کتاب ره نامه (جلد چهارم، توحید)

انقلاب توانست در همان راه با قدرت پیش برود و بر عوامل ناکامی‌اش غلبه کند؛ چرا؟ چون انقلاب اسلامی حرف نویی را به میان آورد؛ حرف نویی که میتوانست در دنیای افکار عمومی، بخصوص در دنیای اسلام، برای خود جا باز کند. قسمت اعظم این حرفِ نو توحید بود؛ با معنای عمیق و دقیق و همه‌جانبهٔ آن. توحید یعنی حاکمیت ارزشهای الهی بر جامعه و نفی حکومتهای طاغوتی، استبدادی، فاسد و طغیانگر بر ارزشهای انسانی و اصیل. بنابراین توحید ستون فقرات و رکن اساسی شعار اسلامی و پیام انقلاب اسلامی بود.

اگر امّت اسلامی میخواهد در میدانهای علم، ترقّی، پیشرفت مادّی، تسلّط بر سرنوشت خود، رهایی از سلطهٔ بیگانگان و سعادت درونی و بیرونی پیشرفت کند، راهش با کلمهٔ توحید و توحید کلمه است.

«وَلَوْ قَاتَلَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا یجِدُونَ وَلِیا وَلَا نَصِیرًا. سُنَّةَ اللهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللهِ تَبْدِیلًا»؛ این سنّت الهی است؛ اگر مسلمانها بِایستند، بر همهٔ سازوبرگ قدرتهای طاغوتی و مستکبر پیروز خواهند شد.

پس در عمل، دو وظیفه وجود دارد: یکی اطاعت از خدای متعال و عبودیت پروردگار عالم و دوّم سرپیچی از اطاعت «اندادالله»؛ هر آن چیزی که میخواهد در قبال حکمروایی خدا، بر انسان حکمروایی کند. ذهن انسان فوراً به سمت این قدرتهای مادّی و استکباری میرود؛ البتّه اینها مصادیقش هستند امّا یک مصداق بسیار نزدیک‌تر دارد و آن، هوای نفس ما است. شرط توحید، سرپیچی کردن و عدم اطاعت از هوای نفس است؛ که این «اخوف ما اخاف» است.

ایمان بالله را از مردم بسختی میشود گرفت؛ تکیهٔ تبلیغات دشمنان، روی کفر به طاغوت است؛ کفر به طاغوت را ضعیف کنند بتدریج، این بخش از قضیه را از دست مردم بگیرند؛ خب بله، ایمان بالله هم داشته باشید، ایمان به طاغوت هم داشته باشید. این نمیشود؛ ایمان بالله با کفر به طاغوت، با هم همدوشند.

حرکت از ظلمت به نور، از ظلمت خودخواهی به نور توحید. جادّهٔ این راه چیست؟ بالاخره مسیری را میخواهیم حرکت کنیم و به جادّه‌ای نیاز داریم؛ این جادّه، همان [انجام] واجبات و ترک محرّمات است. ایمان قلبی موتور حرکت در این راه است؛ ملکات اخلاقی و فضایل اخلاقی، آذوقه و توشهٔ این راه است، که راه و حرکت را برای انسان آسان و تسهیل میکند، سرعت میبخشد.

بسیجی این‌جوری فکر میکند؛ لذاست که اخلاص به خرج میدهد، مخلصاًلله کار را انجام میدهد. اخلاص، یکی از خصوصیات است. اگر اخلاص شد، آن وقت خودپرستی‌ها و خودمحوری‌ها و اینها برکنار خواهد شد؛ ثروت‌اندوزی برای خود، دست دراز کردن به اینجا، به آنجا، دیگر ممنوع خواهد شد. اینها همه‌اش ناشی از شرک است؛ شرک پنهان. وقتی که اخلاص بود، شرک نبود، اینها دیگر از بین خواهد رفت.

در خلال آیات حج، قرآن همه را به برائت از بتهای مشرکین فرامیخواند «فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ»؛ این بتها ممکن است یک روز همان بتهای آویخته بر کعبه باشد، امّا بی‌شک امروز و همیشه، همان قدرتهایی است که حاکمیت بر نظام زندگی آدمی را به‌ناحق در دست گرفته‌اند و امروز واضح‌تر از همه قدرت استکبار و قدرت شیطانی آمریکا و قدرت فرهنگ غرب و فساد و ابتذالی است که بر کشورها و ملّتهای مسلمان تحمیل میکنند.

ایران اسلامی خواسته است اگر نه بیشتر، کمترین کاری را که با مضمون حج مناسب است انجام دهد، و آن دعوت مسلمین به اتّحاد، و کسب خبرهای راستِ ملّتها از یکدیگر، و ابراز نفرت و بیزاری از سردمداران شرک و فساد است.

باید آن اعدا عدوِّ انسان که همان «نَفْسَکَ الَّتِی بَینَ جَنْبَیکَ» است و هواهای نفسانی که «مادر بتها، بت نفس شما است.» و از همهٔ بتها بالاتر و خطرناک‌تر است، مقهور شود. باید مبارزه با بتها، از جمله بت نفس، رایج باشد. نمیگوییم که انسانها یکسره تبدیل به فرشته شوند، امّا یکسره تبدیل به انسانهایی شوند که در این راه تلاش و مبارزه میکنند. نفْسِ این مبارزه، تقوا نامیده میشود. هر انسان و هر جامعه‌ای که چنین تلاش و مبارزه‌ای بکند، متّقی و پرهیزکار است.

انقلاب توانست در همان راه با قدرت پیش برود و بر عوامل ناکامی‌اش غلبه کند؛ چرا؟ چون انقلاب اسلامی حرف نویی را به میان آورد؛ حرف نویی که میتوانست در دنیای افکار عمومی، بخصوص در دنیای اسلام، برای خود جا باز کند. قسمت اعظم این حرفِ نو توحید بود؛ با معنای عمیق و دقیق و همه‌جانبهٔ آن. توحید یعنی حاکمیت ارزشهای الهی بر جامعه و نفی حکومتهای طاغوتی، استبدادی، فاسد و طغیانگر بر ارزشهای انسانی و اصیل. بنابراین توحید ستون فقرات و رکن اساسی شعار اسلامی و پیام انقلاب اسلامی بود.

توحید یک امر واقعی و یک نظام و یک دستورالعمل زندگی است. توحید به ما میگوید که با دوستانمان چگونه باشیم، با دشمنانمان چگونه باشیم، در نظام اجتماعی چگونه باشیم و چگونه زندگی کنیم. بعضی خیال میکنند که اعتقاد به توحید، مربوط به بعد از مرگ است؛ درحالی‌که اعتقاد به توحید، سازندهٔ این عالم و سازندهٔ زندگی است. امروز ما به این احتیاج داریم؛ ملّتهای اسلامی به این احتیاج دارند.

قیدوبندهایی که به بشر بسته میشود، هریک نوعی عبودیت برای انسان به وجود می‌آورد. عبودیتِ نظامهای اجتماعی غلط، عبودیتِ آداب و عاداتِ غلط، عبودیتِ خرافات، عبودیتِ اشخاص و قدرتهای استبدادی، عبودیتِ هواهای نفسانی _ که این از همه رایج‌تر است‌_ و عبودیتِ پول، زروزور. اینها انواع عبودیت است. وقتی میگوییم «لا اِلهَ اِلّا الله، وَحدَهُ لا شَریکَ لَه»، یعنی توحید خالص. معنایش این است که همهٔ این عبودیتها به کنار رود

ن به خدا و پیدا کردن یک معرفتِ درست از حقایق عالم وجود است؛ لذا بهترین فلاسفهٔ ما _ مثل ابن‌سینا و ملّاصدرا‌_ عارف هم بوده‌اند. اصلاً آمیزش عرفان با فلسفه در فلسفهٔ جدید _ یعنی فلسفهٔ ملّاصدرا‌_ به خاطر این است که فلسفه وسیله و نردبانی است که انسان را به معرفت الهی و خدا میرساند؛ پالایش میکند و در انسان اخلاق به وجود می‌آورد. ما نباید بگذاریم فلسفه به یک سلسله ذهنیات مجرّد از معنویت و خدا و عرفان تبدیل شود. راهش هم تقویت فلسفهٔ ملّاصدرا است؛ یعنی راهی که ملّاصدرا آمده، راه درستی است.

در جامعهٔ توحیدی، وقتی مبدأ هستی و صاحب هستی و سلطان عالم وجود و حی و قیومی که همهٔ حرکات عالم و پدیده‌های عالم مرهون ارادهٔ او و قدرت او است، وقتی این موجود قاهر یکی است، انسانهایی که در این جامعه هستند _ چه سیاه و چه سفید، دارای خونهای مختلف، دارای نژادهای مختلف، دارای وضعیت اجتماعی مختلف‌_ همه چون به آن خدا وصلند، به یک جا متّصلند و از یک جا مدد و کمک میگیرند، پس با یکدیگر خویشاوندند. این نتیجهٔ قهری اعتقاد به توحید است.

امروز وحدت مسلمانان با ایجاد تفرقه‌های مذهبی، فرقه‌ای، نژادی، ناسیونالیسم‌های گوناگون، قومیتهای مختلف و شعارهای انحرافی، مخدوش شده است. مسلمانان بر فراز همهٔ شعارهای خود _ چه شعار قومیت، چه شعار مذاهب اختصاصی خودشان، چه شعارهای مربوط به سیاستهای خودشان‌_ باید شعار وحدت و یکپارچگی امّت اسلامی را قرار دهند. امروز برای آنها یکی از کارآمدترین شعارها این است. میدانیم که استعمار و استکبار و دست قدرتهای بیگانه همیشه سعی کرده است با انواع و اقسام حیل، این وحدت را در هم بشکند؛ که یکی از خبیث‌ترین حیله‌ها، حیلهٔ غصب سرزمین فلسطین و کاشتن شجرهٔ خبیثهٔ صهیونیسم در سرزمین اسلامی فلسطین یعنی در قلب ملّتهای مسلمان و کشورهای اسلامی بوده است.

امروز مردم یمن سخت‌ترین شکنجه‌ها را دارند از ناحیهٔ دولت سعودی و همراهانش و آمریکا _ پشتیبانش‌_ تحمّل میکنند لکن بدانید قطعاً ملّت یمن و انصارالله پیروز خواهند شد؛ آنها شکست نمیخورند؛ ملّت فلسطین شکست نمیخورند؛ تنها راه، مقاومت است و آن چیزی که امروز آمریکا را و متّحدینش را دستپاچه کرده که به حرفهای یاوه متوسّل میشوند، به کارهای غلط متوسّل میشوند، ایستادگی ملّتهای مسلمان است و این ایستادگی نتیجه خواهد داد

درحالی‌که آیات کریمهٔ قرآن، اعتماد به ستمگران را ممنوع میسازد و به پیروان خود میفرماید: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ»، و گردن نهادن به ظلمِ طاغوت را منافی با ایمان میشمرد و میگوید: «أَلَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَیکَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یرِیدُونَ أَنْ یتَحَاکَمُوا إِلَی الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ یکْفُرُوا بِهِ»، و کفر به طاغوت را در کنار ایمان به خدا قرار میدهد: «فَمَنْ یکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیؤْمِنْ بِاللهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی»، و درحالی‌که نخستین شعار اسلام، توحید، یعنی نفی همهٔ قدرتهای مادّی و سیاسی و همهٔ بتهای بی‌جان و باجان بود، و درحالی‌که اوّلین اقدام پیامبر (صلّی‌الله علیه‌وآله‌وسلّم) پس از هجرت، تشکیل حکومت و ادارهٔ سیاسی جامعه بود، و یا دلایل و شواهد فراوان دیگری که بر پیوند دین و سیاست حکم میکند، باز کسانی پیدا میشوند که بگویند دین از سیاست جدا است

ملّت ایران درآنِ‌واحد حرکت عظیمی را شروع کرد که هم علیه دیکتاتوری و استبداد و حکومتهای خودکامه‌ای بود که قرنهای متمادی بر این کشور حاکم بودند، و هم این حرکت بر ضدّ وابستگی، دست‌نشاندگی، گوش‌به‌فرمان بودن و تابع قدرتهای بیرونِ این مرزها قرار داشتن بود. انقلاب در مقابل این دو عارضه که برای کشور ما بسیار عمیق و دیرین و خطرناک بود، پنجه در پنجه انداخت؛ لذا کار انقلاب دشوار بود.

اگر حقیقت «بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ» و «لَهُ الْمُلْکُ» و «بِیَدِهِ الْمُلْکُ» را به قلب بفهمانی، از جلب قلوب بی‌نیاز شوی، و به قلوب ضعیفهٔ این مخلوق ضعیف خود را محتاج ندانی، و غنای قلبی برای تو رخ دهد

یکی از مصرعهای برجسته و مهمِّ قصیدهٔ «لااله‌الّاالله» این است که با طاغوتها، طغیانگرهای جهانی، قدرتهای ظالم بین‌المللی و ستمگرانی که امروز شما می‌بینید در دنیا چگونه تاخت‌وتاز میکنند و با ملّتها چه میکنند، نمیشود کنار آمد. توحید اجازه نمیدهد مسلمان در مقابل قدرتهای بدون مهار که با فلسطین و عراق و افغانستان آن‌طور رفتار کردند و قبلاً با بوسنی و لبنان و دیگر کشورهای اسلامی و سایر نقاط دنیا طور دیگر رفتار کردند، کرنش کند. همین کرنشها از سوی برخی از ملّتهای ضعیف شده است که این‌طور این خون‌آشام‌ها را قدرتمند کرده است.

هر جا در میان مؤمنین و بندگان صالح خدا وحدت هست، آنجا توحید و خدا هم هست؛ هر جا بین مؤمنین و بین بندگان صالح خدا اختلاف است، آنجا قطعاً شیطان و دشمن خدا حاضر است. هر جا شما اختلاف دیدید، جستجو کنید، بدون دشواری شیطان را در آنجا خواهید یافت

توحید یعنی عبودیت خدای متعال به صورت انحصاری؛ یعنی هواها، هوسها، شهوتها، غضبها بر زندگی انسان حاکم نباشد؛ یعنی دیکتاتوری‌ها، استبدادها، منیتها اداره‌کنندهٔ زندگی انسان نباشند؛ منشأ مدیریت زندگی انسان عبارت باشد از علم الهی و قدرت الهی و رحمت الهی و فیض الهی و هدایت الهی؛ این معنای توحید است.