کتاب آداب دیکتاتوری

در دیکتاتوری‌ها، وفاداری به یک فرد مهم‌ترین چیز بود، حتی مهم‌تر از وفاداری به یک دین

اما از کجا می‌شود نظر مردم را دربارهٔ رهبرشان دانست وقتی که همیشه آزادیِ بیان نخستین قربانیِ دیکتاتوری است؟

دیکتاتور باید ترس را به مردمش تلقین کند، اما اگر بتواند آنان را وادارد که ستایشش کنند احتمالاً مدت بیشتری دوام خواهد آورد. خلاصه، تناقض دیکتاتور مدرن این است که باید توهم حمایت عمومی را به وجود بیاورد.

موسولینی خودش را بهترین بازیگر ایتالیا می‌دانست. هیتلر هم در اظهارنظری نسنجیده خودش را بزرگ‌ترین بازیگر اروپا نامید. اما در زندگی تحت لوای دیکتاتوری، بسیاری از مردم عادی هم بازیگری را یاد می‌گرفتند. باید دستورات را لبخندزنان می‌پذیرفتند، راهبردهای حزب را طوطی‌وار تکرار می‌کردند، شعارها را فریاد می‌کشیدند و به رهبرشان درود می‌فرستادند. در یک کلام، باید توهمِ رضایت را می‌آفریدند. کسانی که نمی‌توانستند در این بازی شرکت کنند، جریمه، زندانی و گاهی اعدام می‌شدند.

در این جهانِ تازه که غرق رنگ سرخ بود، تمام احساسات را بمباران می‌کردند.

هدف کیش شخصیت، نه قانع‌کردن افراد یا باوراندن چیزی به آنها، بلکه کاشت بذرهای سردرگمی بود و تخریب عقل سلیم، تقویت فرمانبرداری، انزوای افراد و له کردن شرفشان. آدم‌ها مجبور بودند خودسانسوری کنند، بعدش هم دیگران را بپایند و کسانی را که در حرفهٔ نمایشِ سرسپردگی به رهبر آنقدرها صادق به نظر نمی‌رسیدند تقبیح کنند.

«او خودش را می‌پرستد، ایمان کوری به خودش دارد، خودش را می‌ستاید، تمام دستاوردها را به حساب خودش می‌نویسد اما برای شکست‌هایش دیگران را سرزنش می‌کند.»

هرچه مصیبت بیشتر، صدای پروپاگاندا بلندتر. با کاهش کیفیت زندگی، کیش شخصیت چائوشسکو حتی باشکوه‌تر هم شد. در سال‌های دشوار، مراسم سالگرد را با رنگ‌ولعاب بیشتری برگزار می‌کردند که همیشه نشانه‌ای از درماندگیِ رژیم است.

برای یک دیکتاتور راه‌های بسیاری هست که بتواند به قدرت چنگ بزند و از شر رقیبانش خلاص شود. تصفیه‌های خونین، فریب و تقلب و تفرقه‌انداختن و حکومت کردن فقط بعضی از این راه‌ها هستند. اما در بلندمدت، کیش شخصیت کارآمدترین راه است. این کیشْ متحدان و رقبا را به یک اندازه خوار می‌کند، وادارشان می‌کند به واسطهٔ تبعیت عمومی سبقت بجویند. بیش از هر چیز، دیکتاتور آنها را مجبور می‌کند که در برابر همه ستایشش کنند و با این کار از همه یک دروغگو می‌سازد. وقتی همه دروغ بگویند، دیگر کسی نمی‌داند چه‌کسی دروغ گفته یا نگفته است و پیداکردن همدست برای کودتا دشوارتر می‌شود

«پدیدهٔ نادری نبود که کارگران در جلسه‌ای در خانهٔ فرهنگ استالینِ کارخانهٔ استالین در میدان استالینِ شهر استالینسک نامه‌ای به استالین بنویسند.»(۳۹)

یک قربانی بابت پیچیدن کتابی در روزنامه‌ای که تصویر کیم ایل‌سونگ روی آن بود به پنج سال زندان محکوم شد. دیگری را برای دستکاریِ پوستری که خوب چاپ نشده بود پنج سال به اردوگاه کار فرستادند. برای یک روستایی که با اشاره به پرترهٔ رهبر از دستور مصادرهٔ غلات گلایه کرد و فریاد زد «تو مردم را بیخودی شکنجه می‌دهی»، هفت سال حبس بریدند. هزاران قربانی دیگر هم بابت جرائم مشابه محکوم شدند.

کیش شخصیتِ او آغشته به خرافات و جادو بود. در کشوری غرق در مذهب، مردم احساس سرسپردگی و پرستش و خصائل تقوای مسیحی‌شان را نثار موسولینی می‌کردند. اماکن و تصاویر مقدسی برایش ساخته بودند و مردم سفرهای زیارتی می‌کردند و حتی امیدوار بودند مریض‌هایشان با لمس رهبر شفا پیدا کنند. گاهی اوقات تصویر او را به مثابه طلسمی برای اقبال خوب با خود حمل می‌کردند. مردم، بیش از هر چیزی، به فرستاده‌ای از جانب خدا ایمان داشتند تا به ایدئولوژیِ فاشیسم.

هدف کیش شخصیت، نه قانع‌کردن افراد یا باوراندن چیزی به آنها، بلکه کاشت بذرهای سردرگمی بود و تخریب عقل سلیم، تقویت فرمانبرداری، انزوای افراد و له کردن شرفشان.

چائوشسکو خواهان ابراز چاکریِ مداوم از جانب همان مردمی بود که داشت نابودشان می‌کرد. همچنین، با استفاده از این مناسبت‌ها، با سرزنش دولت بابت کمبودها، خودش و حزب را تبرئه می‌کرد.

به‌مدت چند سال، کیم به‌ندرت در انظار عمومی ظاهر شد و اکثر کارها را به زیردستانش سپرد. اما حضورش همه‌جا حس می‌شد. نقل‌قول‌هایش در همهٔ روزنامه‌ها بود. هر مطلبی دربارهٔ هر چیزی منتشر می‌شد، از مهندسی عمران تا زیست‌شناسی مولکولی، حتماً باید به اثر او ارجاع می‌داد.

دیکتاتور باید ترس را به مردمش تلقین کند، اما اگر بتواند آنان را وادارد که ستایشش کنند احتمالاً مدت بیشتری دوام خواهد آورد. خلاصه، تناقض دیکتاتور مدرن این است که باید توهم حمایت عمومی را به وجود بیاورد. در طول قرن بیستم، صدها میلیون نفر برای دیکتاتورهایشان هورا کشیدند، حتی آن هنگام که در مسیر بردگی حرکت می‌کردند. در جای‌جای کرهٔ زمین، چهرهٔ دیکتاتورها روی بیلبوردها و ساختمان‌ها نمایان شد و تصاویر این‌چنینی در تمام مدارس، ادارات و کارخانه‌ها هم به چشم می‌خورد. مردم عادی باید به تصویر دیکتاتور تعظیم می‌کردند، از کنار تندیسش رد می‌شدند، آثارش را از بر می‌خواندند، نامش را گرامی می‌داشتند و نبوغش را می‌ستودند. فناوری‌های مدرن، از رادیو و تلویزیون تا پوستر، نشان و سردیس، دیکتاتورها را چنان در همه‌جا حی‌وحاضر نشان می‌داد که در زمانهٔ لویی چهاردهم خوابش را هم نمی‌دیدند.

کیش شخصیتِ او آغشته به خرافات و جادو بود. در کشوری غرق در مذهب، مردم احساس سرسپردگی و پرستش و خصائل تقوای مسیحی‌شان را نثار موسولینی می‌کردند. اماکن و تصاویر مقدسی برایش ساخته بودند و مردم سفرهای زیارتی می‌کردند و حتی امیدوار بودند مریض‌هایشان با لمس رهبر شفا پیدا کنند. گاهی اوقات تصویر او را به مثابه طلسمی برای اقبال خوب با خود حمل می‌کردند. مردم، بیش از هر چیزی، به فرستاده‌ای از جانب خدا ایمان داشتند تا به ایدئولوژیِ فاشیسم.

زنی اهل هامبورگ پس از اعلام مرگ هیتلر در رادیو گزارش داد «عجیب است. هیچ‌کس اشکی نریخت یا ناراحت به نظر نمی‌آمد.»

«او خودش را می‌پرستد، ایمان کوری به خودش دارد، خودش را می‌ستاید، تمام دستاوردها را به حساب خودش می‌نویسد اما برای شکست‌هایش دیگران را سرزنش می‌کند.»

بزرگ‌ترین تهدید برای دیکتاتورها نه از جانب مردم که از جانب خودشان است.

با ازمیان‌رفتن ترس، کل بنا فرو می‌ریخت.

افسران ارتش سرخ، که انتظار همان جنگ پارتیزانیِ سختی را داشتند که در خانه از سر گذرانده بودند، از آرامیِ جمعیت یکه خوردند. همچنین وقتی دیدند که بسیاری از مردم صلیب‌های شکستهٔ پرچم‌های سرخ نازی را از جا می‌کنند و با آن پرچم‌های کمونیستی می‌سازند، شوکه شدند. در برلین، این چرخش به این شکل تعبیر شد «درود بر استالین!». (۹۸)

ابتدایی باید با تصویر رنگیِ نیکولای و النا چائوشسکو آغاز می‌شدند. با حکم فوریِ کنداکتور، باید چائوشسکو و همسرش را در حالی نشان می‌دادند که «پیشتازان و شاهین‌ها دورتادورشان حلقه زده‌اند.» منظور از این گروه، دانش‌آموزان یونیفرم‌پوش دو سازمان حزبی‌ای بودند که عضویت در آنها برای کودکان چهار تا چهارده‌ساله اجباری بود. (۴۳)

مائو بر وفاداریِ مطلق اصرار داشت و از همه یک‌مشت چاپلوس ساخت. در نتیجه، تصمیمات بر اساس هوس‌های او گرفته می‌شد و معمولاً نگرانی‌ای بابت تأثیرشان در کار نبود.

چائوشسکو روی بالکن دفتر محلیِ حزب حاضر می‌شد تا برای مردم سخنرانی کند و معمولاً روی سکو می‌ایستاد تا بلندتر به نظر بیاید. جمعیت با هیجان تشویق می‌کرد و پلیس مخفی هم آن پُشت‌ها حاضر بود تا اطمینان یابد همه به این هم‌آوایی پیوسته‌اند. تمام این بازدیدها در صفحهٔ اول تمام روزنامه‌ها گزارش می‌شد و به شکل‌گیریِ تصویر چائوشسکو، رهبری که همه‌جا حاضر بود و با مردمش ارتباطی نزدیک داشت، کمک می‌کرد. در نتیجه، مردم زیردستان او را سرزنش می‌کردند نه خودش را. در قحطی‌ها مردم زیر لب می‌گفتند: «فقط اگر چائوشسکو از این وضعیت خبر داشت، با جارویی دسته‌آهنی به مغازه‌دارها حمله می‌کرد».

کم سخن می‌گفت و بنابراین حرف‌هایش باارزش بود و مطالعه می‌شد. به‌گفتهٔ امیل لودویگ، حتی سکوتش نشان‌دهندهٔ قدرت بود، گویی چیزی از جنس تهدید در «سنگینیِ خطرناک سکوت» او بود.

مردم ایتالیا رهبرشان را باور نداشتند و در عوض برای سردرآوردن از این‌که در کشورشان چه می‌گذرد به سراغ رادیو بریتانیا می‌رفتند.

هنگامی که جناحی را «ضدانقلابی» اعلام می‌کرد، به صرف اظهارنظر او، سرنوشت بی‌شمار انسان مشخص می‌شد.

صدها مظنون را کشتند و بسیاری دیگر ناپدید شدند. در پایتخت جنازه‌ها را کنار جاده‌ها ول کردند تا بگندند.

هرچه مصیبت بیشتر، صدای پروپاگاندا بلندتر. با کاهش کیفیت زندگی، کیش شخصیت چائوشسکو حتی باشکوه‌تر هم شد. در سال‌های دشوار، مراسم سالگرد را با رنگ‌ولعاب بیشتری برگزار می‌کردند که همیشه نشانه‌ای از درماندگیِ رژیم است