بریده‌هایی از کتاب چهل حکمت نبوی (ص)

اساس لغزشهای انسان غفلت از خود است؛ حالا غفلت از خود ابعادی دارد؛ یکی از ابعاد آن همین است که انسان از عیوبی که در خودش هست، از لغزشهایی که از خود او سر میزند غافل بشود. خیلی چیزها هست که انسان از دیگران آنها را زشت میشمرد امّا نوبت به خود انسان که میرسد، با چشم مسامحه به آنها نگاه میکند، آنها را آن‌قدر زشت نمیشمارد. این غفلت از خود و از عیوب خود موجب میشود که انسان چشمش را روی عیوب دیگران باز کند، هر چیزی را که در دیگری عیب است ببیند و بزرگ بشمرد و بر آن ترتیب اثر بدهد. ولی فایدهٔ اوّلِ کسی که قبل از اینکه به دیگران مشغول بشود به خود مشغول شد، این است که به فکر علاج خود می‌افتد، به فکر اصلاح خود می‌افتد، میفهمد که محتاج اصلاح است، میداند که باید به درمان خود بپردازد.

پیامبر اکرم (ص) فرمود: هفت نفر در سایهٔ عرش خدای (عز) میباشند، روزی که جز سایهٔ او سایه‌ای نباشد: امام عادل؛ و جوانی پرورده در عبادت خدای (عز)؛ و مردی که با دست راست صدقه دهد و از دست چپش هم آن را نهان دارد؛ و مردی که در خلوت یاد خدای (عز) کند و از ترس خدا چشمانش گریان شود؛ و مردی که وقتی که به برادر مؤمنش برمیخورد، و به او بگوید براستی من تو را در راه خدای (عز) دوست دارم؛ و مردی که وقتی از مسجد بیرون می‌آید، در دل دارد که بدان بازگردد؛ و کسی که اگر زنی زیبا او را به خود بخواند، پاسخ دهد که من از خدا که پروردگار جهانیان است میترسم و او را اجابت نکند.

امام صادق (ع) میفرماید که رسول خدا (ص) فرمود: سه خصلت است که هر که همه را یا یکی را دارد، روزی که جز سایهٔ او سایه‌ای نباشد، در سایهٔ عرش خدا میباشد: کسی که به مردم دهد آنچه را خودش از آنها میطلبد؛ و کسی که گامی پیش و پس ننهد تا بداند که آن پسند خدا است؛ و کسی که عیبی از برادر مسلمانش نگیرد تا وقتی که آن را از خودش برگیرد؛ زیرا هیچ عیبی از خود برنگیرد جز اینکه عیب دیگرش پدید گردد؛ مرد را همین بس که به جای دیگران به خود بپردازد.

از امام رضا (ع) نقل شده که ایشان از اجدادشان (ع) نقل میکنند که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: خالدبن‌زید نزد رسول خدا (ص) آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! به من سفارشی کوتاه بیان بفرمایید شاید به یادم بماند. فرمود: تو را به پنج چیز سفارش میکنم؛ به نومیدی از آنچه مردم دارند که این بی‌نیازی است؛ و بپرهیز از طمع که آن فقری است روبه‌رو؛ و طوری نماز بگزار که گویا با نماز بدرود میکنی؛ و بپرهیز از آنچه باید از آن پوزش بخواهی؛ و بخواه برای برادرت آنچه برای خود میخواهی.

عبدالله‌بن‌الحسن از مادرش فاطمه دختر امام حسین (ع) و او نیز از پدرش نقل میکنند که رسول خدا (ص) فرمود: سه خصلت است که در هر کس باشد، خصلتهای ایمان در او کامل شده است: کسی که وقتی خشنود شد، خشنودی‌اش او را به گناه و باطل نکشاند؛ و وقتی خشمگین شد، خشم او، او را از حق بیرون نکند؛ و وقتی قدرت یافت، به آنچه مال او نیست دست‌درازی نکند.

امام صادق (ع) فرمود: پیامبر اکرم (ص) ضمن سفارشهایش به حضرت علی (ع) فرمود: ای علی! تو را از سه صفت منفی بزرگ نهی میکنم: حسد و حرص و دروغ.‌

از جمله وصیّتهایی که پیامبر خدا (ص) به امیرالمؤمنین (ع) کرد این بود که فرمود: ای علی! سه خصلت از اخلاق نیکو است: به کسی که تو را محروم کرده، عطا کنی و با کسی که تو را قطع کرده، پیوند برقرار کنی و کسی را که به تو ستم کرده، ببخشی.

سول خدا (ص) فرمود: امّت خود را به پنج چیز وصیّت میکنم: سخن حق را گوش دهند، از خدا اطاعت کنند، از کفر به اسلام هجرت نمایند، جهاد داشته باشند، و با جماعت حرکت کنند؛ هر کس مردم را به جاهلیّت دعوت کند در یکی از گودالهای جهنّم قرار میگیرد. بحارالانوار، ج ۶۶، ص ۴۰۳