کتاب گزیده احادیث النوادر

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر (ص) نقل میکنند که فرمود: ظرفی در زمین هست که متعلّق به خدا است که هر چه باصفاتر و نازک‌تر و مستحکم‌تر باشد، پیش خدا محبوب‌تر است؛ این ظرف، دلهای بندگان است. نازک بودن آن به این است که نسبت به برادران مؤمن رقیق باشد؛ استحکامش به این است که سخن حق را بگوید و از ملامت ملامت‌کنندگان نترسد، و صاف بودن آن به این است که گناه در آن نباشد.

گاهی که بعضی‌ها به اینجا شکایت میکنند، ما میفرستیم کسانی را که مسئول این کار هستند که تحقیق کنند از حال آنها، بعد به ما گزارش میدهند و میگویند همین که این هیئت ما، فرستادهٔ ما آنجا رفت و نشست و حرفهایشان را شنید و اینها فهمیدند که نامه‌ای که به اینجا نوشته‌اند اثر کرده، میگویند ما دیگر هیچ درخواستی نداریم؛ همین که شما آمدید و حرف ما را گوش کردید و به شکایت ما اهمّیّت دادید، برای ما کافی است. ببینید؛ گاهی هست که این شنیدن سخن شکایت‌کننده و سائل و طلب‌کننده و دل دادن به او، برای او اهمّیّت بیشتری دارد از برآوردن حاجت او

قَالَ عَلِیٌّ (ع):‌ کَانَ رَسُولُ اللّهِ (ص): إِذَا بُشِّرَ بِجَارِیَةٍ قَالَ: رَیْحَانَةٌ، وَ رِزْقُهَا عَلَی اللّهِ (عز). امیرالمؤمنین (ع) میفرماید که رسول خدا (ص) این گونه بود که هر گاه خبر تولّد دختری به او داده میشد میفرمود گل است و روزی او هم به عهدهٔ خدا است.

إِنَّ إِبْلِیسَ رَضِیَ مِنْکُمْ بِالْمُحَقَّرَاتِ

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر اکرم (ص) نقل میکنند که فرمود: هنگامی که روز قیامت فرامیرسد، منادی ندا میدهد که ظالمان و یاوران آنان کجا هستند؟ کسانی را که لیقهٔ دوات برای آنها درست کردند یا درِ کیسه‌ای را برایشان بستند یا نوشتهٔ آنها را کامل کردند و نقصش را برطرف کردند، با ظالمان محشور و همراه گردانید.

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر (ص) نقل میکنند که حضرت فرمود: صدقه مال را کم نمیکند؛ پس صدقه بدهید و پرهیز نکنید.

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر (ص) نقل میکنند که فرمود: حرف کسی را که از شما طلب حاجتی میکند قطع نکنید؛ بگذارید شکایت خود را بیان کند و از حال خود به شما خبر بدهد.

یک کلمهٔ خوشی، یک زبان خوشی، روی خوشی که به یک مُراجعی نشان بدهید _در حالی که کاری هم برایش نمیتوانید انجام بدهید_ بهتر از این است که او را کمک کنید، بعد هم دو تا فحش و [حرف] قلمبه هم سوارش کنید و منّتی هم سرش بگذارید.

بعضی خیال میکنند که اگر رزق کسی زیاد شد، یعنی پول زیاد گیرش می‌آید؛ نه، انسان بعضی اوقات پول هم زیاد دارد امّا از این پول نمیتواند استفاده بکند. فرض بفرمایید پول زیادی دارد، در خانه‌اش برنج، روغن، میوه و همه چیز با کمال وفور می‌آید امّا نه برنج میتواند بخورد، نه روغن میتواند بخورد، نه قند میتواند بخورد؛ عوض قند یک دانه از آن قرصها میخورد؛ عوض نان، نان سوخته میخورد؛ رزق این [فرد] بسته است، گشایش رزق ندارد.

قطع رحم نباید بکنید؛ البتّه به قدر میسّر. گاهی مثلاً یک تلفن میکنید، گاهی سلام میرسانید به آن کسی که نمیشود آدم برود ببیند. صلهٔ رحم که [فقط] رفتن به خانهٔ خویشاوند و میهمانی دادن و میهمانی گرفتن و جلسه کردن نیست؛ گاهی با یک ارتباط کوچک [ممکن است]؛ این پیوند خانوادگی نباید قطع بشود.

همیشه توصیهٔ ما به این مسئولین همین است؛ ما میگوییم این پولهای بیت‌المال را که گاهی میگویند آقا بیست میلیارد برای فلان چیز گذاشتیم، محاسبه میکنید که این بیست میلیارد یعنی چقدر پول؟ چه جوری بنا است خرج بشود؟ این، تومان تومانش، هزارتومان هزارتومانش، چه جور و کجا باید خرج بشود؟ اگر پول خودت را هم میخواستی دست وکیلت بدهی خرج کند، همین جور بی حساب و کتاب میدادی، یا خودت آن را بی حساب و کتاب خرج میکردی؟

پرهیز کنید از دربار سلاطین و حکّام جور و اطرافیان آنها؛ دورترین شما از خدای متعال کسی است که یک فرمانروایی را بر خدای متعال ترجیح بدهد و هر کس یک حاکمی را بر خدای متعال ترجیح بدهد، خدا دل او را میمیراند

در مقابل دشمن تذلّل [نباید داشت]؛ همان است که صائب گفت: «اشک کباب مایهٔ طغیان آتش است». ابراز ذلّت به هر زبانی [باشد]؛ گاهی انسان به زبان، اظهار ذلّت نمیکند امّا مفهوم کلام را که دشمن هم آن را میگیرد، احساس ذلّت و احساس تسلیم در مقابل او است؛ ولو با تعبیراتی که در ظاهرش تعبیرات تجلّد و مانند اینها است امّا در باطن مطلب و روح مطلب، دشمن هم میفهمد که این دارد در مقابلش اظهار تسلیم و انقیاد میکند

ای علی! با کسی جنگ مکن مگر اینکه نخست او را به آئین اسلام دعوت کنی؛ به خدا سوگند اگر خداوند به وسیلهٔ تو یک نفر را هدایت کند، ارزشش از همهٔ ثروت روی زمین بیشتر است و تو بر او ولایت داری.

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر (ص) نقل میکنند که فرمود: اسلام با غربت به دنیا آمد و دوباره هم به غربت مبتلا خواهد شد؛ پس خوشا به حال غریبان! سؤال شد یا رسول‌اللّه! غریبان چه کسانی هستند؟ فرمود: کسانی که وقتی تودهٔ مردم به سوی فساد میروند و فاسد میشوند، صالح باقی میمانند؛ که اینها نه وحشت میکنند و نه احساس غربت میکنند؛ و اگر چنین مؤمنی در حال غربت بمیرد، فرشتگان آسمان بر او میگریند اگرچه گریه‌کن کم داشته باشد، وگرنه در قبر نور درخشانی پدید می‌آید که از جایی که به خاک سپرده شده تا محلّ ولادت و زندگی او میتابد.

از پیامبر (ص) سؤال شد که ای پیامبر خدا! کدام صدقه بهتر است؟ پیامبر (ص) فرمود: تلاشی که آدم فقیر و تنگدستی انجام دهد تا مالی را به فقیری رد کند.

در صدقه دو مسئلهٔ مهم وجود دارد: یکی که خیلی مهم است، همین مسئلهٔ پُر کردن شکاف بین غنی و فقیر است که البتّه یکی از راه‌هایش صدقه است؛ و یکی هم ﴿وَمَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَٰٓئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾. با قطع نظر از اینکه این پول به کجا میرود و به چه کسی میرسد، خود این هم که شما محض رضای خدا این تعلّق را از خودتان بِکَنید و قطع کنید، یکی از آن دو چیز مهمّی است که در صدقه وجود دارد.

امیرالمؤمنین (ع) نقل میکنند که رسول خدا مردی را دید که دو فرزند دارد و یکی از آنها را بوسید و دیگری را نبوسید. پیامبر (ص) فرمود: چرا با آن دو، رفتار یکسان نداشتی؟

عَن اَمیرِالمُؤمِنینَ (ع) عَن رَسُولِ اللّهِ (ص):‌ لَا تَخُنْ مَنْ خَانَکَ فَتَکُنْ مِثْلَهُ، وَ لَا تَقْطَعْ رَحِمَکَ وَ إِنْ قَطَعَکَ. امیرالمؤمنین (ع) از قول رسول خدا (ص) نقل میکنند که فرمود: شما به کسی که به شما خیانت میکند خیانت نکنید که در این صورت شما هم خائنید؛ و پیوند خانوادگی و خویشاوندی را قطع نکنید ولو او این پیوند را قطع کند.

اگر از این گناه توبه کرد [آن پوشش را ترمیم و هفت پوشش هم به آن اضافه میکند]؛ اثر توبه این است. توبه از آن پیوند زدن‌هایی است که حالت آن پیوندزده را از قبل از شکستن بهتر میکند. توبه این است.

آن بی‌عقل‌ها خیال میکردند که اگر پسر باشد، روزی خودش را درمی‌آورد امّا وقتی دختر است، دیگر نمیتواند روزی خودش را در بیاورد و کَلّ بر ما است. این جوری در آن فضای جاهلی [فکر میکردند]. حضرت میفرمایند که نه، روزی او هم به عهدهٔ خدا است

آنچه در این روایت مورد توجّه است و مورد اهتمام است، آبروی مسلمان است. شایعه درست کردن علیه مسلمان، شایعه را بازگو کردن علیه یک مسلمان، که گاهی یک حرفی علیه کسی زده میشود که آبروی او را به خطر می‌اندازد و ما [هم] می‌شنویم آن را؛ و خب، گاهی خود ما هم ابتداکننده نیستیم امّا همان را نقل میکنیم؛ نقل ما را هم دیگری نقل میکند و همین طور این شایعه گسترش پیدا میکند علیه یک مسلمانی؛ در حالی که بعد معلوم میشود که هیچ چیز هم نبوده یا اگر چیزی هم باشد نباید منتشر کرد و نبایستی آبروی یک مسلمان را در خطر انداخت؛ چه برسد به اینکه در موارد متعدّدی هم خلاف واقع است. اهتمام به آبروی مؤمنین در این روایت هست

امیرالمؤمنین (ع) از قول پیامبر (ص) نقل میکنند که فرمود: دست خدای تبارک و تعالی رحمت را بر سر هر کسی که کار نیک او مورد ناسپاسی قرار بگیرد، گسترده است.

«وَ لَا یَتَکَلَّفَ شَیْئاً»؛ نکته اینجا است: تکلّف به خرج ندهد؛ مثل آنچه حالا معمول است که به مناسبت‌های مختلف، تکلّف میکنند، خودشان را به زحمت می‌اندازند، به خرج می‌اندازند تا یک چیز گران‌قیمتی را مثلاً فرض کنید که تهیّه کنند؛ اگر جایی است که چند نفر بنا است هدیه ببرند، این یک چیزی بالاتر از آنها ببرد. این تکلّفاتی که وجود دارد مطلوب نیست؛ نفْس هدیه دادن و هدیه گرفتن مطلوب است.

حرکت کردن شما با برادر مسلمانتان برای برآوردن حاجت او، پیش خدا محبوب‌تر است از دو ماه اعتکاف در مسجدالحرام

قرض که به کسی میدهید، خدا هجده برابر حساب میکند و بر اساسِ هجده برابر به شما پاداش میدهد؛ با اینکه صدقه بخشش است و قرض پس گرفته میشود، در عین حال [پاداشش] این است؛ این به این [دلیل] است که آن طرف مقابل وقتی صدقه گرفت، خیالش آسوده است که خب یک پولی گیرش آمد و خدا برکت بدهد، منتظر میماند تا پول بعدی گیرش بیاید؛ [امّا] وقتی قرض گرفت، چون باید اداء کند، در صددِ اداء برمی‌آید؛ تلاش میکند، زحمت میکشد، کار میکند. این برای تشویق به کار و تلاش است.

وقتی که زندگی صنعتی شد، ارتباطات هم میشود صنعتی؛ اسلام با این مخالف است. اسلام میخواهد این ارتباطات بجوشد؛ از درون دلها عاطفه‌ها [بجوشد]، و ایمان را هم پشتوانهٔ این قرار میدهد. ببینید، این ایمان مذهبی اینجا شد پشتوانهٔ یک امر عاطفی. شما به پدر خودتان، به مادر خودتان، به فرزند خودتان نگاه محبّت‌آمیز که میکنید، خدا میگوید من ثواب میدهم به این؛ یعنی برای این پیوندهای داخل خانواده یک عقبه و پشتوانهٔ ایمانی و ثواب اخروی قرار میدهد؛ همه چیز جوشیدهٔ از درون انسان، از عواطف انسان، از دل انسان، از ایمان انسان؛ این میشود طبیعی؛ این میشود موجود طبیعی و ماندگار و سالم و بی‌چالش؛ همین را بخواهند مصنوعاً ایجاد کنند، میشود مثل بقیّهٔ چیزهای مصنوعی دنیا؛

در محیط ایمانی باید برادر مؤمن وقتی به برادر مؤمن برخورد میکند و با او در مسائل کاری، مسائل زندگی و معاشرتی التقاء پیدا میکند، از ناحیهٔ او هیچ نگرانی در دلش ایجاد نشود، هیچ نگرانی نداشته باشد؛ نه اینکه حالا دغدغه داشته باشد که نبادا یک کلمه‌ای بگویم و او از این سوءاستفاده کند، برای من در ذهن او یک پرونده‌ای بشود و برود کاری بکند؛ هیچ نگرانی‌ای ندارد؛ چون میداند که او غیبت نخواهد کرد، دروغ نخواهد بست؛ از ناشادی این، شاد نخواهد شد؛ از خسارت این، منتفع نخواهد شد؛ اینها را میداند؛ [چون] برادر است. روابط مؤمنین این جوری است.

معنای واجب شدن بهشت این نیست که دیگر در هر صورت _هر کار کردیم و هر جور شد_ این یک تعهّد الهی است که آدم را بهشت ببرد؛ نه، همه چیز دست خود ما است و میتوان بهشت را با یک عمل واجب کرد، بعد خدای‌نکرده با یک عمل دیگر، همان را زایل کرد و بر خود حرام کرد.

پر کردن شکم از حلال اشکالی هم ندارد، بالاخره حلال است، حرام نیست، امّا این خطر را هم دارد که وقتی به رفاه عادت کردیم، وقتی زندگی سخت را نتوانستیم مطلقاً تحمّل بکنیم، آن وقت اندکی که زندگی دشوار بشود، میرویم سراغ آن راه‌هایی که خدای متعال آن راه‌ها را نمی‌پسندد.