کتاب آدمی

مرد پیری به نوهٔ خود می‌گوید: «درونم غوغایی است. نبردی هولناک است میان دو گرگ. یکی شرور است ـ‌عصبانی، طمع‌کار، حسود، خودبین و بزدل. دیگری نیک است ـ‌صلح‌جو، مهرورز، فروتن، دست‌ودل‌باز، شریف و طرف اعتماد. این دو گرگ درون تو نیز در نبردند. و درون هر فرد دیگر.» پسرک بعد از لحظه‌ای می‌پرسد: «کدام گرگ پیروز می‌شود؟» پیرمرد لبخند می‌زند. «همانی که به او غذا بدهی.»

«اگر به انسان نشان دهید چیست، بهتر می‌شود.»

شکی نیست که غم و خشم وجود داشت؛ غم جانکاه از دست دادن عزیزان. اما بخش‌های روانی خالی بود. نه‌تنها این، بلکه سلامت روانی عمومی در واقع بهتر هم شده بود. اعتیاد به الکل کم شد. تعداد خودکشی‌ها کمتر از زمان صلح بود. بعد از جنگ، بریتانیایی‌های زیادی دلشان برای ایام بلیتز تنگ شده بود، ایامی که همه به هم کمک می‌کردند، عقاید سیاسی کسی برای دیگران اهمیت نداشت و به اینکه فقیری یا ثروتمند اهمیتی نمی‌داد

«زندگی به من چیزهای زیادی یاد داده است، از جمله این درس که باید همواره در مردم دنبال چیزهای خوب و مثبت بگردید.»

بعدها مورخی بریتانیایی چنین نوشت: «جامعهٔ بریتانیا از بسیاری لحاظ با بلیتز تقویت شد. اثرش بر هیتلر سرخوردگی بود.»(۱۲) نظریاتی که گوستاو لوبون، روان‌شناس مشهور رفتار توده‌ای ارائه کرد، وقتی آزموده شدند با واقعیت تفاوتی اساسی داشت. بحران باعث بروز بدترین صفات افراد نشد، بهترین صفات آنها را رو آورد. حتی شاید بتوان گفت که اهالی بریتانیا در پلکان تمدن چند پله بالا رفتند

مردم‌سالاری‌های سراسر جهان مبتلا به حداقل هفت بلا هستند: فرسایش احزاب؛ شهروندانی که دیگر به هم اعتماد ندارند؛ اقلیت‌هایی که بیرون مانده‌اند؛ رأی‌دهندگانی که منفعل شده‌اند؛ سیاست‌پیشگانی که فاسد از آب درمی‌آیند؛ ثروتمندانی که مالیات نمی‌دهند؛ و این آگاهی رو به رشد که مردم‌سالاری مدرن ما سرشار از نابرابری است.

مشخص بود که هیتلر حساب یک‌چیز را نکرده است: شخصیت ذاتی انگلیسی. نشان ندادن احساسات. طنز شیطنت‌آمیزی که می‌شد در علامتی دید که مغازه‌داران جلوی دکان تخریب‌شدهٔ خود نصب می‌کردند: بازتر از همیشه. یا صاحب نوشگاهی که در میان خرابی‌ها تبلیغ می‌کرد که: پنجره نداریم ولی روحیهٔ ما عالی است. بیایید و امتحان کنید.

مثل اسامه بن لادن که می‌دانیم کرم کتاب بود

باور به سرشت گناهکار خود به شکل غریبی تسلی‌بخش است. نوعی بخشش اعطا می‌کند. چون اگر اغلب آدمیان بد باشند، پس درگیری و مقاومت به دردسرش نمی‌ارزد. باور به سرشت گناه‌آلودهٔ بشریت توضیحی شسته‌رُفته نیز برای وجود شر در خود دارد. وقتی با نفرت یا خودخواهی مواجه شوی می‌توانی به خودت بگویی: «خب دیگه، طبیعت انسان همینه.» اما اگر باور داشته باشی که مردم اساساً نیک هستند، باید بپرسی که اصلاً چرا شر وجود دارد. این تداعی می‌کند که درگیری و مقاومت به دردسرش می‌ارزد و باعث می‌شود موظف به عمل باشید.

اگر فیلمی دربارهٔ مردی که زنی را می‌دزدد پنج سال به شوفاژ زنجیر می‌کند -اتفاقی که شاید فقط یک‌بار در تاریخ اتفاق افتاده باشد- بسازید، می‌گویند تحلیلی با واقع‌گرایی کوبنده از جامعه است. اگر من فیلمی مثل در واقع عشق بسازم که دربارهٔ عاشق شدن افراد است، و همین امروز هم در بریتانیا یک میلیون نفر عاشق می‌شوند، آن را نمایش احساساتی دنیایی غیرواقعی خواهند خواند.» ریچارد کورتیس

روسو باور داشت که «تمدن» نه‌تنها نجات ما نیست، همان چیزی است که ما را به نابودی می‌کشد.

اخبار برای سلامت فکری خطرناک است.

«آنچه بر خود روا می‌داری بر دیگران روا مدار. شاید سلیقهٔ آنها فرق داشته باشد.»(۹)

اگر کسی به تو خدمتی کرد، گول نخور: خدعه است چون «مردمان اگر مجبور نباشند نیکی نمی‌کنند.»

حداقل سه‌چهارم جمعیت جهان تا سال ۱۸۰۰ در بردگی اربابی ثروتمند زندگی می‌کردند.

طفلک سرشت بشر، چه جنایات وحشتناکی به بهانهٔ تو مرتکب شده‌اند!

در این عصر دیجیتال، اخباری که به ما می‌رسد مدام افراطی‌تر می‌شود. قدیم‌ها، خبرنگاران چیز چندانی از فردفرد خواننده‌های نوشته‌های خود نمی‌دانستند. برای توده‌ها می‌نوشتند. اما افراد پشت فیسبوک و تویتر و گوگل شما را به‌خوبی می‌شناسند. می‌دانند چه چیزهایی شما را مبهوت و وحشت‌زده و چه چیزهایی توجهتان را جلب می‌کند. می‌دانند چگونه باید شما را متوجه خودشان کنند و نگاه دارند تا بتوانند جلویتان سودآورترین سهمیهٔ آگهی‌های شخصی‌شده را بگذارند.

اولین گروه داوطلب را پشت فرمان یک میتسوبیشی یا فورد پینتوی درب و داغان گذاشتند و آنها را به سوی یک خط عابر پیاده فرستادند که فرد پیاده تازه داشت پیاده‌رو را ترک می‌کرد. همهٔ رانندگان طبق قانون توقف کردند. اما در بخش دوم، داوطلبان فرصت راندن بنزهایی شیک و پیک یافتند. این دفعه، ۴۵ درصد برای پیاده توقف نکردند. در واقع هرچه اتومبیل گران‌تر بود، راننده هم رفتار بی‌ادبانه‌تری داشت.

کوشیده‌ام که به اعمال انسان نخندم، از برایشان گریه هم نکنم، بدانها نفرت نیز نورزم، بلکه بکوشم درکشان کنم. باروخ اسپینوزا

این دنیا، دنیای بقای بی‌شرمان است.

پرسش این نیست: آیا کودکان ما توانایی داشتن این آزادی را دارند؟ پرسش این است: آیا ما شجاعت دادن آزادی به آنها را داریم؟

معنای دقیق کلمه، از دید هم خارج شدیم. هیچ راهی برای تماس بصری با هزاران، یا ده‌ها هزار یا میلیون‌ها نفر وجود ندارد، پس بی‌اعتمادی متقابل شروع به رشد کرد. افراد بیش از پیش به دیگران شک کردند که شاید از جامعه زیاده از حق خود برمی‌دارند؛ یعنی وقتی کمرشان زیر کار خُرد می‌شد، بقیه همین‌جوری برای خودشان لَم داده بودند. در نتیجه رهبران به کسانی نیاز داشتند که مواظب توده‌ها باشند. کسی که همه‌چیز را بشنود و همه‌چیز را ببیند. چشمی همه‌چیزبین. خدا.

«استخوان شکسته بهتر از روحیهٔ شکسته است.

جرج گربنر، دانشمند رسانه: «کسی که دربارهٔ فرهنگ داستان می‌گوید است که حاکم واقعی رفتار انسان است.»

در واقع آرنت یکی از آن فلاسفهٔ نادری بود که اعتقاد داشت اغلب مردم، ته دلشان، خوب هستند. (۳۷) استدلال می‌کرد که نیاز ما به عشق و دوستی انسانی‌تر از هرگونه تمایلی به نفرت و خشونت است. و وقتی مسیر شرّ را انتخاب می‌کنیم، حس می‌کنیم مجبوریم پشت دروغ‌ها و کلیشه‌هایی پنهان شویم که به ما ظاهری درستکار می‌دهند.

آثار جهالت کثرت‌گرا ممکن است فجیع و حتی کشنده باشد. از دانشجویان به‌تنهایی سؤال کنید، اغلب می‌گویند خیلی اهل این نیستند تا سر حد بیهوشی بنوشند. اما چون فرض می‌کنند سایر دانشجویان به این کار علاقه دارند، سعی می‌کنند کم نیاورند و همه در نهایت استفراغ‌کنان بدوند به طرف فاضلاب. محققان حجم عظیمی از داده جمع کرده‌اند که نشان می‌دهد این نوع حلقهٔ منفی می‌تواند در شرّهای اجتماعیِ عمیق‌تر نیز نقش داشته باشد، شرّهایی مثل نژادپرستی، تجاوز گروهی، قتل ناموسی، حمایت از تروریست‌ها و حکومت‌های دیکتاتوری و حتی نسل‌کشی.

در نروژ، هدف زندان جلوگیری از رفتار بد نیست، جلوگیری از تمایلات بد است. نگهبانان درک کرده‌اند که وظیفهٔ آنها این است که تا جای ممکن زندانیان را برای یک زندگی عادی آماده کنند. طبق این «اصل عادی بودن»، زندگی داخل حصار باید تا جای ممکن شبیه زندگی در بیرون باشد.

«بخشیدن یعنی آزاد کردن یک زندانی و بعد دیدن این است که زندانی خودت بودی.»

تحقیقاتی بین‌المللی در دانشگاه سنگاپور در سال ۲۰۱۸ بر مبنای پنج بررسی جدید مشخص کرد که کسانی که در جوامع متنوع‌تر زندگی می‌کنند بیشتر با کلیت انسان‌ها همذات‌پنداری می‌کنند. در نتیجه، رفتارشان در مواجهه با غریبه‌ها نیز مهربان‌تر است و بیشتر به کمک کردن تمایل دارند

اولین مردی که بعد از محصور کردن قطعه‌ای زمین به این فکر افتاد که بگوید «این مال من است» و دید مردمان آنقدر ساده‌اند که حرفش را قبول کنند، بانی راستین جامعهٔ مدنی است. اگر مردی نرده‌ها را بیرون می‌کشید یا خندق را پر می‌کرد و به همنوعانش اعلام می‌کرد به این یاوه‌گو گوش ندهید، گم شده‌اید اگر فراموش کنید که محصولات زمین به‌تساوی به همه تعلق دارد و خودِ زمین از آن کسی نیست، آن مرد ناجی نژاد بشر می‌بود و آن را از بی‌شمار جنایت، بی‌شمار جنگ، بی‌شمار قتل، بی‌شمار بدبختی و وحشت نجات می‌داد!