بریده‌هایی از کتاب ره نامه (جلد اول، جوان)

ما از جوان میخواهیم که در عین پاکی و پارسایی و دین‌داری، بانشاط باشد، پُرشور باشد، اهل ابتکار باشد، خلّاق باشد، کار کند، از تنبلی و بیکارگی بپرهیزد، تقوا را برای خودش شعار قرار دهد، واقعاً دنبال تقوا باشد _ همان معنای «پرهیزکاری» که در فارسی معنا میکنند و معنای خوبی هم هست_ خویشتن‌دار باشد، از این نیروی عظیمی که اسمش جوانی است، در راه تکامل خودش، رشد خودش و خدمت به کشورش، به خانواده‌اش و به محیطش استفاده کند؛ ما از جوان این انتظار را داریم؛ هر وقت هم یک اقتضائی دارد.

جوانان عزیز من! برومند باشید! قدرتمند باشید، که پشتوانهٔ شما خدا است. شما امروز مثل لشکرهای صدر اسلام هستید. مثل آن است که در رکاب رسول اکرم جنگ میکنید. همان طور که آنها با عدّه‌های قلیل به اذن خدا بر عدّه‌های کثیر، بر لشکرهای کثیر غلبه کردند، شما هم غلبه خواهید کرد بر دشمنها، هر چه بزرگ باشند.

سبک زندگی اسلامی یعنی این؛ یعنی «إرحَم تُرحَم»؛ رحم کن تا مورد ترحّم قرار بگیری از طرف خدای متعال؛ اینها باید آموزش داده بشود به جوانهای ما.

توقّعی که از استاد است این است: نباید سخن استاد موجب دل‌زدگی و یأس دانشجوی جوان بشود؛ مَنِش استاد هم همین جور است.

امروز هر اندیشه‌ای که جوان را دچار این احساس بکند که از مسئولان انقلاب و پیشروان انقلاب و مدیران کشور جدا است، این اندیشه و تفکّر، از نوع همان تفکّرات سیاسی تزریق شده است؛ توجّه داشته باشید. امروز ملّت و دولت، پشت به پشت، دست به دست، در کنار یکدیگر، با تمام توان، باید تلاش کنند تا همهٔ طلسمهای استکبار و سلطه را بشکنند

من اساساً در بین این خصوصیّات مهمّی که جوانان دارند، سه خصوصیّت را خیلی بارز میبینم... آن سه خصوصیّت عبارت است از: انرژی، امید، ابتکار.

من به‌هیچ‌وجه حرفها و تحلیلهای کسانی را که گاهی در برخی از مطبوعات یا رسانه‌ها از انحراف نسل جوان سخن میگویند قبول نمیکنم؛ این طور نیست. اگر گاهی اشتباه و خطایی از جوان سر بزند، با توجّه به دل پاک و نورانی او این اشتباه کاملاً قابل جبران است. اینها چرا صلاح و پاک‌دامنی و پارسایی و صداقت جوانان را نمی‌بینند؟ چرا شور و شعور جوانان را نمی‌بینند؟

باید جوان را به هویّت ملّی و باورهای ملّی خودش پایبند کرد؛ طوری که افتخار کند که ایرانی است و افتخار هم دارد... احیاء و رشد بخشیدنِ به هویّت اسلامی و دینی و ایرانیِ جوانمان، یکی از مهم‌ترین مسائل ما است و کمک فراوانی هم به پیشرفت کشور میکند

اخلاق آن هوای لطیفی است که در جامعهٔ بشری اگر وجود داشت، انسانها میتوانند با تنفّس او زندگی سالمی داشته باشند.

اصلی تمدّن، نه بر صنعت و فنّاوری و علم، که بر فرهنگ و بینش و معرفت و کمالِ فکری انسانی است. این است که همه چیز را برای یک ملّت فراهم میکند و علم را هم برای او به ارمغان می‌آورد.

مطالعهٔ تاریخ کشور نمیدانم آیا جوانان نسل ما و نسل انقلابی، تاریخچهٔ این ۱۵۰، ۲۰۰ سال را درست خوانده‌اند یا نه؟ من همهٔ دغدغه‌ام این است که جوان انقلابی امروز، نداند ما بعد از چه دورانی، امروز در ایران مشغول چنین حرکت عظیمی هستیم. تاریخچهٔ این ۱۵۰، ۲۰۰ سال اخیر از دوران اواسط قاجار به این طرف، از دوران جنگهای ایران و روس به این طرف را بخوانید و ببینید چه حوادثی بر این کشور گذشته است.

انقلابی یعنی دارای سواد، دارای انضباط، دارای تدیّن، دارای حرکت، دارای عقل، خردمند. ما یک چنین نسلی لازم داریم.

تحوّل اخلاقی، یعنی اینکه انسان هر رذیلت اخلاقی را _ هر اخلاق زشت، هر روحیّهٔ بد و ناپسندی که موجب آزار دیگران یا عقب‌ماندگی خود انسان است_ کنار بگذارد و خویشتن را به فضایل و زیبایی‌های اخلاقی، آراسته کند.

حیات طیّبه یعنی چه؟ یعنی همهٔ این چیزهایی که بشر برای بِه‌زیستی خود، برای سعادت خود به آنها احتیاج دارد. مثلاً عزّت ملّی جزو حیات طیّبه است؛ ملّت ذلیل، توسری‌خور، حیات طیّبه ندارد. استقلال، وابسته نبودن به بیگانگان و به دیگران جزو حیات طیّبه است. حیات طیّبه را فقط در عبادات و در کتابهای دعا که نباید جستجو کرد؛ واقعیّات زندگی اینها است.

جوانان عزیز من! برومند باشید! قدرتمند باشید، که پشتوانهٔ شما خدا است.

گرایش جوان به معنویّت یکی از آن رازهای بزرگ الهی است.

دل جوان حقیقت‌پذیر است؛ دل جوان به فطرت الهی نزدیک است

ما از جوان این انتظار را داریم؛ هر وقت هم یک اقتضائی دارد. وقتی که در کشور جنگ هست، از جوان یک انتظار هست؛ وقتی که در کشور دورهٔ ساختن و سازندگی و تلاشِ این گونه هست، یک انتظار هست؛ آن وقتی هم که میدان علم و پیشرفت علمی و تحقیق است و نیاز کشور به این طرف است، از جوان این انتظار هست. درست هم این است که بگوییم از هر جوانی به اقتضای استعدادش، به اقتضای شغلش، به اقتضای خواستها و پسندهایش، انتظاراتی وجود دارد که مجموع این انتظارات، در واقع حرکت عظیم ملّی ما را شکل میدهد و موتوری برای حرکت کشور است. جوانان، حقیقتاً به یک معنا موتور محرّکهٔ کشورند؛

پیشرفت علمی، کشور را قدرتمند میکند... «اَلعِلمُ سُلطان»؛ «سلطان» یعنی اقتدار؛ علم، اقتدار است؛ هر کسی که آن را داشته باشد «صال»؛ یعنی دست قدرتمند را خواهد داشت؛ هر کس که آن را نداشته باشد «صیل علیه»؛ یعنی دست قدرتمندی بر سر او خواهد آمد؛ یعنی زیرِ دست خواهد شد؛ این علم [است].

ما از جوان میخواهیم که در عین پاکی و پارسایی و دین‌داری، بانشاط باشد، پُرشور باشد، اهل ابتکار باشد، خلّاق باشد، کار کند، از تنبلی و بیکارگی بپرهیزد، تقوا را برای خودش شعار قرار دهد، واقعاً دنبال تقوا باشد

توقّع من از شما عزیزان این است که پایه‌های معرفتی خودتان را در همهٔ زمینه‌ها عمیق و مستحکم کنید.

کوشش کنید که راه برای خدا باشد؛ کوشش کنید که چشمتان را از مخلوق، از ماسوای خدا ببندید.

عزیزان من! امروز کشور به نشاط شما، به نیروی شما، به ابتکار شما، به ایمان شما و به صفای شما بشدّت نیازمند است.

امروز مهم‌ترین خلأ دنیا، خلأ معنویّت و عدالت است. جوامع اروپایی و آمریکایی، جوانان خود را از لحاظ معنوی سیراب نمیکنند. جوان به دنبال سیراب شدن از سرچشمه‌ای زلال است و اگر آن سرچشمه را پیدا نکند، به انحراف مبتلا خواهد شد.

شما یک معجزه‌ای در دنیا به ظهور رساندید که آن معجزهٔ قدرت الهی در بشر بود. شما در مقابل تمام قدرتهایی که میخواستند ایران را و ایرانی را ببلعند و میخواستند ذخایر شما را غارت کنند، ایستادید و مقابله کردید و پیروز شدید.

آن کسی که بزرگ‌تر است، لزوماً برتر نیست؛ بلکه آن کسی که برتر است، در واقع بزرگ‌تر است.

این به معنای این نیست که ما دائم بایستی با هر کسی که در هویّت کفر است بجنگیم؛ این معنایش مقاتله نیست؛ این معنایش عدم ارتباط هم نیست؛ این معنایش [عدم] تبادل معلومات هم نیست؛ این معنایش استقلال هویّت ایمانی و مرزبندی هویّت ایمانی است تا [انسان] بتواند در مقابل هویّت طاغوت و هویّت کفر، خودش را حفظ کند، نگه دارد، تکمیل کند، رو به پیشرفت حرکت کند.

وقتی مقصد خدا باشد، مقصد این باشد که اسلام زنده بشود، مقصد این باشد که احکام اسلام در مملکت جاری بشود، مقصد که الهی شد دنبالش پیروزی است.

اکنون نزدیک به دو دهه است که رستاخیز علمی در کشور آغاز شده و با سرعتی که برای ناظران جهانی غافلگیرکننده بود _ یعنی یازده برابر شتاب رشد متوسّط علم در جهان_ به‌پیش رفته است. دستاوردهای دانش و فنّاوری ما در این مدّت که ما را به رتبهٔ شانزدهم در میان بیش از دویست کشور جهان رسانید و مایهٔ شگفتی ناظران جهانی شد و در برخی از رشته‌های حسّاس و نوپدید به رتبه‌های نخستین ارتقا داد، همه‌وهمه در حالی اتّفاق افتاده که کشور دچار تحریم مالی و تحریم علمی بوده است. ما با وجود شنا در جهت مخالف جریان دشمن‌ساز، به رکوردهای بزرگ دست یافته‌ایم و این نعمت بزرگی است که به خاطر آن باید روز و شب خدا را سپاس گفت.

اسلام عبارت است از نیرویی، انگیزه‌ای، فکری که علیه ظالمین و ستمگران و به نفع مظلومین حرکت میکند، برنامه دارد و این را وظیفهٔ خودش میداند. اسلامِ طرف‌دار عقلانیّت، اسلامِ فلسفه‌های عمیق، اسلامِ تفکّر، اسلامی که در قرآن این همه به عقل و فکر و لُب و مانند اینها اهمّیّت داده شده را معرّفی کنیم؛ اسلامِ طرف‌دار عقلانیّت و ضدّ قشریگری، ضدّ تحجّر، ضدّ اسیر اوهام و تخیّلات خود شدن