کتاب دوست اعجوبه من نوشتهٔ النا فرانته و ترجمهٔ فریده گوینده است و نشر لگا آن را منتشر کرده است. دوست اعجوبهٔ من، اولین رمان «چهارگانهٔ ناپلی» اِلنا فرانته است، که زندگی شخصیت‌های اصلی؛ اِلنا و لی‌لا (لینا) و دوستان صمیمی آن‌ها را از کودکی تا شانزده‌سالگی روایت می‌کند.

درباره کتاب دوست اعجوبه من

النا فرانته زادۀ ۱۹۴۳در ناپل، یکی از نویسنده‌های مطرح و محبوب جهان است. «چهارگانۀ ناپلی» با نام‌های «دوست اعجوبۀ من» (۲۰۱۲)، «داستان یک نام جدید» (۲۰۱۳)، « آنان که می‌روند و آنان که می‌مانند» (۲۰۱۴)، و «داستان کودک گمشده» (۲۰۱۵) از مهم‌ترین رمان‌های فرانته است.

رمان «دوست اعجوبۀ من»، نخستین کتاب از چهارگانۀ ناپلی فرانته است. در این رمان دوستیِ دو زن، به نام‌های لی‌لا و لینو صادقانه به تصویر کشیده شده است و نویسنده در آن به کشف پیچیدگی‌های این دوستی پرداخته است. دوستی‌ای که برای خود زنان هم سرزمینی ناشناخته است. فرانته کلیشۀ «دوستیِ زنان همیشگی، پایدار، ساده و بی‌آلایش‌ است» ‌‌را به‌هم می‌ریزد.

«قبل از اینکه دبیرستان و یونانی‌خواندن من شروع شود او خواندن یونانی را شروع کرده بود؟ فکرش را هم نمی‌کردم که در تعطیلات تابستان شروع به خواندن یونانی بکند. چرا همیشه کارهایی را که قرار بود من انجام دهم او قبل از من و بهتر از من انجام می‌داد؟ آیا مرا دنبال خود می‌کشاند و نزدیک خود نگاه می‌داشت، تا فریبم دهد و از من جلو بزند؟

عصبانی بودم و تصمیم گرفتم تا مدتی او را نبینم. به کتابخانه رفتم تا یک کتاب گرامر یونانی بگیرم، اما فقط یک جلد از این کتاب در کتابخانه بود که آن هم مدت‌ها بود در امانت خانوادهٔ چرولو بود. برای اولین‌بار فکر کردم شاید باید همان‌طور که یک نقاشی را از روی تخته سیاه پاک می‌کنند، من هم لی‌لا را از ذهنم پاک کنم. احساس ناتوانی و بی‌پناهی می‌کردم، نمی‌توانستم وقتم را صرف دنباله‌روی از او یا فهم این‌که او دنباله‌روی من است یا نیست، بکنم. احساسات دیری نپاییدند. به دیدنش رفتم. گذاشتم که به من رقص گروهی یاد دهد.»

در این کتاب، فرانته تمایلاتی متناقض را آشکار می‌کند که در عین ناهمخوانی، در کنار یکدیرگ زندگی می‌کنند. دنیای خانگی را مانند میدان جنگی نشان می‌دهد و جنبۀ بی‌زرق‌وبرق زنانه را نشان می‌دهد. زنانی که در عین صمیمیت، یکدیگر را زمین می‌زنند. این کتاب سرشار از جزئیات و احساس‌ها و دریافت‌های دوگانه‌‌ای مانند درد و لذت، سردرگمی و وضوح و محدودیت و آزادی است.

کتاب‌های فرانته تاکنون به چندین زبان از جمله؛ انگلیسی، فرانسه، آلمانی، هلندی، اسپانیایی، و فارسی در بیش از ۳۹ کشور ترجمه شده‌اند. خوانندگان کتاب‌های فرانته، دربارۀ هویت، تمایلات سرکش، عشق، خانواده، دوستی، قدرت به درک تازه‌ای می‌رسند.

خواندن کتاب دوست اعجوبه من را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران داستان‌هایی که زنان شخصیت‌های اصلی و محوری آن هستند پیشنهاد می‌کنیم.

درباره اِلنا فرانته

اِلنا فرانته (زادهٔ ۱۹۴۳ میلادی در ناپل)، نام مستعار نویسندهٔ زن شناخته‌شدهٔ اهل ایتالیا است. استفادهٔ نویسندگان زن از نام مستعار پیشینه‌ای قدیمی دارد که شاید به‌علت تمایل آن‌ها به حفظ حریم خانه و خانواده باشد. فرانته بیست سال پیش در شروع کارش توانست با خودداری از معرفی خود، از زندگی خصوصی‌اش محافظت کند، ولی به‌عنوان خالق اثر هنری و از راه هنرش کاملاً شناخته شود.

فرانته نویسنده‌ای است که به‌قول خودش دوست دارد خود را درون یک کلاف سردرگم تجسّم کند و کلاف‌های سردرگم برایش جاذبهٔ زیادی دارند. در بسیاری از آثارش موضوعِ ترک‌شدگی، محوشدن، خودمحوکردگی، و یا ازمیان‌رفتن توسط فرهنگ ظاهر می‌شود. در یکی از مصاحبه‌هایش می‌گوید: «ترک‌شدگی زخمی است نامرئی که به‌سادگی ترمیم نمی‌شود؛ تخریب همهٔ آن تکیه‌گاه‌هایی است که زمانی باور داشتیم مایهٔ امنیت زندگی ما هستند. ما نه‌تنها ترک شده‌ایم، بلکه خودمان هم خودمان را ترک کرده‌ایم.»

شیلا هتی (Sheila Heti)، نویسندهٔ کانادایی، در مقدمهٔ مصاحبه‌اش با اِلنا فرانته می‌نویسد: «کتاب‌های فرانته عمیقاً معاصر هستند و در همان حال احساس رضایتی همانند بسیاری از رمان‌های قرن نوزدهم را القا می‌کنند، تو گویی فرانته در دنیای شلوغِ رقابت‌آمیز وسایل ارتباط‌جمعی زندگی نکرده است، بلکه بیشتر در دنیایی می‌نویسد که آرامش خوانندگان می‌تواند بدیهی باشد. سبکش ریسک‌پذیر است، با این وجود در داستان‌گویی استاد می‌نماید. کتاب‌هایش باعث می‌شوند که خواننده به‌طرف گلوله‌ای از پیچیدگی، کنجکاوی، احساس، و هیجان خیز بردارد. او از موارد نادری است که توانسته شکافِ میان آثار موردتحسین نویسندگان و آثار موردپسند مردمِ عادی را پر کند.»

بخشی از کتاب دوست اعجوبه من

«دوستی من با لی‌لا روزی شروع شد که تصمیم گرفتیم با هم از راه‌پله‌های تاریکی که پله به پله، پاگرد به پاگرد ما را به‌سمت درِ آپارتمان دون آکیله می‌رسانید، بالا برویم.

نورِ بنفش محوطه و بوی یک غروبِ گرم بهاری را به‌خاطر می‌آورم. مادرها شام می‌پختند، وقت رفتن به خانه بود، ما دیر کرده بودیم، با هم رقابت می‌کردیم و بدون گفتن یک کلمه، شجاعتمان را به آزمایش می‌گذاشتیم. مدت‌ها، در مدرسه و بیرون از آن، فقط چنین کارهایی می‌کردیم. لی‌لا دست‌هایش را تا بازو در دهانهٔ تاریکِ درپوشِ کانال فاضلاب فرو می‌کرد و بعد بلافاصله من در حالی که قلبم به‌شدت می‌تپید و خدا خدا می‌کردم سوسک‌ها روی دست‌هایم راه نروند و موش‌ها گازم نگیرند، همان کار را می‌کردم. لی‌لا تا پنجرهٔ خانهٔ سینیور اسپانیولو که در طبقهٔ همکف بود بالا می‌رفت، و به میلهٔ آهنی که بند رخت به آن متصل بود آویزان می‌شد، تاب می‌خورد، و در پیاده‌رو فرود می‌آمد، و من هم فوراً همان کار را می‌کردم، گرچه از افتادن و آسیب‌زدن به خودم می‌ترسیدم. لی‌لا سنجاق قفلیِ زنگ‌زده‌ای را که در خیابان پیدا کرده بود و آن را مثل هدیه‌ای از جانب فرشتهٔ نجات نگه می‌داشت، در پوستِ کفِ دستش فرو می‌کرد. نوک سنجاق را که در کفِ دستِ لی‌لا شیارِ سفیدرنگی ایجاد می‌کرد نگاه می‌کردم و سپس وقتی آن را از دستش بیرون می‌کشید و به من می‌داد، من هم همان کار را می‌کردم.

یک بار یکی از آن نگاه‌های جدی‌اش را به من انداخت، چشم‌هایش را تنگ کرد و با سر به‌سمت ساختمانی که دون آکیله در آن زندگی می‌کرد، اشاره کرد. از ترس خشکم زده بود. دون آکیله غول داستان‌های پریان بود. من از نزدیک‌شدن و نگاه کردن به او، زاغ‌سیاهش را چوب‌زدن و حرف‌زدن با او مطلقاً منع شده بودم. انگار نه او وجود داشت و نه هیچ‌یک از اعضای خانواده‌اش. در خانهٔ ما نه‌فقط من، بلکه بقیه هم از او می‌ترسیدند و تنفر داشتند؛ ترس و تنفری که نمی‌دانستم از کجا آب می‌خورد. با وجود آن‌که عبارتِ «دون» برایم به‌معنی آدمی صاحب قدرت و باوقار بود، ولی آن‌طور که پدرم دربارهٔ او صحبت می‌کرد، مردی غول‌پیکر، خشن، و پر از جوش‌های قرمز در نظرم مجسم می‌شد. او مخلوقی بود از جنسی نامشخص؛ از آهن، شیشه، گزنه، اما زندهٔ زنده و بخار گرمی از دهان و بینی‌اش بیرون می‌آمد. فکر می‌کردم اگر حتی او را از فاصلهٔ دور ببینم، جسمی تیز و گداخته را در چشمانم فرو می‌کند. پس اگر آن‌قدر دیوانه باشم که به درِ خانه‌اش نزدیک شوم، حتماً من را خواهد کُشت.

منتظر بودم ببینم فکر بعدی لی‌لا چیست و آیا از رفتن منصرف می‌شود. می‌دانستم چه می‌خواهد بکند، امیدوار بودم دست از این کار بردارد، اما امیدم بیهوده بود. چراغ‌های خیابان خاموش و راه‌پله‌ها تاریک بودند. از آپارتمان‌ها صداهای غضبناکی شنیده می‌شد. برای دنبال‌کردن لی‌لا می‌بایست محوطه را که نور آبی داشت ترک کنم و وارد راهروی تاریک شوم. وقتی بالاخره ذهنم را متمرکز کردم. اول از همه بوی آت‌وآشغال‌های کهنه و گرد د.د.ت به مشامم رسید. بعد که چشمم به تاریکی عادت کرد، لی‌لا را دیدم که روی پلهٔ اولِ اولین پاگرد نشسته است. بلند شد و شروع به بالارفتن کردیم.»