کتاب در جست و‌ جوی فرزانگی

«انسانی که مرتکب اشتباهی می‌شود و آن را اصلاح نمی‌کند، اشتباه دیگری مرتکب می‌شود.» − کنفوسیوس (اندیشمند چینی، قرن ششم تا پنجم پیش از میلاد)

جستارنویس فرانسوی قرن شانزدهم، میشل دُ مونتنی، گفته است: «هرکس می‌خواهد از شر جهالت خلاص شود، باید اول به آن اعتراف کند.»

«شمار ترس‌های ما همیشه بیشتر از خطرهای سر راهمان است.» − لوکیوس آنائوس سنکا (فیلسوف رومی، حدود ۴ پیش از میلاد تا ۶۵ میلادی)

«انسان عذاب زیادی می‌کشد چون بیش از اندازه می‌طلبد، به‌طرزی ابلهانه بلندپرواز است و قابلیت‌هایش را به‌طرزی مضحک و عجیب دستِ‌بالا می‌گیرد.» − آیزایا برلین (فیلسوف روسی‌‌بریتانیایی، ۱۹۰۹ تا ۱۹۹۷)

وضعیت ذهنی بر رفتار اثر می‌گذارد «زندگی ما همان است که افکارمان می‌سازد.» − مارکوس اورلیوس آنتونینوس (امپراتور و فیلسوف رومی، ۱۲۱ تا ۱۸۰ میلادی)

فقط اتفاقی که برایمان می‌افتد نیست که اهمیت دارد؛ بلکه آنچه فکر می‌کنیم برایمان اتفاق می‌افتد هم مهم است. ما انتظاراتمان را به واقعیت بیوشیمیایی تبدیل می‌کنیم؛ یعنی وضعیت ذهنی و آسایش جسمی ما به هم مرتبط‌اند.

«من اغلب از سخنانم پشیمان شده‌ام؛ از سکوتم هرگز.»

درس داروین این است: حتی کسانی که نابغه نیستند، اگر عادات فکری خاصی را در خود بپرورند، قادرند بیش از تمام نوع بشر بیندیشند.

«و انسان باید بداند که خوشی، خنده و شوخی، غم، سوگ، دلسردی و مویه فقط و فقط از مغز سرچشمه می‌گیرند؛ و با همین مغز است که به فرزانگی و دانش دست می‌یابیم و می‌بینیم و می‌شنویم و پاک را از ناپاک و خوش‌طعم را از بدطعم بازمی‌شناسیم... و با همین اندام است که مجنون و شوریده می‌شویم و ترس و وحشت به ما هجوم می‌آورد.»

«عاقلان سخن می‌گویند، چراکه چیزی شایستهٔ گفتن دارند؛ احمق‌ها سخن می‌گویند چون مجبورند چیزی بگویند.»

«انسانی که مرتکب اشتباهی می‌شود و آن را اصلاح نمی‌کند، اشتباه دیگری مرتکب می‌شود.»

«در مسائل علمی، اقتدار و مرجعیت هزار نفر ارزش استدلال سادهٔ یک نفر را ندارد.»

رمان‌نویس امریکایی، آپتن سینکلر۱۱۴، می‌گوید: «دشوار می‌شود چیزی را به کسی فهماند که به‌خاطر نفهمیدنش دستمزد می‌گیرد.»

«چرا، آه! آخر چرا آموختن به انسان‌ها چنین دشوار، و فریب‌دادنشان چنین آسان است؟»

«مرگ یک نفر تراژدی است و مرگ ۱ میلیون نفر آمار.»

فیلسوف آلمانی‌‌سوئیسی، فریدریش نیچه، می‌گوید: «دیوانگی در میان افراد انسانی، نادر؛ اما در گروه‌ها، احزاب، مردمان، و اعصار قاعده است.»

«توده‌ها هیچ‌وقت تشنهٔ حقیقت نیستند. آن‌ها از شواهدی که به مذاقشان خوش نیاید روی برمی‌گردانند؛ و اگر فریفتهٔ خطایی باشند، ترجیح می‌دهند آن خطا را چون بتی بپرستند. هرکس بتواند توهماتی را به آن‌ها عرضه کند به‌راحتی بر آن‌ها مسلط می‌شود؛ و هرکس بکوشد تا توهماتشان را بزداید همیشه به دست آن‌ها قربانی می‌شود.»

ما جوّی ساخته‌ایم که یک افسر درستکار از افسر خائن می‌ترسد، نه برعکس.»

«زمانی خواهد رسید که ناآگاهی از ریاضیات، مثل سیگارکشیدن در اماکن عمومی، در جامعه پذیرفته نخواهد بود.»

«اگه کسی می‌تونه بازار سهام رو پیش‌بینی کنه، چرا باید توصیه‌هاش رو توی خبرنامهٔ صددلاری بفروشه؟»

درس داروین این است: حتی کسانی که نابغه نیستند، اگر عادات فکری خاصی را در خود بپرورند، قادرند بیش از تمام نوع بشر بیندیشند.

اما به نظر می‌رسد موجودی هست که فارغ از تغییرات و استرس‌های محیطی، زنده می‌ماند و تولیدِمثل می‌کند: سوسک حمام. ریچارد شواید نویسنده، در مقالاتی در باب سوسک حمام می‌نویسد: «اگر خدایی هست که همهٔ اشکال زندگی را آفریده، موهبت به‌ویژه ارزشمندی به سوسک حمام اعطا کرده، چراکه بین همهٔ موجودات، بهترین طراحی نصیب آن شده است.»

«بشر همواره کندذهن و کودن بوده و هست؛ بیشتر آمادگی دارد که حس و درک کند، تا فکر و مداقه.»

در یک آزمایش، روان‌شناس امریکایی، بی اف اسکینر، در فواصل منظم، مقدار کمی غذا به کبوترها داد. بعد از مدتی کبوترها شروع به رفتاری خرافاتی کردند؛ اگر کبوتری موقع ظاهرشدن غذا داشت سرش را تکان می‌داد، به این تصور می‌رسید که تکان‌دادن سرش باید باعث ظاهرشدن غذا شده باشد. کبوترها به رفتاری که مؤثر واقع می‌شد ادامه دادند. هر بار که آن رفتار را اجرا می‌کردند، غذا ظاهر می‌شد. اما غذا مستقل از کارهای کبوترها ظاهر می‌شد. اسکینر در «خرافات» در کبوترها می‌نویسد: «بین رفتار انسان و کبوتر از بسیاری جهات شباهت هست... چند ارتباط تصادفی بین رفتاری مناسکی و پیامدهای مطلوب کافی است تا به‌رغم وجود بسیاری از مواردی که رفتار در آن‌ها تقویت نشده، آن رفتار آغاز و حفظ شود.»

مارک توئین به خطرات اعتماد کورکورانه به تجربه‌های گذشته برای مواجهه با آینده پی برد. «باید مراقب باشیم که از یک تجربه فقط حکمت نهفته در آن را کسب کنیم و به همین بسنده کنیم. مبادا مثل گربه‌ای باشیم که روی اجاق‌گازی داغ می‌نشیند. او دیگر روی اجاق‌گاز داغ نخواهد نشست، اما هرگز روی اجاق‌گاز سرد هم نخواهد نشست.»

ما زنجیره‌ای از تجربه‌هایی را که به‌مرورزمان بهتر می‌شوند ترجیح می‌دهیم. ازدست‌دادن صد دلار در ابتدا و سپس به‌دست‌آوردن پنجاه دلار به نظر پاداش‌دهنده‌تر است از به‌دست‌آوردن پنجاه دلار و سپس ازدست‌دادن صد دلار. می‌خواهیم اول از شر تجربه‌های بد خلاص شویم. زیان‌های فوری بر زیان‌های به‌تعویق‌افتاده ارجحیت دارند.

برگزارکنندگان یک دوره مسابقات تنیس پول لازم داشتند. آن‌ها نزد مدیرعامل ترنس‌کورپ رفتند و از او خواستند تا حامی مالی این دوره از مسابقات شود. مدیرعامل پرسید: «چقدر می‌خواهید؟» برگزارکننده گفت: «۱ میلیون.» مدیرعامل گفت: «اینکه پول خیلی زیادیه.» برگزارکننده گفت: «اگر این رو در نظر بگیرین که شما شخصاً می‌تونین توی یه مسابقه بازی کنین، تو جایگاه افتخاری کنار عضوی از خانوادهٔ رئیس‌جمهور بشینین و کسی باشین که جایزه رو اهدا می‌کنه، اون قدرها هم زیاد نیست.» مدیرعامل گفت: «کجا رو امضا کنم؟»

آیا مشاوران همیشه قابل‌اعتماد هستند؟ ضرب‌المثلی قدیمی می‌گوید: «هیچ‌وقت از آرایشگر روستا نپرس که موهایت اصلاح لازم دارد یا نه.»

«نمی‌توانید کارت‌هایی را که زندگی به شما داده است عوض کنید، اما می‌توانید روش بازی با آن‌ها را تعیین کنید.»

«بنابراین، انتظار هیچ‌گونه پیش‌بینی از من نداشته باشید: اگر می‌دانستم فردا چه چیزی کشف خواهد شد، مدت‌ها قبل آن را منتشر کرده بودم تا تقدم خود را حفظ کنم.»