کتاب هنر پیش بینی

محک برخورداری از نخستین درجه هوش، این توانایی است که دو ایده متضاد را همزمان در ذهن نگاه داریم و همزمان توان عمل داشته باشیم.

پزشکان اغلب بیش از اندازه به خود مطمئن هستند و این ویژگی می‌تواند منجر به اشتباهاتی ترسناک شود.

رابطه معکوسی بین شهرت و دقت وجود دارد: هرچه یک کارشناس مشهورتر، دقت او هم کمتر.

بیل گیتس می‌گوید: «برایم شگفت‌آور بود که سنجش و ارزیابی، تا چه اندازه می‌تواند برای بهبود شرایط آدمی موثر باشد». «اگر مجموعه روشنی از اهداف داشته باشید و در کنار آن سنجش و ارزیابی‌ای که به سمت آن هدف براند، می‌توانید به پیشرفتی باورنکردنی دست یابید. ... این شاید مسئله‌ای ابتدایی و پیش‌پاافتاده به نظر برسد اما بهت‌آور این است که در بیشتر موارد چنین کاری صورت نمی‌گیرد و چه دشوار خواهد بود که (بعدها) کار را به سامان برسانید.»

پیش‌گویی هدیه‌ای رازآلود نیست که از شکم مادر به کسی داده شود بلکه محصول روش‌های خاص تفکر، گردآوری اطلاعات و به‌روز کردن یافته‌ها است. این عادات فکری را می‌توان آموخت و هر فرد هوشمند، فکور و مصممی می‌تواند آن را به‌کار گیرد.

فروتنی مورد نیاز برای داوری خوب به معنای تردید به خود نیست -یعنی این حس که من بی‌استعداد، کم‌هوش یا بی‌ارزش هستم، بلکه منظور فروتنی فکری است. فهم اینکه واقعیت عمیقا پیچیده است و رسیدن به دیدگاه روشن درباره پدیده‌ها، اگر هم ممکن باشد، مبارزه‌ای همیشگی است -و داوری آدمی می‌بایست با اشتباهات محک خورده، غربال شود و این واقعیتی است یکسان برای هر نابغه و کم‌هوشی. پس این مسئله کاملا ممکن است که خود را خیلی بالا ببینید اما از حیث فکری و ذهنی فروتن باشید. در واقع این ترکیب است که می‌تواند میوه‌های بسیار شیرین و شگرفی به‌بار آورد.

مدیران بیس‌بال هرگز بدون مرور پیشینه عملکردی یک بازیکن او را به خدمت نمی‌گیرند

به‌طور کلی می‌توان گفت که ابرپیشگویی نیازمند ذهن و اندیشه‌ای باز، محتاط، کنجکاو و - از همه مهم‌تر- خودنقاد است و البته به تمرکز نیاز دارد.

اما آن شکارچی که پیش از تصمیم به حذر کردن از سایه در حال حرکت در میان علف‌ها، می‌خواهد با برآوردهای آماری درباره شیرها کلنجار برود، احتمالا به آن اندازه زنده نمی‌ماند که ژن‌های دقت‌افزای خود را به نسل بعدی منتقل کند.

صندوق سرمایه‌گذاری با بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی است. او می‌گوید: برخی چیزها به‌سختی دیده می‌شوند صرفا به این دلیل که خیلی بزرگ و چشم‌پرکن نیستند اما در بستر زمان تفاوت پایداری ایجاد می‌کنند؛ تفاوت میان یک برنده همیشگی که می‌تواند روی ساختن زندگی خود حساب کند با فردی که همیشه به همه ریسک‌های خطرناک تن می‌دهد به این امید که نتایج فوق‌العاده‌ای به‌دست آورد. [۱۱] یک شرط‌بند حرفه‌ای اسب‌سواری [!] با این نگرش موافق نیست. وی می‌گوید که تفاوت میان یک حرفه‌ای و یک آماتور در این است که حرفه‌ای‌ها تفاوت میان شرط‌بندی ۶۰ به ۴۰ را با شرط‌بندی ۴۰ به ۶۰ به‌خوبی درک می‌کنند.

هیچ‌کس نمی‌تواند پیش‌بینی‌های برتری را تنها با تکیه بر آنچه همه می‌دانند، انجام دهد. آنچه موجب تفاوت می‌شود این است که اطلاعات ظریف‌تر را شناسایی کرده به آن واکنش نشان دهیم، به‌نحوی که بتوانید سریع‌تر از بقیه نتیجه نهایی را دریابید. [۱]

نخست؛ اینکه پیش‌بینی واقعیت دارد. برخی افراد -همچون بیل فلاک- از کیفیت بالایی در این زمینه برخوردار هستند. آنها نه مرشد هستند و نه معجزه‌گرانی که قدرت پیش‌بینی دهه‌های آینده را داشته باشند بلکه مهارتی واقعی و سنجش‌پذیر دارند که به‌وسیله آن می‌توانند بگویند رخدادها و روندهای تاثیرگذار، احتمالا در سه ماه، شش ماه، یک‌سال یا یک‌سال‌ونیم آینده به کدام سمت‌وسو خواهند رفت

در جهانی که یک پروانه در برزیل می‌تواند تا این حد منشا اثر باشد که تگزاس روزی آفتابی داشته باشد یا طوفانی، اشتباه است اگر گمان کنیم که هر کسی قادر است آینده بسیار دور را پیش‌بینی کند.

پزشکان اغلب بیش از اندازه به خود مطمئن هستند و این ویژگی می‌تواند منجر به اشتباهاتی ترسناک شود.

دومین نتیجه هم این است که چه چیزی موجب می‌شود که این ابرپیشگویان، چنین عملکرد خوبی داشته باشند. واقعا این مسئله مهم نیست که آنها چه کسانی هستند، مهم این است که چه کاری انجام می‌دهند. پیش‌گویی هدیه‌ای رازآلود نیست که از شکم مادر به کسی داده شود بلکه محصول روش‌های خاص تفکر، گردآوری اطلاعات و به‌روز کردن یافته‌ها است. این عادات فکری را می‌توان آموخت و هر فرد هوشمند، فکور و مصممی می‌تواند آن را به‌کار گیرد. احتمالا این ادعا که هر کسی می‌تواند پای در این مسیر بگذارد چندان هم اغراق‌آمیز نیست.

البته که تاریخ در مواردی هم جهش می‌کند. اما همچنین سینه‌خیز هم می‌رود و پیشرفت آهسته آن هم می‌تواند عمیقا مهم باشد.

جسارت و پایمردی عبارت است از پی‌جویی مشتاقانه اهداف درازمدت، حتی در دل نومیدی و ناکامی. آمیختگی پایمردی با ذهنیت رشد، نیروی قابلی را برای پیشرفت شخصی شکل می‌دهد.

پیش‌بینی‌های اولیه ابرپیشگویان، دست‌کم ۵۰ درصد دقیق‌تر از پیشگویان معمولی بود. حتی اگر این مسابقه از آنان خواسته بود که یک پیش‌بینی صورت دهند و اجازه به‌روزرسانی را هم نمی‌داد، ابرپیشگویان پیروزی قاطعی کسب می‌کردند. نکته مهم‌تر اینکه این اشتباه بزرگی است که به‌روزرسانی را کم‌اهمیت جلوه دهیم. به‌روزرسانی این نیست که بی‌اندیشه و تعمق، پیش‌بینی‌ها را در واکنش به هرچه که سی‌ان‌ان می‌گوید، پایین و بالا کنیم. به‌روزرسانی خوب نیازمند همان مهارت‌هایی است که برای رسیدن به پیش‌بینی اولیه مورد نیاز است و اغلب هم به همان اندازه توان‌فرساست. این کار می‌تواند حتی چالش‌برانگیزتر هم باشد.

«هیچ چیزی به نام شکست وجود ندارد. شکست یعنی اینکه زندگی فقط می‌خواهد ما را به مسیر دیگری بیاندازد ... از هر اشتباه بیاموزید چرا که هر تجربه، هر برخورد و به‌ویژه هر اشتباهی که شما می‌کنید، برای یاد دادن به شما است و وادار کردن شما به اینکه چیزی بشوید که هستید.»

لاپلاس، ریاضی‌دان و ستاره‌شناس فرانسوی، این رویا را در چارچوبی کاملا منطقی ریخت: می‌توانیم بگوییم که وضعیت کنونی جهان محصول گذشته آن است و موجد آینده آن. حال می‌گوییم موجود عقلانی که در یک لحظه مشخص، از تمامی نیروهایی که طبیعت را به پویش وامی‌دارد و نیز از همه جایگاه‌های همه عناصری که طبیعت از آنها شکل گرفته، آگاه باشد و در عین‌حال این «قوه درک» از چنان وسعتی برخوردار باشد که این داده‌ها را به تحلیل تبدیل کند، در آن صورت می‌تواند در یک فرمول واحد، جنبش‌ها و حرکات بزرگ‌ترین پدیده‌های جهان و کوچک‌ترین اتم‌های آن را ترسیم کند، چرا که برای چنین قوه درکی، هیچ‌چیز غیرقطعی نخواهد بود و آینده هم مانند گذشته در نزد او حاضر است پیش از آنکه رخ دهد.

خارپشت‌هایی که با یک ایده بزرگ به حرکت درمی‌آیند، داستان‌های جزمی، روشن و ساده‌ای تعریف می‌کنند که مخاطب را جلب کرده و نزد آنان نگاه می‌دارد. هر کس کار رسانه‌ای انجام داده است می‌داند که قاعده اول این کار این است که «آسان و احمقانه» باشد. این مسئله وقتی بهتر نتیجه می‌دهد که خارپشت‌ها، اعتماد به نفس هم داشته باشند. آنها با تحلیل تک‌بعدی خود می‌توانند دلایلی را روی هم سوار کنند که نشان دهد چرا آنها راست می‌گویند -«از این گذشته»، «علاوه بر این»- بدون آنکه به دیگر چشم‌اندازها هم توجهی نشان دهند و تردیدها و هشدارهای آزاردهنده چشم‌اندازهای گوناگون را جدی بگیرند.

شورای اطلاعات ملی یا ان‌آی‌سی آمریکا -که آن دسته از برآوردهای اطلاعات ملی را تولید می‌کند که به کار تصمیمات فوق حساس همچون حمله به عراق یا گفتگو با ایران می‌آید- از تحلیل‌گران خودش می‌خواهد که بر مقیاسی ۵ یا ۷ رتبه‌ای به پیش‌بینی بپردازند: البته در قیاس با یک صفحه ذهنی سه‌حالته (آری، نه، شاید)، این پیشرفت بزرگی محسوب می‌شود اما هنوز هم برای دستیابی به آنچه که ابرپیشگویان متعهد انجام می‌دهند، دارای کاستی است.

«در شرایط دگرگون رزم، چسبیدن بدون انعطاف به روند عملیاتی می‌تواند به شکست منجر شود. هنر رهبری، شناسایی به موقع شرایط و شناخت آن لحظه‌ای است که باید یک تصمیم تازه گرفته شود». [۷] آنچه که همه اینها را به هم پیوند می‌دهد -یعنی از «هیچ‌چیز قطعی نیست» تا «عزم بدون نوسان» -همان اصل غالب هدایت عملیات است. ایده پایه‌ای این اصل، ساده است. مولتکه می‌نویسد: «جنگ را نمی‌توان از پشت میز سبز هدایت کرد»، که اشاره‌ای است به ستادهای عالی فرماندهی ارتش. وی می‌گوید: «تصمیمات زنجیره‌ای و سریع را تنها در صحنه و بر پایه برآوردهایی می‌توان گرفت که از سنجش شرایط منطقه عملیات به‌دست می‌آید.»

«اگر مجموعه روشنی از اهداف داشته باشید و در کنار آن سنجش و ارزیابی‌ای که به سمت آن هدف براند، می‌توانید به پیشرفتی باورنکردنی دست یابید. ... این شاید مسئله‌ای ابتدایی و پیش‌پاافتاده به نظر برسد اما بهت‌آور این است که در بیشتر موارد چنین کاری صورت نمی‌گیرد و چه دشوار خواهد بود که (بعدها) کار را به سامان برسانید.»

همچنین آنها باید این امکان را به‌طور جدی منظور کنند که حدس و گمان اولیه از اساسی نادرست بوده است.

در چشم‌اندازی گسترده‌تر، جنبش پیش‌بینی متکی بر شواهد، دگرگونی شگفتی نیست که از خلا بیرون آمده باشد بلکه جلوه دیگری است از گذر عمیق و گسترده از تصمیم‌سازی متکی بر تجربه، شم ذهنی و سلطه -این کار را انجام بده! چون من فکر می‌کنم که موثر است و من کارشناس هستم- به سوی سنجش، اندازه‌گیری و تحلیل.

پیش‌بینی، اندازه‌گیری، بازنگری: این مطمئن‌ترین راه برای بهتر دیدن است.

برخی چیزها به‌سختی دیده می‌شوند صرفا به این دلیل که خیلی بزرگ و چشم‌پرکن نیستند اما در بستر زمان تفاوت پایداری ایجاد می‌کنند؛ تفاوت میان یک برنده همیشگی که می‌تواند روی ساختن زندگی خود حساب کند با فردی که همیشه به همه ریسک‌های خطرناک تن می‌دهد به این امید که نتایج فوق‌العاده‌ای به‌دست آورد. [۱۱]

دنیل کانمن گوشزد می‌کند که «عاقلانه آن است که اذعان به عدم قطعیت را جدی بگیریم، تاکید بر اطمینان بالا، بیشتر گویای آن است که یک فرد، روایت منسجمی را در ذهن خود برساخته اما این روایت، الزاما مساوی با حقیقت نیست.»

پیش‌گویی هدیه‌ای رازآلود نیست که از شکم مادر به کسی داده شود بلکه محصول روش‌های خاص تفکر، گردآوری اطلاعات و به‌روز کردن یافته‌ها است. این عادات فکری را می‌توان آموخت و هر فرد هوشمند، فکور و مصممی می‌تواند آن را به‌کار گیرد. احتمالا این ادعا که هر کسی می‌تواند پای در این مسیر بگذارد چندان هم اغراق‌آمیز نیست.