بریده‌هایی از کتاب جهانی که می بینم

یکی از کهن‌ترین طومارها در تاریخ انسان که به فرهنگ سومری‌ها و به چهارهزار سال پیش برمی‌گردد، گلایه می‌کند که نسل جوان به شکل فاجعه‌باری نسبت به نسل پیشین خود، نادان‌تر است.

دوهزار و چهارصد سال پیش، افلاطونِ سالخورده و ترشرو در کتاب هفت قانون ویژگی‌های بی‌سوادی علمی را این‌گونه برشمرده است: آن‌کس که در شمارش اعداد یک، دو و سه، و یا جداسازی اعداد زوج از فرد، ناتوان است، یا این‌که نتواند بشمارد، یا در حساب شب و روز ناتوان است، و آن کس که به‌طور کلی با تغییر و تحول در خورشید و ماه و دیگر ستارگان ناآشنا باشد... من می‌پندارم که همهٔ انسان‌های آزاد، هم‌چون کودکان مصر، می‌بایست همهٔ شاخه‌های علم را همزمان با یادگیری الفبا فراگیرند.

این‌که چیزی را که احساس خوبی به ما می‌دهد، بدون توجه به حقیقت داشتن یا نداشتن‌اش بپذیریم، به همان اندازه از لحاظ اخلاقی ناپسند است که تنها برایمان به دست آوردن پول مهم باشد، نه روش به دست آوردن آن».

فردریش نیچه در کتاب تبارشناسی اخلاق مانند افراد دیگری پیش و پس از او می‌گوید «روند پایان‌ناپذیر فروتنیِ انسان» با انقلاب‌های علمی به پیش می‌رود. نیچه برای از بین رفتن «باور به برتری انسان، یگانگی و بی‌مانندی او در طرح آفرینش» به سوگ می‌نشیند. از نظر من بسیار بهتر است که دنیا را همان‌گونه که هست درک کنیم تا این‌که بر توهم‌های خود پافشاری کنیم، هرچند خشنودکننده و مایهٔ آرامش دل باشند.

شبه‌علم، نیازهای احساسی نیرومندی را پاسخ می‌دهد که معمولا علم آن‌ها را برآورده نمی‌کند. پندارهای‌مان را دربارهٔ نیروهای فردی که نداریم و آزمندش هستیم (مانند آنچه در کتاب‌های مصور امروزی به قهرمانان نسبت داده می‌شود، در قدیم به خدایان نسبت داده می‌شد) تغذیه می‌کند. از برخی جنبه‌ها شبه‌علم نیازهای معنوی را برآورده و بیماری‌ها را درمان می‌کند و نوید جاودانگی پس از مرگ را می‌دهد. ما را از مرکزیت و اهمیت‌مان در کیهان خاطرجمع می‌کند. به ما این تصور را القا می‌کند که هدف به وجود آمدن کیهان هستیم. گاهی، شبه‌علم، یک منزل میان آموزه‌های کهن و علم نوین است که اعتماد هر دو را از دست داده است.