آن است

مبادا دشمنان خدا را دوست بداری، یا دوستی خود را نثار کسی جز دوستان خدا کنی. زیرا هر کس مردمی را دوست بدارد، با آن‌ها محشور می‌شود. إیّاکَ أنْ تُحِبَّ أعْداءَ اللَّهِ، أو تُصْفِیَ وُدَّکَ لغَیرِ أولیاءِ اللَّهِ، فإنّ مَن أحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعهُم.

در مقام مقایسه، تأثیر نیروی عقل در اصلاح مفاسد اخلاقی، مانند کار کسی است که بخواهد ذرات آهن را از خاک با دست جدا کند، چقدر رنج و زحمت دارد؟ اما اگر یک آهن ربای قوی در دست داشته باشد، ممکن است با یک حرکت و گردش، همه آن‌ها را جدا کند. نیروی ارادت و محبت مانند آهن ربا صفات رذیله را جمع می‌کند و دور می‌ریزد.

«وقتی ابرار و نیکان با هم مواجه می‌شوند، حتی اگر به زبان ابراز محبت نکنند، قلب‌هایشان بسرعت به هم نزدیک می‌شود و خو می‌گیرد، با سرعتی که قطرات باران با آب رودخانه آمیخته می‌شود. اما فجار و بدکاران، وقتی با هم برخورد می‌کنند، هر چه به زبان ابراز محبت کنند، قلب‌هایشان به هم خو نمی‌گیرد، چنان که مهرورزی چهارپایان به هم بعید است. هر چند مدت‌ها در یک آخور هم غذا بوده باشند.»

یا مُنی قلُوبِ المشتاقین و یا غایةَ آمالِ المحببین اَساَلُکَ حُبَّک و حبَّ من یُحِبُّک و حُبَّ کل عملٍ یوصِلُنی اِلی قُربِک. محبت خود و محبت دوست‌دارانت را به من عطا کن و علاقه به کاری که مرا به تو نزدیک می‌کند. این حقیقت که محبت به اولیاء خدا مقدمه‌ای برای اصلاح نفس و به تبع محبت به خدا و بلکه رسیدن به خداست مؤید قرآنی بسیار مهمی دارد

امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند به موسی علیه السلام وحی کرد: دروغ می‌گوید کسی که گمان برد مرا دوست دارد، اما چون شب فرا رسد، می‌خوابد و چشم از عبادت من فرو می‌بندد. مگر نه این است که هر دل‌داده‌ای دوست دارد با دل‌دار خود خلوت کند؟!

طاعت و پرستش حضرت حق به نسبت محبت و عشقی است که انسان به حضرت حق دارد همچنان که امام صادق علیه السلام فرمود: تَعصِی الالهَ وَ اَنتَ تُظهِرُ حُبَّهُهذا لَعَمری فی الفِعالِ بَدیعٌ لَو کانَ حُبُّکَ صادِقاً لَاَطَعتَهُاِنَّ المُحِبَّ لِمَن یُحِبُّ مُطیعٌ خدا را نافرمانی کنی و اظهار دوستی او کنی؟! به جان خودم این رفتاری شگفت است. اگر دوستی‌ات راستین بود اطاعتش می‌کردی، زیرا که دوستدار، مطیع کسی است که او را دوست دارد. (استاد مطهری، جاذبه و دافعه علی علیه السلام، ص ۶۷)

دعای عاقبت به خیری در قرآن این است: رَبَّنا فَاغفِرلَنا ذُنوبَنا وَ کَفِّر عَنّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الاَبرار. (آل عمران ۱۹۳) این آیه را با توجه به معنای آن، در قنوت نمازها بخوانیم. آیهٔ ۱۹۴ هم در همین رابطه است. همچنین آیهٔ ۱۲۶ سورهٔ اعراف که رَبّنَا اَفرِغ عَلَینا صَبراً وَ تَوَفَّنا مُسلِمین.