کتاب طلوع صحرا

در سومالی، خانواده و ارتباطات خانوادگی اهمیتش مثل آب و غذاست. بدترین فحش در سومالی این است: «الهی آهوان در خانه‌ات رفت‌وآمد کنند.» یعنی الهی بی‌خانواده بشوی چون آهو حیوان خجالتی و ترسویی است و به هیچ خانه‌ای نزدیک نمی‌شود مگر این‌که آن خانه خالی از سکنه باشد. برای ما تنهایی بدتر از مرگ است.

اصلاً مهم نیست بین شما و مادرتان چه گذشته و اصلاً مهم نیست که سفر زندگی‌تان چقدر متفاوت بوده؛ همین که بچه‌دار می‌شوید، مادرتان را می‌خواهید و به او نیاز دارید. هر بار که پسر سه‌ساله‌ام را در آغوش می‌گیرم، دلم برای وطنم آفریقا و مادرم که بخشی از آن است، تنگ می‌شود.

زیبایی واقعی آنچه که شما در آینه یا روی جلد مجلات می‌بینید، نیست؛ زیبایی همان روش و منش زندگی شماست.

بدترین فحش در سومالی این است: «الهی آهوان در خانه‌ات رفت‌وآمد کنند.» یعنی الهی بی‌خانواده بشوی چون آهو حیوان خجالتی و ترسویی است و به هیچ خانه‌ای نزدیک نمی‌شود مگر این‌که آن خانه خالی از سکنه باشد. برای ما تنهایی بدتر از مرگ است.

عموی ثروتمندم تصمیم گرفته بود از موگادیشو نقل مکان کند. او می‌گفت که شهر در حال فروپاشی است. مردم به رشوه، دزدی، غارت و چپاول رو آورده‌اند تا بتوانند زندگی‌شان را بچرخانند.

می‌نویسم تا زنان را از سلول‌های ستم از شهرهای مرده از ایالت‌های بردگی از روزهای کسالت‌بار و سرد و تکراری برهانم... می‌نویسم تا زنی را که دوست دارم از شهرِ بی‌شعر از شهرِ بی‌عشق و از شهرِ اندوه و افسردگی برهانم. می‌نویسم تا از او ابری نمبار بسازم تنها زن و نوشتن ما را از مرگ می‌رهاند. نزار قبانی

در فرهنگ من چیزهایی هست که نباید از آن‌ها سخن گفت. برای مثال ما از مُرده حرف نمی‌زنیم یا هرگز نمی‌گوییم کسی زیباست. ما رازهای زیادی داریم که اگر در موردشان صحبت به میان آید، اعتقاد داریم که حتماً به بلای سختی دچار می‌شویم

در فرهنگ سومالی شیاطین سفیدند و نام‌شان «جِن» است.

زیبایی یک زن در چهرهٔ او نیست. «ضرب‌المثل سومالیایی»

سلطان درحالی‌که روی تخت لم داده بود، از او پرسید: «راز خوشبختی و خوشحالی تو چیست پیرمرد؟» پیرمرد فقیر جوابی نداشت و نمی‌دانست چه بگوید. او نمی‌دانست چه چیزی باعث خوشحالی او می‌شد چون خوشحالی و خوشبختی فقط یک احساس بود. پادشاه که ناامید شده بود، پیرمرد را بیرون کرد. او رفت و به زندگی عادی‌اش که به یک شتر و یک کاسهٔ چوبی خلاصه می‌شد، برگشت ولی هرگز چیزهایی را که در قصر پادشاه دیده بود، فراموش نکرد و دیگر رنگ خوشبختی و خوشحالی را ندید.

شیرها درست مثل پادشاهان هستند. تمام روز را ساکت گوشه‌ای می‌نشینند ولی وقتی گرسنه می‌شوند، خیلی زیبا و باشکوه می‌کشند. آن‌ها موقع حمله، مستقیم سراغ دهان یا گلوی شکار می‌روند و همین باعث می‌شود شکار در همان ثانیه‌های اول بمیرد. شیرها حیوانات باوقار و آرامی هستند اما متنفرند از این‌که سربه‌سرشان بگذارند به‌خصوص توسط کفتارها

در تاریکی شب صدای یکی از بزغاله‌ها را شنیدم که بع‌بع می‌کرد. اسم آن بزغاله را «نی‌نی» گذاشته بودیم چون خیلی پرسروصدا بود. برادرم، پیرمرد، کنار نهر قدم می‌زد و بزها هم پشت سر او می‌آمدند. از این‌که توانستم موهای نقره‌ای او را در آن تاریکی ببینم، خیلی خوشحال بودم. ناگهان اشکم سرازیر شد و گریه سر دادم. انگار دستم شکسته بود. می‌دانستم وقتی برگردیم، دوباره از پدر کتک می‌خورم. به مادرم احتیاج داشتم تا نوازشم کند. چرا یک شتر باید مهم‌تر از دختر خود آدم باشد؟ سال‌ها بعد از دست پدرم و آن کشور خشن فرار کردم اما از خیلی جهات زندگی در غرب خشن‌تر بود. سیلی پدرم بهتر از تنهایی در دنیای مدرن بود. وقتی در امریکا یا بریتانیا در هتل تنها می‌ماندم، تنها چیزی که می‌خواستم تماس دستان یک انسان بود حتی به شکل سیلی از کسی که مرا دوست داشت

در سومالی، خانواده و ارتباطات خانوادگی اهمیتش مثل آب و غذاست. بدترین فحش در سومالی این است: «الهی آهوان در خانه‌ات رفت‌وآمد کنند.» یعنی الهی بی‌خانواده بشوی چون آهو حیوان خجالتی و ترسویی است و به هیچ خانه‌ای نزدیک نمی‌شود مگر این‌که آن خانه خالی از سکنه باشد. برای ما تنهایی بدتر از مرگ است.

حتی اگر پول هم داشته باشید، چیز زیادی در این شهر برای خوردن نمی‌توانید پیدا کنید.

«برای هر چیزی دلیلی هست اما در مورد پیری و مرگ فقط خدا عالم است و بس.»

وقتی ایمان قوی داشته باشیم، هر مشکلی آسان می‌شود

می‌نویسم تا زنان را از سلول‌های ستم از شهرهای مرده از ایالت‌های بردگی از روزهای کسالت‌بار و سرد و تکراری برهانم... می‌نویسم تا زنی را که دوست دارم از شهرِ بی‌شعر از شهرِ بی‌عشق و از شهرِ اندوه و افسردگی برهانم. می‌نویسم تا از او ابری نمبار بسازم تنها زن و نوشتن ما را از مرگ می‌رهاند.

ختنهٔ دختران پیامدهای ناگوار بر سلامت جسمی و روحی دختران و زنان دارد. این عمل در کشورمان، ایران، نیز پدیده‌ای جدید نیست ولی خوشبختانه آمار بالایی ندارد اما عدم دسترسی به اطلاعات در این خصوص عملاً به محققان مجال نمی‌دهد تا در ایران حقایقی در این‌باره کشف کنند. از آن‌جایی که این امر جزو امور به‌اصطلاح تابو قرار دارد، حتی دولت‌ها نیز همواره از اذعان به وجود آن اکراه دارند. بنا بر تحقیقات انجام‌شده این عمل در چهار استان ایران یعنی هرمزگان، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی معمول است. از میان استان‌های نامبرده، بیشترین میزان ختنهٔ دختران مربوط به استان هرمزگان و عمدتاً در میان مسلمانان اهل تسنن شافعی معمول است.

اولین و البته تنها فیلم مستند ایرانی که در مورد ختنهٔ دختران در ایران ساخته شده، مستندی است با عنوان «به نام سنت» که آقای «کامیل احمدی» در خلال تحقیق خود در روستاهای کردنشین و همسایهٔ مهاباد و نیز برخی روستاهای استان کردستان و برخی مناطق اورامان (واقع در میان استان کردستان و کرمانشاه) فیلمبرداری کرده است. این مستند مردم‌شناختی که اکنون دوباره تدوین شده و در کنار این پژوهش در دسترس عموم قرار گرفته، حاوی مصاحبه‌ها و تصاویری است از زنان محلی و زنان ختنه‌کننده.

شترمرغ را در نظر بگیرید. وقتی این پرنده در لانهٔ پرندهٔ دیگری تخم می‌گذارد، آن پرنده که در لانه‌اش تخم‌گذاری شده روی همهٔ تخم‌ها می‌نشیند. بعضی وقت‌ها سیزده تخم در یک لانه دیده می‌شود. شترمرغ همهٔ جوجه‌های لانه را بزرگ می‌کند.

شترمرغ را در نظر بگیرید. وقتی این پرنده در لانهٔ پرندهٔ دیگری تخم می‌گذارد، آن پرنده که در لانه‌اش تخم‌گذاری شده روی همهٔ تخم‌ها می‌نشیند. بعضی وقت‌ها سیزده تخم در یک لانه دیده می‌شود. شترمرغ همهٔ جوجه‌های لانه را بزرگ می‌کند.

از کاری که کرده بودم خجالت کشیدم. من چپ‌دستم و عادت دارم همه‌چیز را با دست چپ بردارم. این موضوع در غرب اهمیتی ندارد اما در سومالی خیلی مهم است. از دست راست برای هر کاری جز لمس آلت تناسلی استفاده می‌شود. اما وقتی به دستشویی می‌رویم باید از دست چپ برای شستن خود استفاده کنیم.

در نیویورک آرامش، امنیت و راحتی همه‌جا حاکم است و اکثر مردم خیلی چیزها دارند که از ارزش‌شان بی‌اطلاعند. برای مثال غذا همه‌جا به فراوانی یافت می‌شود اما دارایی‌های والدینم آن‌قدر کم بودند که به‌راحتی می‌شد آن‌ها را شمرد. با این‌که غذا به‌سختی تهیه می‌شد اما آن‌ها همیشه خوشحال و شکرگزار بودند. به‌رغم همهٔ مشکلات، مردم سومالی در خیابان با لبخند با هم صحبت می‌کردند. از دیدِ من، مردم غرب کمبودهایی دیگری دارند و برای پر کردن جاهای خالی زندگی‌شان، مدام در فروشگاه‌ها و تلویزیون در جستجو هستند. کسانی را دیدم که در خانه‌شان اتاقی را به اتاق دعا اختصاص داده‌اند و آن را پر از شمع کرده‌اند. تصور کنید، یک اتاق پر از شمع فقط برای دعا کردن! این‌جا برای خوابیدن مجبوریم کنار هم در یک اتاق طوری دراز بکشیم که همه روی یک حصیر جا بگیریم ولی ما این‌ها را مشکل نمی‌دانیم و از این‌که با همیم لذت می‌بریم و

وقتی برای کشور سومالی مرز مشخصی تعیین شد، نقشهٔ جدید باعث شد سومالیایی‌ها در چند کشور پخش شوند. پنج ستاره‌ای که روی پرچم سومالی وجود دارد اشاره دارند به سومالی، سومالی‌لند، جیبوتی، اوگاندا و کنیا. درواقع این‌ها کشورهایی هستند که مردم سومالی در آن‌ها زندگی می‌کنند.

مادرم چیزی در وجودش دارد که از تمام ثروت‌های دنیای غرب باارزش‌تر است و آن قدرت پذیرش اوست. در سایهٔ همین پذیرش است که زندگی به او آرامشی زیبا هدیه کرده است.

این‌جا جشن حنا بگیریم. نباید بدون حنا به خانه‌ات برگردی.» راستش من هم منتظر این جشن بودم. این یک سنت قدیمی است برای تجلیل از زیبایی یک زن. حنا نماد شادی است و شب عروسی یا پس از تولد بچه درست می‌کنند تا به آن نوزاد برای پا گذاشتن به این دنیا خوشامد بگویند. اگر زنی بیمار شود و بعد به یاری خدا شفا یابد، حنا درست می‌کنند تا زندگی دوباره‌اش را جشن بگیرند. ضمن این‌که وقتی زنان به جشنی دعوت می‌شوند، از حنا به‌عنوان آرایش و تزئین خودشان استفاده می‌کنند.

وقتی دور از شهر و کشورت هستی، حرف زدن دربارهٔ تابوها و آن‌ها را فریاد زدن کار آسانی است. حرف زدن دربارهٔ ختنهٔ زنان در حضور خارجی‌ها برایم کار آسانی بود و هست. اما شهامت و شجاعت واقعی آن زمانی است که ریسک طرد شدن از خانواده را بپذیری و از اعتقادات کسی که روبه‌رویت ایستاده سؤال کنی. مبارزهٔ واقعی آن است که در سومالی باشی و از ختنهٔ زنان سخن بگویی.

بدترین فحش در سومالی این است: «الهی آهوان در خانه‌ات رفت‌وآمد کنند.» یعنی الهی بی‌خانواده بشوی چون آهو حیوان خجالتی و ترسویی است و به هیچ خانه‌ای نزدیک نمی‌شود مگر این‌که آن خانه خالی از سکنه باشد. برای ما تنهایی بدتر از مرگ است.

در فرهنگ من چیزهایی هست که نباید از آن‌ها سخن گفت. برای مثال ما از مُرده حرف نمی‌زنیم یا هرگز نمی‌گوییم کسی زیباست. ما رازهای زیادی داریم که اگر در موردشان صحبت به میان آید، اعتقاد داریم که حتماً به بلای سختی دچار می‌شویم.

او به من یاد داده بود که هیچ‌وقت حرف بد بر زبان نیاورم چون باور داشت با عنوان کردن هر حرف بد، درواقع آن را وارد جهان هستی می‌کنید و دیگر نمی‌توانید آن را برگردانید.