کتاب ادب عاشقی

«أَینَ الطَّالِبُ بِذُحُولِ الْأَنْبِیاءِ وَ أَبْنَاءِ الْأَنْبِیاءِ، أَینَ الطَّالِبُ بِدَمِ الْمَقْتُولِ بِکرْبَلَاء»

انسان بسیاری از چیزها را هَوَس دارد و این هَوَس دوست داشتن و حبّ حقیقی نیست!

خداوند قسم یاد می کند به حقیقت عصر که انسان در هر لحظه در حال خسران است مگر اینکه آن لحظه را با ایمان و عمل صالح پر کرده باشد.

در روایت می فرماید – خیلی هم روایت زیباست- انسان گناهی را انجام می دهد و بر آن اصرار میکند و شک در امامت برای وی ایجاد می شود، تزلزل در نظام امامت برای وی ایجاد می شود. سپس اصرار می کند و در نتیجه تزلزل در قبول نبوت برای وی ایجاد می شود و با اصرار بیشتر در نهایت نیز، برای وی تزلزل در توحید ایجاد می شود. در این شرایط هر چه که اثبات کنید که توحید و نبوّت و ... هست، در او تغییری ایجاد نمی شود چرا که مبدا تزلزل وی اعتقادی نبوده است و لذا اثبات و استدلال برای او فایده چندانی ندارد و تا زمانی که آن رفتار اصلاح نشود و کوتاهی عملی جبران نشود این اعتقاد بر نمی گردد.

علامه طباطبایی (رض) می فرمودند: هر شب که می خواهی بخوابی ببین از صبح تا شب، ساعت به ساعت عمر خود را چه کرده ای؟!

عمل صالح در هر عصری، پرتو وجودی انسال کامل آن عصر است.

با توجّه به اینکه مرکب محبّت سریع ترین مرکب ها در مسیر وصال است، دانستن «ادب عاشقی» در این رابطه که سرشار از اظهار محبّت و عاشقی مؤمنین به اهل بیت (ع) است، نیازی مبرم و رعایت آن امری عظیم است که در رفتار و گفتار خود ایشان، به شیعیان تعلیم داده شده است.

حوادثی که در بیرون برای ما اتّفاق می افتد، مربوط به زندگی ما و اعمال و حالات درونی ما است و همه برای ما پیام دارد.

پروانه صفت ساخته و سوخته ایم در سینه خود محبت اندوخته ایم از شمع که می سوزد و می افروزد عُمری «اَدب عاشقی» آموخته ایم

انسان با از دست دادن هر فرصتی، مرحله‌ای از کمال نهایی خود را از دست داده است و به تعبیر روایات شریف، پس از عالم دنیا ظروف زمانی انسان را نشان او می‌دهند، در حالیکه بسیاری از آنها خالی است و انسان می بیند که چه فرصت هایی را از دست داده است و از آن ها بهره کافی نبرد است.

پس اگر دیدیم کاری را شروع کردیم و در این جلسات عهدی را با خود بستیم و خواستیم به این عهد پایبند باشیم و دیدیم از فردا بدتر شدیم، یعنی اگر می خواستیم نماز صبح مان را از آخر وقت به اول وقت تغییر دهیم، دیدم از قضا آن روز مشکلی پیش آمد که این عهد محقّق نشد، نگوییم که معلوم است که خدا نمی خواهد! البته انسان باید حسرت بخورد و به جستجو و یافتن آن نقص و نقطه ضعفی که در وجود او است و شیطان از آن طریق او را به زمین زده است بگردد! اما نباید تلقّی کند که کار و راه غلط بوده است بلکه باید بگوید که خود این درگیری شیطان نشان می دهد که راه درست بوده است و قصد من جدی بوده است، لذا شیطان با من درگیر شده است. درگیری شیطان نشان دهنده این است که انسان کار جدی کرده است.

باید شعارها و سخنرانی‌ها و مداحلی‌ها و ذکر مصیبت‌ها و حتی فضاسازی‌ها در مجالس اهل بیت (ع) به سمت پر رنگ شدن مرزهای بدی و خوبی باشد تا انسان وقتی به این مجالس وارد می‌شود، فطرت محجوبه و غفلت زده به فطرت مخموره و نورانی بر گردد و با اشک و سوختن به فطرت مطلق مرتبط شده و تنظیم وجودی شود تا با توان و شناخت کامل از خوبی‌ها و بدی‌ها و خوب‌ها و بدها قدم بردارد.

حرکت انسان به سوی سعادت، یک حرکت جمعی و کاروانی است.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: «کنْتُ نَبِیاً وَ آدَمُ بَینَ الْمَاءِ وَ الطِّین»

انسان در زمان غیبت، به لحاظ ظاهری در محضر امام نیست، امّا حقیقتاً در محضر امام است، همانگونه که در دوران حضور معصومین (ع) هم اینچنین بوده است! چراکه امام روح عالم است و به همه هستی احاطه دارد. لذا غیبت، غیبت از بدن امام است نه از روح امام که حقیقتاً روح عالم است! حقیقت امام هیچ وقت غایب نیست و این ما هستیم که چون از آن حقیقت غائب هستیم، وقتی امام در ظاهر غیبت می کند، حضور امام را درک نمی کنیم چرا که از حقیقت امام هم غایب هستیم. و اصل سنّت غیبت، عبور دادن از مرتبه ظاهری برای درک این ارتباط باطنی است.

علامه سید علی آقای قاضی در مجلس روضه بسیار مؤدب و با احترام می نشست و در پایان مراسم، کفش حاضران را ردیف می کرد و آماده پوشیدن می نمود و چه بسا آن ها را گردگیری می کرد. می فرمودند: من کفش حاضران در مجلس روضه اباعبدالله (ع) را تمیز می کنم تا ملائک حاضر در این مجلس گواهی دهند به آن چه در باطن من می گذرد که جز خدای متعال، کسی از آن اطلاع ندارد.

امام صادق (ع) فرمود قلب حرم الهی است؛

اگر مجالس اهل بیت (ع) زیارت ایشان است، ورود به این مجالس آرامش و تأمّل و توجّه خاصّ و به تعبیر دقیق تر، اذن ورود می طلبد! ورود به مجالس اهل بیت (ع) آمادگی زیادی می خواهد. همانگونه که در آداب زیارت، همراه غسل و طهارت ظاهری، توبه و طهارت باطنی وارد شده است، اولین کاری که پس از طهارت، لازم است در آستانه حضور در مجالس اهل بیت (ع) و در ورود به روضه امام حسین (ع) انجام دهیم، توبه است. همانگونه که در اذن دخول به حرم اهل بیت (ع) استغفار می کنیم و با اجازه و اذن وارد می شویم، در مجالس ایشان هم با طهارت دل و طهارت خیال از اوهام و خیالات باطل، از طریق توبه باید دل و جان خویش را از آلودگی ها پاک کنیم تا آماده ورود به محضر ایشان گردیم. این توبه و طهارت با توسّل و واسطه قرار دادن خود اهل بیت (ع) محقّق می شود.

ایّام فاطمیّه و ایّام ابراز محبّت به حضرت زهرا (س) یکی دیگر از این منازل، بلکه از عظیم ترین این منازل است. چرا که در ظرف آن، ابراز محبت به مادر حقیقی مؤمنین و سیّده صدّیقه حضرت زهرا (س) است. محبّت ایشان جمع بین محبّت به مقام نبوت و مقام ولایت بوده و حقیقت وجودی ایشان رابط بین دو مقام نبوّت و ولایت است. این رابط بودن دارای حقیقتی در ملکوت عالم و در مقامات نورانی اهل بیت (ع) است و در عالم دنیا نیز اینطور جلوه کرده است که ایشان دختر نبی اکرم (ص) و از طرف دیگر همسر ولیّ خدا و مادر ائمه معصومین (ع) هستند و نور پیامبر (ص) از طریق ایشان به ائمه (ع) منتقل شده است.

اهل بیت (ع) همه جا حاضر هستند و همیشه با ما هستند امّا ما همیشه این حضور را در نمی یابیم، هر چه توجّه ما به محضر ایشان بیشتر باشد، حضور در محضر ایشان را بیشتر درک می کنیم لذا «رُبَّ بَعِیدٍ هُوَ أَقْرَبُ مِنْ قَرِیبٍ» چه بسا کسی در مجالس اهل بیت (ع) به لحاظ مکانی و ظاهری فرسنگ ها از حرم ایشان فاصله داشته باشد، اما از کسی که در حرم حضور فیزیکی دارد، بیشتر خود را در محضر ایشان ببیند و محضر اهل بیت (ع) را به مراتب شدیدتر درک کند!

نمی شود کسی با آرمان و هدف قیام امام حسین (ع) آشنا باشد و بر شهادت ایشان اشک بریزد امّا وقتی به انقلاب اسلامی می رسد، به اهداف و آرمان های آن احساس تعلّقی نداشته باشد! به تعبیر مقام معظم رهبری حادثه عاشورا و مجالس امام حسین (ع) «به عنوان پشتوانه نهضت و انقلاب، باید آبرومند و پر تپش و پر قدرت باقی بماند، اگر برخورد امروز ما با این حادثه مثل روضه خوانی باشد که در پنجاه سال پیش برخورد می‌کرد.... ممکن است به این حادثه ضرر بزنیم. امروز این حادثه پشتوانه یک نهضت است».

زیارت از ریشه «زَور» به معنای انحراف و عدول از چیزی و مایل شدن به چیز دیگری است، مشتق شده است. و زیارت اهل بیت (ع) به معنای منصرف شدن از ظواهر عالم مادّی و متوجّه شدن به حقیقت باطنی اهل بیت (ع) است.

امام حسین (ع) خطاب به ما می‌فرماید که: ای فرزند آدم! تو خودت روزگاران هستی! تو خودت ایام هستی! یعنی هر روز مرتبه‌ای از وجود تو است و روز به روز در حال ساختن آجر به آجر این ساختمان وجودی هستی! تو روزهایی داری، زمان‌هایی داری، و بلکه بالاتر، «أنتَ ایامٌ» تو خودت ایام هستی.

اگر قصد جدی کرده اید، مثلاً به مجلس امام حسین (ع) بیاید و مشاهده کردید واقعه ای پیش آمد که شما را منصرف کرد و یا خواستید مباحث مطرح شده در این جلسه را مرور کنید، امّا ملاحظه کردید که چیزی ذهنتان را منصرف می کند، نا امید نشوید! این را بدانید که این موانع کار شیطان است! آیت اللّه حسن زاده می فرمودند که این خود نشان می دهد که کار درست بوده است و باید ادامه بدهید. این موانع علامت این نیست که خداوند نمی خواهد شما هدایت شوید! بلکه علامت این است که شیطان فهمیده است شما جدّی هستید.

«وَلَایةُ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی».

شیعیان از ما هستند و هر فرعی، به اصل خویش مشتاق است. و این رابطه و اشتیاق به واسطه این سنخیّت، دو طرفه است

محبّت واقعی علاماتی دارد! صرف ادّعای محبّت اهل بیت (ع) کفایت نمی کند! وقتی من کسی را دوست دارم سعی می کنم به او برسم. سعی می کنم به وی نزدیک شوم نه اینکه فقط او را دوست داشته باشم! انسان بسیاری از چیزها را هَوَس دارد و این هَوَس دوست داشتن و حبّ حقیقی نیست! هوس دارد ولی حاضر نیست برای رسیدن به آن ها زحمت بکشد. این هوس به تنهایی و با وجود تحقّق اضدادش، فایده ای ندارد. اگر انسان چیزی را دوست داشت برای رسیدن به محبوب خود زحمت می کشد.

گاهی شیطان برای انسان مسائلی را ایجاد می کند، برای اینکه اگر نتوانست مانع شرکت در مجالس اهل بیت (ع) شود، در عوض، حضور تامّ را از انسان سلب کند

مرکب محبّت سریع ترین مرکب ها در مسیر وصال است،

اگر این امر را پذیرفتیم و باور کردیم که مجالس اهل بیت (ع) زیارت ایشان است، نوع نگرش ما به این مجالس تغییر می کند. با این باور نوع نگاه ما و حال حضور ما در این مجالس، باید حال حضور در محضر اهل بیت (ع) باشد. در مجالس ذکر فضائل و مصائب اهل بیت (ع) باید همان ادبی را رعایت کنیم که اگر به محضر اهل بیت (ع) شرفیاب می شدیم، رعایت می کردیم، و همان توجّهی را داشته باشیم که اگر در محضر آنان باشیم به وجود شریف آنان داریم. اگر برای ورود به حرم اهل بیت (ع) طهارت می یابیم، و بدون وضو و طهارت وارد نمی شویم، در مجالس اهل بیت (ع) نیز باید طهارت ظاهری و بالاتر از آن طهارت قلبی و باطنی را رعایت کنیم.