کتاب خانه ای مثل بهشت

کسی که سخنش زیاد باشد و پرگویی کند، اشتباهاتش زیاد می‌شود، و کسی که اشتباه و خطایش زیاد شود، حیایش کم می‌شود، و کسی که حیایش کم شود، پارسایی و ورع او کم می‌شود، و کسی که پارسایی او کم شود، قلبش مرده است، و کسی که قلبش بمیرد، جهنمی‌خواهد شد

رسول اکرم (ص) می‌فرمایند: «وقتی بندهٔ مؤمن دست همسرش را می‌گیرد، خداوند ده حسنه برایش می‌نویسد و ده خطا را از او محو می‌کند». یکی از آرامش‌بخش‌ترین رفتارها همین دست‌دادن ساده است. به گفتهٔ یکی از دانشمندان چینی، کف دو دست انسان نمایشگر بدن است. یعنی کف دو دست در هرجای بدن انسان نماینده دارد. به گفتهٔ او، برآمدگی زیر انگشت شست، نمایندهٔ قلب است؛ یعنی وقتی زن و شوهر به همدیگر دست می‌دهند، با هم پیوند قلبی برقرار می‌کنند.

امیر مؤمنان علی (ع) وقتی وارد خانه می‌شدند و به چهرهٔ نورانی حضرت زهرا (س) نگاه می‌کردند، آرامش می‌گرفتند و همهٔ غم و اندوهشان برطرف می‌شد؛ زیرا حضرت زهرا (س) تجسم همهٔ خوبی‌ها بودند. درواقع انسان در کنار هر فردی که رفتار خوبی دارد و دارای صفایی چشمگیر است، احساس آرامش می‌کند؛ بنابراین زن و شوهر نیز اگر بخواهند در کنار همدیگر به آرامش برسند و محبت و رابطهٔ عاطفی‌شان استمرار داشته باشد، باید رفتار خوب و مناسبی با یکدیگر داشته باشند؛ به‌عبارت‌دیگر هریک از زوجین، باید با رفتار خوب خود، این محبت و علاقه را ایجاد کنند و بستر آرامش را برای زندگی مشترک فراهم کنند.

مرد در خانه و نسبت‌به خانواده‌اش نیازمند رعایت سه صفت است؛ هرچند در طبیعت او نباشد (اگر در طبیعتش هم نباشد باید آن را کسب کند): خوش‌رفتار بودن، گشاده‌دستی به‌اندازه و غیرت بجا همراه با خویشتن‌داری.

اَمّا عَلامَةُ الْمُسْرِفِ فَأَرْبَعَةٌ: اَلْفَخْرُ بِالباطِلِ وَیَأْکُلُ مالَیْسَ عِنْدَهُ وَیَزهدَ فی اِصْطِناعِ المَعْروفِ وَ یُنْکِرُ مَن لا یَنْتَفِع بِشَی‌ءٍ مِنْهُ. نشانهٔ اسرافکار چهار چیز است: به کارهای باطل می‌نازد؛ آنچه را فراخور حالش نیست، می‌خورد؛ در انجام کارهای خیر بی رغبت است؛ و هرکس را که به او سودی نرساند، انکار می‌کند.

«نگرانی تو از چیست؟ اگر اندوه تو برای رزق‌وروزی است که نگران مباش؛ چراکه غیر تو (خداوند) تدارک آن را پذیرفته است؛ و اگر نگران آخرت خویشی، البته این اندوه مبارکی است و خداوند بر اندوه تو بیفزاید»

در روایتی از پیامبر اکرم (ص) آمده است که آن حضرت می‌فرمایند: «هرکه به بازار برود و هدیه‌ای بخرد و برای خانواده‌اش ببرد، همچون کسی است که صدقه‌ای برای نیازمندان برده است

مهربانی، کلام زیبا، صبر، گذشت، خرج کردن بجا، یاد خدا و کمک به یکدیگر در مسیر بندگی خدا، یاریگر زندگی است.

انسان همیشه باید برای ارتباط با دیگران، درحال یادگیری و مهارت‌افزایی باشد تا هم برای همسرش و هم برای فرزندان و اقوامش دوست‌داشتنی شود. مهارت، ایستایی ندارد و باید همیشه در حرکت باشیم؛ چون لازمهٔ زندگی همین است و دوره‌های سنی و اوضاع زندگی ما نیز دائماً تغییر می‌کند. به‌همین‌دلیل در روایات داریم که «أُطلُبُوا العِلمَ مِنَ المَهدِ إلَی اللَّحد». از بدو تولد تا زمان مرگ، جویا و طالب علم باشید.

هرخانه‌ای که در آن ارتباط کلامی بین زن و مرد کم شود، باید نگران آن خانواده شد؛ چراکه این ارتباط کلامی پایین، آسیب‌ها و مشکلات فراوانی را به‌همراه خواهد داشت. به‌تعبیردیگر، خانواده‌هایی که ارتباط کلامی کمی دارند، روی بمب ساعتی هستند؛ یعنی باید منتظر انفجارشان بود!

مردها باید بدانند که احساسات زن خط قرمز اوست. باید خیلی مراقب باشند که زبانشان با احساسات همسرشان بازی نکند. درمقابل، خانم‌ها نیز باید بدانند که برای اینکه مردشان در اختیارشان باشد و در زندگی همراهشان باشد، ابزاری مهم‌تر از زبان وجود ندارد و با زبان می‌توانند بر شوهرشان تأثیرگذار باشند.

حتی این مسئله مهم است که زمانی‌که زن و شوهر می‌خواهند با یکدیگر صحبت جدی داشته باشند، از چه رنگی برای لباس خود استفاده می‌کنند؛ مثلاً اگر شوهر لباس نارنجی و خانم هم لباس قرمز بپوشد، مطمئن باشید حرف‌هایشان به پرخاشگری ختم می‌شود! چون از رنگی استفاده می‌کنند که در آن هیجان‌ها تحریک می‌شود. امروزه در زندگی و خانواده، زن و شوهر خیلی به رنگ‌ها توجه نمی‌کنند؛ درحالی‌که رنگ‌ها آثار روحی و روانی فراوانی به‌ویژه برای بچه‌ها دارند.

خانم‌ها باید بدانند تأثیرپذیری مرد دربرابر کلام آن‌ها زیاد است؛ ولی کلامی که زیبا و هنرمندانه باشد. آن‌ها باید مراقب باشند با زبانشان غرور مردشان را از بین نبرند. همان‌طور که مرد باید مراقب احساسات زنش باشد، زن نیز باید مراقب غرور شوهرش باشد.

یک قاعدهٔ مهم درمورد آرامش رفتاری این است که اگر ما بخواهیم آرامش رفتاری در محیط خانواده ایجاد کنیم، باید مرد واقعاً مرد و زن هم واقعاً زن باشد. به این معنا که هریک از زن و مرد نقش خودشان را به‌خوبی ایفا کنند. زن و مرد مانند قطب مثبت و منفی آهن‌ربا هستند؛ یعنی اگرچه دارای دو جنس و دو نوع انرژی هستند؛ وقتی کنار هم قرار بگیرند، برای هم جذاب می‌شوند و یکدیگر را جذب می‌کنند. بنابراین نکتهٔ مهمی که خانم‌ها باید در زندگی به آن توجه کنند این است که مراقب باشند، مرد نشوند!

گاهی خداوند به‌دلیل محبتی که به بنده‌اش دارد، همهٔ درها را می‌بندد تا بنده به در خانهٔ خدا بیاید؛

امیر مؤمنان (ع) دربارهٔ حضرت زهرا (س) فرمودند: «هرگاه به چهرهٔ او (حضرت زهرا (س)) نگاه می‌کردم، هر غم و اندوهی از من برطرف می‌شد (و به آرامش می‌رسیدم)». شبیه همین جمله را از زبان حضرت زهرا (س) می‌شنویم. ایشان فرمودند: «هروقت امیر مؤمنان (ع) وارد خانه می‌شدند، وقتی نگاه من به ایشان می‌افتاد، من هم سختی‌های طول روز را فراموش می‌کردم»؛ یعنی زن و شوهر می‌توانند در مسیری قرار بگیرند که آرامش در زندگی‌شان محقق شود.

یکی از مصادیق تحقیر و کوچک کردن همسر، شکایت کردن و انتقاد از او نزد دیگران است. توجه داشته باشیم که این گله کردن نزد دیگران، نه‌تنها نفعی برای زندگی ما ندارد و نشان‌دهندهٔ ضعف و ناتوانی ماست؛ بلکه باعث تحقیر و بی ارزش شدن همسرمان نزد دیگران می‌شود. در روایات اسلامی، این موضوع به جنگ با خداوند متعال تشبیه شده است. رسول خدا (ص) فرمود: «قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ نَابَذَنِی مَنْ أَذَلَّ عَبْدِیَ الْمُؤْمِن»؛ «خدای عزّ و جلّ فرمود: آن کس که بندهٔ مؤمن مرا خوار کند، آشکارا به جنگ با من برخاسته است!».

یک دسته «تداعی‌کنندهٔ مثبت» و یک دسته «تداعی‌کنندهٔ منفی». تداعی‌کنندهٔ مثبت آن است که یادآور خوشی‌ها باشد و تداعی‌کنندهٔ منفی آن است که یادآور ناخوشی‌ها باشد. زن و شوهر باید تداعی‌کنندهٔ مثبت باشند تا از یکدیگر آرامش بگیرند

نکتهٔ مهم این است که اگر مردها بدانند که قدردانی از زحمات و فعالیت‌های همسرشان در منزل، چقدر ارزشمند و تأثیرگذار است، هربار که وارد خانه می‌شوند، از ایشان عمیقاً قدردانی خواهند کرد. یکی از نتایج این رفتار و قدردانی از همسر این است که اگر پسری در خانواده باشد، یاد می‌گیرد و او نیز کار همسرش را باارزش می‌داند؛ همین‌طور دختر خانواده هم می‌داند که کارش در خانهٔ شوهرش ارزش بسیاری دارد. وقتی نگاه نادرست باشد، نتیجه‌اش این می‌شود که خانه تبدیل به خوابگاه می‌شود؛ درحالی‌که خانه مأموریت بزرگی در نظام زندگی الهی دارد و باید با نگاه کلان و بلند به خانواده نگاه کرد.

نکتهٔ مهم این است که ازآن‌جهت که زن با گفت‌وگو آرام می‌شود، در زندگی مشترک، آقایان باید همیشه زمینه را برای گفت‌وگوی خانم‌ها فراهم کنند و این را یک اصل مهم در ارتباط با همسرشان بدانند. این اصل نه‌تنها سبب تخلیهٔ هیجانات و آرامش روانی زن می‌شود؛ بلکه عمر او را نیز افزایش می‌دهد.

یکی از خطاهای زوجین، به‌ویژه خانم‌ها، در زندگی مشترک این است که اگر از آقایی خطایی سر بزند، اولین کار خانم قطع رابطهٔ عاطفی و قهر کردن است. خانم فکر می‌کند با قهر کردن، مشکلش حل می‌شود و نمی‌داند که مشکلش با قهر کردن عمیق‌تر می‌شود؛ چراکه قهر اقتدار مردش را از بین می‌برد و همسرش را ضعیف می‌کند. در این وضعیت به‌جای قهر کردن، باید با حفظ محبت و رابطهٔ صمیمی، از روش‌های صحیح برای حل مشکل و فهماندن خطا به همسر استفاده کرد؛

بسیاری از افراد دربارهٔ محبت به همسر، پرسشی مطرح می‌کنند. می‌گویند که گاهی طرف مقابل ما مشکلی دارد و با ما خیلی بد و تند رفتار می‌کند. آیا ما نیز باید با او بدی کنیم یا اگر درمقابل رفتار بد او خوبی کنیم، پررو و جسور نمی‌شود؟! در جواب باید گفت که قاعده‌ای در نظام خانواده مطرح است و آن این است که اصل بر خوب بودن است؛ حتی اگر طرف مقابل به ما بدی کند.

اگر فردی در زندگی فقط به‌دنبال هوس‌ها و خواسته‌های نفسانی خودش باشد، از هدف اصلی زندگی دور می‌شود و چالش‌ها و آسیب‌های بزرگی را در زندگی‌اش ایجاد می‌کند. این فرد درنهایت خانواده را به طلاق و جدایی می‌کشاند.

باید باور داشته باشیم که زندگی خوب و آرام به‌خودی‌خود اتفاق نمی‌افتد و باید در آن فعل‌وانفعلات و فرآیندی اتفاق بیفتد و باید نکاتی را مدنظر قرار دهیم. مهربانی، کلام زیبا، صبر، گذشت، خرج کردن بجا، یاد خدا و کمک به یکدیگر در مسیر بندگی خدا، یاریگر زندگی است. نباید انتظار داشته باشیم که ما هیچ کاری برای زندگی‌مان نکنیم؛ ولی طرف مقابل، برای ما بهترین باشد.

پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «خُذِ الأَمرَ بِالتَّدبِیرِ، فَإِن رَأَیتَ فِی عَاقِبَتِهِ خَیراً فَامضِ وَ إِن خِفتَ غَیّاً فَأمسِک»؛ «هر کاری را با تدبیر آغاز کن. اگر در آیندهٔ آن خیر و خوبی دیدی، وارد عمل شو، و اگر از گمراهی ترسیدی، دست نگه دار!».

تقریباً تمام افرادی که سر سفرهٔ عقد می نشینند و ازدواج می‌کنند، به‌دنبال یک هدف هستند. آن‌ها می‌خواهند خوشبخت‌ترین زوج دنیا بشوند؛ ولی چه اتفاقی می‌افتد که برخی از آن‌ها به این هدف نمی‌رسند و پس از مدتی پشیمان می‌شوند! دلیلش نابلدی است. ازدواج می‌کنیم؛ ولی دریغ از آنکه در حوزهٔ مهارت‌های زندگی حتی یک کتاب خوانده باشیم و بلانسبت با ناشی‌گری وارد زندگی می‌شویم! به‌همین‌دلیل، طرف مقابلمان را اذیت می‌کنیم

در روایات آمده است که امیر مؤمنان (ع) هر وقت می‌خواستند حضرت زهرا (س) را صدا بزنند، مواردی را رعایت می‌کردند: اول اینکه حضرت را به اسم کوچک صدا می‌زدند؛ دوم اینکه کلامشان بار عاطفی داشت و سوم اینکه در کلامشان محبتشان را ابراز می‌کردند. برای نمونه امیر مؤمنان (ع) هنگام صدازدن همسرشان می‌فرمودند: «حبیبتی زهرا» (محبوب من زهرا!)، «یا فاطمهٔ نفسی لک الفداء» (فاطمه جان، وجود علی به قربان و فدای تو!) و حضرت زهرا (س) نیز در پاسخ می‌فرمودند: «روحی لروحک الفداء» (جان زهرا فدای تو!).

دربارهٔ صحبت‌های همسرتان قضاوت عجولانه نداشته باشید. اجازه بدهید، صحبت‌های آن‌ها تمام شود و باتوجه‌به روحیه و ویژگی احساسی خانم‌ها از کلام آن‌ها زود ناراحت نشوید. چراکه بسیاری از صحبت‌ها و حتی درخواست‌های همسرتان جنبهٔ تخلیهٔ هیجانی دارد و مراد و منظور واقعی آن‌ها نیست

استقبال، مختص خانم‌ها نیست و برای آقایان نیز هست. در زندگی شهید مطهری آمده که گاهی همسرشان به شهر خودشان می‌رفتند و در بازگشت به منزل، اتوبوس نیمه‌های شب ایشان را به شهر می‌رساند. وقتی در آن زمان وارد خانه می‌شدند، شهید مطهری بیدار بودند و سماور را روشن کرده بودند و انتظار همسرشان را می کشیدند!

مهارت دارای سه پیش‌فرض است که هرکدام نباشد، مهارت‌آموزی اتفاق نمی‌افتد. این سه مؤلفهٔ مهم عبارت است از: دانش، تجربه و تمرین. برای کسب مهارت‌آموزی دربارهٔ موضوعی، ابتدا باید دانش کافی نسبت‌به آن موضوع کسب کرد و سپس دربارهٔ آن تجربهٔ کافی به دست آورد و درنهایت برای تثبیت آن، تمرین کرد و ممارست داشت.