کتاب مردی که می خواست خوشبخت باشد

در میان بیمارانی که پلاسیبو به‌عنوان شیمی‌درمانی بهشان معرفی شده بود، ۳۳ درصدشان همگی موهایشان را از دست دادند. من هاج و واج، روبه‌روی مانیتور ماندم. این بیماران معادل یک حبه قند خورده بودند، با این باور که اثر جانبی شناخته‌شدۀ این دارو ریزش مو بود و آن‌ها واقعاً موهایشان را از دست دادند. ولی هیچ چیزی غیر از یک حبه قند لعنتی نخورده بودند.

جاده‌ای که به اوبود می‌رسد فوق‌العاده زیباست. وقت رفتن، متوجه این زیبایی نشده بودم، چون نگران پیدا کردن راهم بودم.

تقریباً شگفت‌زده بودم که فهمیدم رؤیایم بیش از اندازه نیست. برای خوشبخت بودن نیازی نداشتم میلیاردر، راک‌استار یا سیاست‌مدار معروفی بشوم. با این حال، این رؤیای ساده و شادی‌ای که با خودش داشت، به‌نظرم، دست‌نیافتنی است.

ضروری است که وارد جزئیات شوید، چون تا وقتی که یک تصویر خیلی کلی از پروژه‌تان دارید، آن را به‌عنوان چیزی انتزاعی درک می‌کنید. بنابراین، انجام‌نشدنی می‌شود.»

من احساساتی دارم، ولی برنامۀ عملی دقیقی ندارم. احساسات مثبت وقتی در مورد نتایج کارم رؤیاپردازی می‌کنم و احساسات منفی وقتی به شکست فکر می‌کنم.

«چرا؟» «نمی‌دانم. نمی‌خواهم بهش زحمت بدهم.» انگار همین الان بهش خبر داده باشم که من پیشگویی‌ام که قادر به پیش‌بینی تفکرات مردمم، مات و متحیر، پرسید: «از کجا می‌دانید که به او زحمت می‌دهید؟» «او قطعاً نمی‌خواهد وقتش را برای کمک به کسی که حتی فامیل یا عضو خانواده‌اش نیست هدر بدهد.» «اگر شما جای او بودید، به کسی که می‌آمد تا از شما در مورد کارتان مشاوره بخواهد کمک نمی‌کردید؟» «قطعاً کمک می‌کردم.» به چشم‌هایم نگاه کرد و با مهربانی بیکرانی ازم پرسید: «پس، از چه می‌ترسید؟»

«افرادی که از طرد شدن می‌ترسند فکرش را نمی‌کنند که طرد شدن توسط دیگران کم پیش می‌آید. حتی تقریباً به دست آوردنش مشکل است. به‌طور کلی، آدم‌ها، اغلب، تمایل دارند به شما کمک کنند، شما را ناامید نکنند و به سمتی بروند که شما از آن‌ها انتظار دارید.

«البته. معلوم است که در سن و سال من، هرگز قرار نیست پیش آن‌ها برگردم، ولی این شوک بزرگی برایشان است. می‌ترسم غمگین شوند.» «آیا آن‌ها امروز، اگر بدانند شما در شغلتان خوشحال نیستید، غمگین می‌شوند؟ آیا آن‌ها آمده‌اند تا شما را تسکین بدهند؟» «نه واقعاً.»

ما فقط وقتی دیگران را دوست داریم که آن‌ها طبق آرمان‌های ما رفتار کنند، ولی این عشق نیست... به همین دلیل، فکر می‌کنم از کسانی که دوستتان دارند بترسید. حتی در یک خانوادۀ صمیمی و با محبت، همه باید زندگی خودشان را بکنند. خوب است ما اثرات رفتارمان را بر دیگران در نظر بگیریم تا بهشان آسیب نرسانیم. از طرف دیگر، ما همیشه نمی‌توانیم خواسته‌های دیگران را در نظر بگیریم، چه برسد به اینکه آن‌ها از فعالیت‌های ما قدردانی هم بکنند. همه باید قدردان خودشان باشند. شما مسئول عقاید دیگران نیستید.

شما می‌دانید هر انسانی از چند ژن ساخته شده است؟» «نمی‌دانم، چند میلیارد؟» «کمتر از سی هزار. میان شش میلیارد انسان، دو نفر وجود ندارند که ژن‌های مشابه را جمع کرده باشند. حتی دو نفر! متوجه می‌شوید؟ از شش میلیارد انسان، دو نفر وجود ندارند که ژن مشابه داشته باشند!» «بله. هر کدام از ما منحصربه‌فردیم.» «دقیقاً. هر چند بعضی‌ها شغل یکسان داشته باشند و در یک مکان و زمان کار کنند، نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان یک گروه و یک مجموعه در نظر گرفت. زیرا هر چه نکات مشترکی داشته باشند، همیشه، عناصر مختلفی وجود خواهد داشت که آن‌ها را نسبت به نقاط مشترک شغلشان متمایز می‌کند.»

به افرادی که صرفاً برای رفع نیازهای روانی خودشان، در پی ناامید کردنتان‌اند اعتماد نکنید. مثلاً، آدم‌هایی هستند که وقتی شما مشکل دارید، احساس بهتری دارند و هر کاری می‌کنند تا شما مشکل داشته باشید! یا کسانی که متنفرند ببیند شما رؤیاهایتان را تحقق می‌بخشید، چون این امر به آن‌ها عدم شجاعتشان را برای رسیدن به آرزوهایشان یادآوری می‌کند. افرادی هم هستند که با مشکلات شما احساس ارزشمند بودن می‌کنند، چون مشکلات این فرصت را بهشان می‌دهد تا به شما کمک کنند. در این مورد، وقتی پروژه‌هایتان آن‌ها را مغبون می‌کند، هر کاری انجام می‌دهند تا شما را منصرف کنند. سرزنش آن‌ها بی‌فایده است، چون این کار را ناخودآگاه انجام می‌دهند. ولی بهتر است برای برنامه‌هایتان، بهشان اعتماد نکنید. آن‌ها اعتمادبه‌نفس شما را از بین می‌برند.

«مشکل شما جسمتان نیست، بلکه مشکلتان باوری است که از درک زن‌ها نسبت به خودتان دارید. در واقع، موفقیتی که در ارتباط با جنس مخالف داریم یا نداریم به ظاهر فیزیکی‌مان ربطی ندارد.»

«اکثر افرادی که مشکل شما را دارند، در هر حال، ظاهری “عادی” دارند، با نقص‌های کوچکی که بهشان دقت می‌کنند. لب‌های خیلی نازک، گوش‌های دراز، کمی چاقی، کمی غبغب، بینی خیلی بزرگ یا خیلی کوچک. به نظر خودشان، کمی کوتاه، کمی دراز، خیلی چاق یا خیلی لاغرند و به خودشان تلقین می‌کنند که این مشکلات را دارند. وقتی کسی را ملاقات می‌کنند که ممکن است از آن‌ها خوشش بیاید، فقط یک وسواس فکری دارند: نقص‌هایشان. آن‌ها متقاعد شده‌اند که به‌خاطر این مشکل نمی‌توانند برای طرف مقابلشان محبوب باشند.

آنچه که برای زن‌ها خوشایند است همان چیزی است که از شما نشئت می‌گیرد، همین. این مستقیماً نتیجۀ تصویری است که از خودتان می‌سازید. وقتی کسی به چیزی در درونش باور دارد، چه مثبت و چه منفی، طوری رفتار می‌کند که آن را بازتاب می‌دهد و همیشه آن را به دیگران نشان می‌دهد. با وجود اینکه در ابتدا ساختۀ ذهن است، برای دیگران و سپس برای خودش تبدیل به واقعیت می‌شود.»

از آنجایی که شما ناخودآگاه از کسل کردن همکارانتان می‌ترسید، شاید بدون اینکه بفهمید، تند حرف می‌زنید یا برای اینکه وقت زیادی هدر ندهید و حوصله‌شان سر نرود، با عجله وارد بحث می‌شوید. بنابراین، هیچ تأثیری نمی‌گذارید و داستانتان جذابیتش را از دست می‌دهد. این را حس می‌کنید و به خودتان می‌گویید: “وقتی داستان تعریف می‌کنم، گند می‌زنم.” در نتیجه، اوضاع بدتر و بدتر می‌شود و یقیناً یکی از همکارانتان رشتۀ سخن را به دست می‌گیرد

«چطور ما شروع به باور کردن نقاط مثبت و منفی‌مان می‌کنیم؟» «چند توضیح احتمالی وجود دارد. در ابتدا، چیزهایی هست که دیگران در مورد ما تأیید می‌کنند. اگر به هر دلیلی، این اشخاص از نظر ما قابل اعتماد باشند، پس ما می‌توانیم آنچه را که در موردمان بهمان می‌گویند باور کنیم.»

«اگر شما با بچه‌ای که معتقدید احمق است سر و کار داشته باشید، تمام رفتار شما به او تلقین می‌کند که احمق است: نه‌تنها دایرۀ واژگانتان، همان‌طور که قبلاً گفتیم، بلکه نحوۀ صحبت کردن، حالات چهره و نگاهتان. از او ناامید یا برعکس، عصبانی‌اید و آنچه او نمی‌تواند از آن فرار کند این است که در حضور شما احساس حماقت می‌کند و اگر کسی هستید که او رویتان حساب می‌کند و جایگاه، سن، نقش و وظیفه‌تان باعث می‌شود از نظرش قابل اعتماد باشید، بنابراین، احتمالش هست که این حسش را زیر سؤال نبرد. پس، این باور که احمق است در او شکل می‌گیرد.»

والدینی که به کوچک‌ترین رفتار کودکشان واکنش نشان می‌دهند. اگر کودک گریه کند، آن‌ها هول می‌کنند؛ اگر لبخند بزند، تحسین می‌کنند؛ و اگر بخندد، به وجد می‌آیند. بی‌شک، این بچه با ایجاد یک میان‌بر بزرگ، این احساس را که روی محیط اطرافش تأثیر می‌گذارد در خود پرورش می‌دهد. می‌توان تصور کرد که او در بزرگ‌سالی، تبدیل به فردی اختیارگرا یا حتی جذاب خواهد شد که معتقد است تأثیری روی دیگران دارد و برای دستیابی به آنچه می‌خواهد هرگز تردید نخواهد کرد که سراغ دیگران برود. اما او از آنچه به آن باور دارد نیز آگاهی ندارد. برای او کاملاً واضح و مبرهن است که روی دیگران تأثیر می‌گذارد. همچنین، او نمی‌داند منشأ این باور در نتیجۀ آنچه او به‌عنوان یک کودک تجربه کرده، در وجودش، نهادینه شده است.

«انسان‌ها به باورهایشان بسیار وابسته‌اند. آن‌ها به‌دنبال حقیقت نمی‌روند. آن‌ها فقط نوعی تعادل می‌خواهند و موفق می‌شوند دنیایی تقریباً منسجم بر اساس باورهایشان بسازند. این دنیا بهشان احساس امنیت می‌دهد و ناخودآگاه، به آن وفادار می‌مانند.»

«انسان‌ها به باورهایشان بسیار وابسته‌اند. آن‌ها به‌دنبال حقیقت نمی‌روند. آن‌ها فقط نوعی تعادل می‌خواهند و موفق می‌شوند دنیایی تقریباً منسجم بر اساس باورهایشان بسازند. این دنیا بهشان احساس امنیت می‌دهد و ناخودآگاه، به آن وفادار می‌مانند.»

فقط جزئیاتی را که به آن باور داریم می‌بیند، طوری که باورهایمان را تقویت می‌کند. اینجا چرخه کامل می‌شود. «اگر باور کنیم که دنیا جای خطرناکی است، در واقع، توجهمان را به تمام خطرهای واقعی یا بالقوه متمرکز می‌کنیم و بیشتر و بیشتر احساس زندگی در یک دنیای خطرناک را خواهیم داشت.»

با گوش دادن به حرف‌های شخص دیگر به تکامل نمی‌رسیم، بلکه با عمل کردن و تجربه کردن کامل می‌شویم.»

بالیایی‌ها آنچه را خدایان بهشان می‌دادند، بدون هیچ سؤال بیجایی، می‌پذیرفتند.

آخرین تکۀ پازل هلندی‌ها سر جایش قرار می‌گرفت و به تمام صحنه‌هایی که شاهدش بودم معنی می‌داد. حالا، می‌فهمم چرا کلودیا نقش تحمیلی زن خانه‌دار را از شوهرش می‌پذیرفت. او فقط شمارۀ اشتباه را بیرون کشیده بود. وقتی ما باختیم، دیگر باختیم، کاری نمی‌توانیم بکنیم. وقتی در کازینو یا بخت‌آزمایی می‌بازیم، جای بحث ندارد. همه چیز همان‌گونه است که باید باشد. بی‌فایده است که بخواهیم تغییرش دهیم.

آیا لاک‌پشت‌ها در مورد زندگی صاحب باورهایی‌اند، یا اینکه برعکسش، فقدان باورها باعث می‌شود به‌راحتی مطابق با خواسته‌های درونشان زندگی کنند.

این پیام نیست که ممکن است کسی را دلخور کند، بلکه راه انتقال و گفتنش است.

احساس اینکه کسی به آرزوهایم توجه می‌کند، بدون اینکه در مورد آن‌ها اظهار نظر و دخالت کند و مرا منصرف کند، یا چیز بهتری برایش پیشنهاد دهد، برایم دلپذیر بود. من از خراب‌کنندگان رؤیا زیاد شنیده بودم، کسانی که بهتان می‌گویند: «اگر من جای تو بودم، فلان کار را می‌کردم...» یا بدتر، آن‌هایی که نتایج منفی افکارتان را پیش‌بینی می‌کنند: «اگر این کار را بکنی، این‌طور خواهد شد...»

از من پرسید: «چطور می‌دانید که این زندگی شما را خوشحال و خوشبخت خواهد کرد؟» «من به‌خوبی حس می‌کنم. آن را بارها تجسم کردم و هر بار، همان احساس، همان رضایت خاطر، را داشتم. مخصوصاً اینکه وقتی این زندگی را تصور می‌کنم، هیچ آرزوی دیگری ندارم.» «و وقتی خودتان را در این زندگی می‌بینید، آیا ممکن است چیزی را در مقایسه با وضعیت کنونی‌تان از دست بدهید؟»

ما نظریه‌هایی ساختیم که در خدمت باورهایمان است و نه‌تنها اکثر این نظریه‌ها غلط است، بلکه مردم را به این سمت هل می‌دهد تا تبدیل به کسی شوند که نظریه می‌گوید باید باشند.

اگر شما آن‌ها را دوست داشته باشید، غافلگیر می‌شوند، چون انتظارش را ندارند. به‌علاوه، اوایل، اکثرشان این دوست داشتن را رد می‌کنند، آن‌قدر که برایشان غیرطبیعی است. ولی اگر شما پشتکار داشته باشید و این را بهشان ثابت کنید، مثلاً، با فعالیت‌های دوستانه، امکانش هست که نگاهشان به دنیا و همچنین روابطشان را با خودتان از این‌رو به آن‌رو کنید.