کتاب گراند هتل پرتگاه

هیچ سندی از تمدن نیست که درعین‌حال سند توحش نباشد

تئودور آدورنو، اندکی پیش از فوت خود در سال ۱۹۶۹، به یک مصاحبه‌گر گفت: «من یک الگوی نظری از تفکر را تأسیس کردم. از کجا می‌دانستم که دیگران آن را با کوکتل‌مولوتوف پیاده می‌کنند؟

آن الگوهای شخصیتی که چون همسو با مرسوم‌ترین الگوهای آشکار یا غالب‌ترین ایدئال‌های یک جامعه نیستند برچسب «آسیب‌زا» خورده‌اند در یک بررسی دقیق‌تر مشخص می‌شود نسخه‌های اغراق‌شده از آن چیزهایی‌اند که زیر پوست آن جامعه تقریباً فراگیر بوده‌اند. آنچه امروز «آسیب‌زا» است شاید، با تغییر شرایط اجتماعی، الگوی غالب فردا شود.

نظریه نایب آن چیزهایی است که تنگ‌نظرانه نیستند. نظریه، علی‌رغم همهٔ ناآزادی خود، ضامن آزادی در میانهٔ ناآزادی است