کتاب چگونه مثل سقراط فکر کنیم

«اپیکتتوس» نقل می‌کنند که «مردمان نه در نتیجهٔ رویدادها، بلکه بابت دیدگاهی که در برابر آن رویدادها دارند دچار تشویش می‌شوند.»

جای داشتن دغدغهٔ شهرت یا ثروت بیش از هر چیزی به تعالی شخصیت‌تان بیندیشید.

اما محال است که مردانِ بی‌نصیب از جسارت، نشان ظفر به دست آورند...

«مردمان نه در نتیجهٔ رویدادها، بلکه بابت دیدگاهی که در برابر آن رویدادها دارند دچار تشویش می‌شوند.»

جامعهٔ ما پیوسته ارزش ظاهری را به‌اشتباه به جای ارزش واقعی می‌گیرد

فلسفه برای سقراط شیوهٔ عملی زیستن بود. روش سقراطی با یک افشاگری منفی آغاز می‌شود: این بینش که نمی‌توان به همان شیوه که پیاز را از سبزی‌فروش تهیه می‌کنیم حکمت را از کتاب‌ها به دست آوریم. حکمت را نمی‌توان در ازای هیچ قیمتی و در قالب دسترنج دیگران خریداری کرد. حکمت فقط و فقط با عرق ریختن شخص ما به دست می‌آید. روش سقراطی را می‌توان نوعی فرایند تفکر فعالانه نامید. ترجیع‌بند همیشگی این روش «آری، اما...» است، چون سرخوشانه می‌خواهد برای تعاریف، مفروضات و دیگر دستورات کلامی بشری موارد استثنا بیابد. این روش وادارمان می‌کند مهم‌ترین مفروضات و ارزش‌های‌مان، از جمله اهداف‌مان در راستای خودشکوفایی را پیوسته به چالش کشیم و از این طریق مستقل از دیگران بیندیشیم.

اما حالا مشخص شده است که افسردگی بیش از آنی که بیانگر نبود لذت باشد فقدان معنا را بازتاب می‌دهد.

انسان بی‌خبر از جهالت خویش با نخوت هر چه تمامْ خود را مالک دانشی می‌داند که در اصل چیزی از آن نمی‌داند.

«زندگی نیازموده ارزش زیستن ندارد.»

آن‌هایی که می‌خواهند دوست داشته شوند باید اول از همه فراگیرند که چگونه دوستدار دیگران باشند.

آن‌ها به پندار خودبرتربینی مبتلا بودند و خوش داشتند بزرگان و نیک‌مردان آتنی، از جمله روشنفکران پرفیس و افاده‌ای مانند سقراط، پیش پای‌شان به خاک افتند.

در نظرم خشمگین شدن در برابر مهاجمان به اندازهٔ عصبانی شدن از الاغی به دلیل جفتک انداختن یا سگی به دلیل پارس‌کردن بی‌ثمر بود.

«بابت دفاعم از خود پشیمان نیستم و ترجیح می‌دهم پس از صحبت به طرزی که خوش می‌دارم بمیرم تا آن‌که خوشایند شما سخن بگویم و زنده بمانم.»

باید از خود بپرسیم که آیا در سراسر زندگی‌مان به شکلی فریب خورده‌ایم و به‌اشتباه «امور مهم‌تر را بی‌ارزش و امور بی‌ارزش را مهم جلوه داده‌ایم؟»

آناکساگوراس ادعا می‌کرد، خورشید توده‌ای مذاب است جرم او همین بود و باقی عمر تاوانش را داد.

اگر به دنبال زندگی بهتر هستیم باید مفروضاتی را که باعث ایجاد تشویش می‌شوند زیر سؤال بریم.

کرفون غرولندکنان گفته بود: «مگر می‌شود خردمندان را بی‌تقوا یا بی‌تقوایان را خردمند نامید؟»

از خودمان دربارهٔ ارزش‌های‌مان سؤالاتی چالشی کنیم. برای مثال، آیا قرار است «خودشکوفایی» را بر اساس تحقق اهداف بیرونی مانند ثروت و شهرت ارزیابی کنیم یا اهداف درونی مانند حکمت و تسلط بر نفس؟ به‌راستی شکوفایی انسان یا زندگی خوب یعنی چه؟

کسی چه می‌داند، شاید مرگی که مردمان هراسان، بزرگ‌ترین آفت حیات می‌دانند در عمل سودمندترین اتفاقی باشد که برای بشر رخ می‌دهد.

اگر به توصیه‌های طرح شده در شبکه‌های اجتماعی و کتاب‌های خودیاری اتکای بیش از اندازه کنید، ممکن است شبیه ارواح گم‌گشته‌ای شوید که یکی دیگر از نویسندگان باستانی توصیفش کرده است. این مردمان که پیش از آغاز هر کاری سراغ پیشگویان و غیب‌گویان می‌رفتند گویی توانایی اندیشیدن را از دست داده بودند: «آن‌ها به دلیل حرمت بیش از اندازه‌ای که برای نشانه‌ها (یا همان توصیه‌ها) قائل می‌شوند، اغلب به جای قلب و روح‌شان به گفته‌های دیگران اتکا می‌کنند و در کوچه پس‌کوچه‌ها به دنبال گردآوری توصیه از گفته‌های دیگران می‌روند؛ به دیگر سخن، آن‌ها نه با عقل که با گوش‌شان می‌اندیشند.»

برخی‌تان خواهید گفت ای سقراط، آیا بابت آن‌که مسیر برگزیده‌ات در زندگی تو را به این مرگ زودهنگام سوق داده است شرمگین نیستی؟ اما راه به خطا برده‌اید اگر تصور کنید نیک‌مردان باید تصمیم خود را بر مبنای احتمال بقا یا مرگ تنظیم کنند. او باید فقط راستی یا نادرستی عملش را در نظر داشته باشد.

حکمت اخلاقی از رهگذر پول به دست نمی‌آید. طرفه آن‌که چنین حکمتی منبع ثروت حقیقی و تمام چیزهایی است که به سود انسان و شهرشان عمل می‌کنند.

آن‌هایی که خود را خردمندترین مردمان تلقی می‌کردند در عمل کسانی بودند که حس احمق بودن را در مخاطب‌شان بر می‌انگیختند.

اغلب اموری که در زندگی تمنا می‌کنیم در عمل ابزاری برای رسیدن به هدفی دیگر هستند.

«حال، برخی‌ها که میل دارند خود را از نظر جسمانی نامیرا کنند، سراغ شریک جنسی می‌روند، فرزندانی به دنیا می‌آورند و باور دارند می‌توان از رهگذر استمرار بخشیدن به نسل‌شان، قدمی به سوی عمر جاودان برداشت. اما برخی دیگر ذهن خود را بارور می‌کنند و آن‌چه بیش از هر چیزی درخور سرشت بشری است، یعنی حکمت و دیگر فضایل را در خود می‌پرورانند و پدید می‌آورند.

پیروی از راهنمایی‌های اخلاقی یا روان‌شناسی فردی دیگر مثل آن است که برای عبور از یک جنگل به نشانی‌های دیگران تکیه کنید. این نشانی می‌تواند شما را بارها از مسیرتان دور کند. در درازمدت اگر بخواهید بر مبنای عقل و فلسفهٔ شخصی‌تان در زندگی پیش روید، به نفع‌تان است که خودتان کاربرد نقشه و قطب‌نما را فراگیرید.

«به‌مرور زمان حقیقت ژرف‌تری برایت آشکار خواهد شد: این‌که ذهن زیبا بیش از جسم زیبا سزاوار تحسین است و در واقع زیبایی جسم ارزش زیادی ندارد.»

«باید به دنبال کسی باشیم که اشتهای جسمانی را در قیدوبند درآورده باشد، قابل اعتماد و صداقت‌پیشه باشد، در برخوردهایش با دیگران انصاف را برگزیند و به همان اندازه که از دوستان کمک می‌گیرد دست یاری به سوی‌شان دراز کند.»

لازمهٔ قرار دادن باورهای ریشه‌دارتان در معرض بازرسی دیگران آن است که خود را به صبوری و تحمل مجهز کنید.

«ای سقراط، من برده‌ای بی‌چیزم و نمی‌توانم در ازای محبتی که به من نشان دادی پیشکشی تقدیمت کنم، پس جسم خود را به تو عرضه می‌کنم»، اما تو پاسخ دادی: «ای فایدون عزیز من، آیا نمی‌بینی که صِرف دوستی‌ات بزرگ‌ترین پیشکشی است که می‌توانی در اختیارم قرار دهی؟»