کتاب دارا شاهنشاه گمنام

و ما، برای همیشه باید به یاد آوریم که در تنگه‌ای در پارس، مردانی بودند که مرگ را به جان خریدند، اما به دشمن اجازه ندادند که از آن تنگه، بی‌بها بگذرد.

بسیاری از آنچه بود، اکنون دیگر نیست. زیرا دیگر کسی زنده نیست که آنها را به یاد آورد. دنیا دگرگون شد… تاریخ را آنگونه نوشتند که می‌پسندیدند. تاریخ، افسانه شد. افسانه، به اسطورها پیوست. و چیزهایی که نباید هرگز فراموش می‌شدند، در غبار زمان گم شدند. در جایی میان سنگ و خاموشی، روایتی باقی مانده، نه بر کتیبه‌ای، نه در کتابی، بلکه در دل آنانی که هنوز می‌توانند صدای خاک را بشنوند.

چنین بود که تاریخ رسمی نوشته شد؛ نه به‌دست شاهدان، که به‌دست فاتحان. اما آیا آن‌چه آنان نگاشتند، همهٔ حقیقت بود؟ یا تنها پژواکی از صدای پیروزمندان؟