کتاب چراغ مناجات؛ نگاره‌هایی درباره‌ی آیت‌الله ملکی تبریزی

روزانه مداومت به ذکر یونسیه «لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین» داشته باشد، حداقل چهارصد مرتبه.

آخوند همدانی گفت: «اینکه آدم سجدهٔ طولانی کند در هر روز تا اینکه یک ساعت یا سه ربع ساعت طول بکشد و در آن بگوید: «لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین»؛ همچنین خواندن صد مرتبه سوره قدر در شب و عصر جمعه. خودش بعدها می‌گفت: «هیچ عملی از اعمال مستحب را ندیدم که به اندازه این سه عمل تأثیر داشته باشد».

«خدای متعال به یکی از صدیقان وحی کرد که من بندگانی دارم که مرا دوست دارند و من نیز آنها را دوست دارم. آنچه که آنان به خاطر من تحمل می‌کنند، همه را می‌بینم و شکوه‌هایی که از محبت من بر لب دارند، می‌شنوم. اول نعمتی که به آنها عطا می‌کنم، سه چیز است: یکی اینکه نور خودم را در دل آنها می‌افکنم؛ در نتیجه همان‌گونه که من از آنها آگاهم، آنها نیز از من خبر دارند. دوم اینکه اگر آسمان‌ها و زمین‌ها و آنچه در این میان است در میزان آنها ببینم، باز آن را کم خواهم دانست. سوم اینکه رو به سوی آنها می‌کنم؛ و بدانید اگر من به کسی توجه کنم احدی نمی‌داند که چه به او عطا خواهم کرد.»

همیشه از عظمت نماز شب می‌گفت برای خلق. هر وقت می‌خواست اهمیت آن پیش خداوند را هم بیان کند، این کلام خدا را می‌گفت به موسی‌بن‌عمران که: «دروغ می‌گوید آن بنده‌ای که گمان می‌کند مرا دوست دارد، ولی چون شب، او را فرا می‌گیرد از من غافل شده و به خواب می‌رود.... ای پسر عمران به خاطر من از دیده‌ات اشک، از دلت خضوع و از تنت خشوع را به پیشگاه من بیاور و آنگاه مرا در تاریکی شب‌ها بخوان که مرا نزدیک و پاسخگو خواهی یافت.»

اسرارالصلاة؛ این کتاب با بیان بعضی از اسرار طهارت آغاز شده و با معنای حضور قلب و موانع آن، حقایق تکبیر، قیام، استعاذه و... ادامه و با بحث نماز جماعت به پایان می‌رسد.

المراقبات (اعمال السنة)؛ علامه طباطبایی در مقدمه این کتاب می‌نویسد: «بر انسان واجب است که در طول شبانه‌روز و در طی ماه و سال بر اعمال خویش نظارت کند و راه محمد و خاندان پاکش را در پیش گیرد؛ و این کتاب از بهترین کارهایی است که در این‌باره نوشته شده است.»

رساله لقاءالله؛ این کتاب در بررسی مفهوم لقاءالله به موضوعاتی مثل اسمای الهی، اسم اعظم، توکل، تهجد و شب‌زنده‌داری، معرفت نفس و ترقی روح می‌پردازد.

نکته اول: «شناخت نفس» راه مطلوب برای خودسازی است. برای این امر مهم نیز باید به عالم عقلی رسید؛ چراکه انسان معجونی است از همه عوالم؛ و از تمام صفات خداوندی و اسمای الهی در وجود او نمونه‌ای هست. به‌طوری‌که اگر دو عالم حس و مثال را تابع عقل خود سازد، سلطنت آن دو عالم به او داده می‌شود. تا انسان پا به عالم عقل نگذارد و از دنیاهای دیگر بیرون نرود، معرفت نفس حاصل نمی‌شود. تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون کجا به کوی حقیقت گذر توانی کرد؟

نکته دوم: باید انسان مقدار زیادی از غذایش را کم کند و از خواب و استراحتش بزند تا جنبهٔ حیوانیت در او کم شده، ابعاد روحانی بیشتری به‌دست آورد؛ یعنی در شبانه‌روز شش ساعت بیشتر نخوابد و بیش از دو مرتبه غذا نخورد. از خوراکی‌های بین دو وعده بپرهیزد. سیر غذا نخورد و خوردن گوشت زیاد را ترک کند. هم‌چنین سه روز هر ماه را روزه بگیرد.

«شب که انسان می‌خوابد، ملائکهٔ موکل انسان، او را بیدار می‌کنند برای نماز شب. وقتی انسان اعتنا نمی‌کند و دوباره می‌خوابد، باز او را بیدار می‌کنند. دوباره می‌خوابد، باز بیدارش می‌کنند. این بیداری‌ها از روی اتفاق نیست؛ اگر انسان استفاده کرد و برخاست، آنها تقویت می‌کنند و روحانیت می‌دهند، اگر نه، کسل می‌شوند؛ بنابراین اگر از خواب بلند شدید، چون آن ملائکه را نمی‌بینید، لااقل به آنها سلام کنید و دعایشان کرده و تشکر نمایید.»