بریده‌هایی از کتاب مقصر تو نیستی

در تحقیر نوعی دورویی وجود دارد: وقتی اتفاقی برای فرد خودشیفته می‌افتد، این را حق خود می‌داند که آن مسئله یا احساس را به‌اندازهٔ مطلوبش بزرگ جلوه دهد؛ اما همان تجربه را اگر برای شما اتفاق افتاده باشد دست‌کم می‌گیرد.

فرد خودشیفته به‌دنبال چیزهای نو است؛ پس، آذوقهٔ هرکسی با گذشت زمان بیات می‌شود. توجه کنید که شما خسته‌کننده نیستید، آن‌ها از همه خسته می‌شوند و به آن‌ها تحقیرآمیز نگاه می‌کنند و در جهانی زندگی می‌کنند که برایشان کافی نیست. آن‌ها می‌خواهند زندگی شهرفرنگی از آسایش کامل، اعتبار و سرگرمی باشد.

بله، با وجود اینکه متناقض به نظر می‌رسد، آسیب‌پذیری خانواده‌های شاد واقعی است. برخی از شما در خانواده‌های شادی بزرگ شده‌اید و پدر و مادرتان ازدواجی محترمانه و عاشقانه داشته‌اند؛ خانواده‌تان واقعاً صمیمی است؛ در آن همدلی و دلسوزی وجود دارد؛ همه پشتیبان همدیگر هستند؛ اعضای خانواده‌تان به رؤیاهایتان گوش می‌دهند، شما را می‌بینند و دوستتان دارند؛ وقتی ناراحتید تسکینتان می‌دهند و هیچ‌کس داد نمی‌زند، دعوا نمی‌کند یا به دیگری آسیب نمی‌رساند. پس، نقطهٔ منفی‌اش کجاست؟ شما یاد نمی‌گیرید که چطور در خیابان‌های پست خودشیفتگی قدم بردارید. با اصولی که در وجودتان ریشه دارد، باورش سخت است که افراد می‌توانند نامعتبرساز، فریبکار، تحقیرگر و بی‌رحم باشند. شما یاد گرفته‌اید هر رابطه‌ای که دچار مشکل شود با برقراری ارتباط، بخشندگی و عشق درست می‌شود.

از شما می‌خواهم این حقیقت ساده اما عمیق را بپذیرید: مقصر تو نیستی.

فرد خودشیفته بخش‌های خجالت‌آور شخصیتش را در دیگران فرافکنی می‌کند تا ایدئالِ باشکوه از خودش را حفظ کند و از عذاب شرم مصون بماند. این ممکن است گیج‌کننده باشد؛ چون خودشیفته شما را به کارهای بدی متهم می‌کند که خودش انجام می‌داده است

گاهی به‌محض بیرون رفتن فرد خودشیفته از زندگی‌تان استرس و تنش و نزاع شدید محو می‌شود؛ اما سردرگمی، نشخوار فکری، احساس گناه، سوگ و عصبانیت باقی می‌ماند.

آن‌قدر با من بازی روانی شد که فکر می‌کردم بالا، پایین است، فکر می‌کردم من مقصرم، فکر می‌کردم انتظاراتم از افراد منطقی نیست و لیاقت دیده شدن، شنیده شدن یا موردتوجه بودن را ندارم

رابطه با افراد خودشیفته باعث می‌شود از پاسخ به سؤالات ساده‌ای مثل «حالت چطوره؟» ناتوان شوید؛ چون اجازه ندارید خارج از فرد خودشیفته، تجربه یا احساسی داشته باشید

افرادی که سابقهٔ ترومای خیانت دارند اغلب بین کمبود اعتماد، اعتماد بیش از حد و اعتماد نابجا در نوسان‌اند. روان‌درمانی فضایی است برای بررسی رابطه‌تان با اعتماد، کار کردن روی ظرفیت انتخاب‌های سالم و فهمیدن این موضوع که اختیار تصمیم‌گیری دارید؛ چیزی که با تروما و سیستم‌های خانوادگی دارای اعضای خودشیفته دچار انحراف می‌شود.

فقط حواستان باشد که با خودتان بازی روانی نکنید و به‌خاطر اینکه نمی‌توانید به‌روشنی فکر کنید، به این نتیجه نرسید که «مشکل» از شماست.

حتی روان‌درمانگر هم تازه پس از چند ماه می‌تواند الگوهای شخصیت خودشیفته را در مراجعی به‌یقین پیدا کند؛ پس، زمانی که رابطه را کاوش می‌کنید و از خود می‌پرسید «چطور زودتر نفهمیدم؟» با خودتان مهربان باشید

خودشیفته‌ها می‌توانند خودشان را به‌صورت کسی نشان دهند که مدت‌ها در طلبش بودید تا شما را به دام بیندازند و سپس، تغییر اتفاق می‌افتد. ماهیت ظاهری شخصیت خودشیفته به این معناست که خوب جلوه دادن اوضاع در ذات آن‌هاست.

خودشیفتگی دربارهٔ احساس ناامنی و شکنندگی عمیق است که با ترفندهایی مثل سلطه، دستکاری روانی و بازی روانی جبران می‌شود و به فرد خودشیفته امکان حفظ تسلط را می‌دهد.

خودشیفتگی دربارهٔ احساس ناامنی و شکنندگی عمیق است که با ترفندهایی مثل سلطه، دستکاری روانی و بازی روانی جبران می‌شود و به فرد خودشیفته امکان حفظ تسلط را می‌دهد. احساس همدلی بی‌ثبات و نبود خودآگاهی به این معناست که آن‌ها به آسیبی که با رفتارشان به دیگران می‌زنند فکر نمی‌کنند. مسئله خود خصلت‌ها نیست، بلکه تبدیل شدن این خصلت‌ها به رفتارهای دائماً آسیب‌زاست.

افراد خودشیفته خودمحورند؛ اما خودمحوری‌شان از خودخواهیِ صرف فراتر می‌رود؛ یعنی خودخواهی‌شان با کم‌ارزش‌سازی همراه است. مثلاً یک انسان خودخواه رستورانی را که می‌خواهد انتخاب می‌کند؛ اما یک انسان خودشیفته رستورانی را که می‌خواهد انتخاب می‌کند و به شما می‌گوید که باید این کار را انجام دهد چون شما دربارهٔ غذا احمق‌تر از آن هستید که بتوانید چیزی انتخاب کنید. خلاصه اینکه نیازهای فرد خودشیفته در هر رابطه‌ای همواره تقدم دارد.

همهٔ این موارد خودشیفتگی – خودنمایی، خودمحق‌پنداری، غرور، کاریزما – زرهی دفاعی است که برای دفاع از فرد خودشیفته طراحی شده است؛ نوع شنلی ابرقهرمانی بزرگسالان که می‌توانند دور روان شکننده‌شان بپیچند.

معمولاً افراد خودشیفته اعتبار و دیگر نیازهای خودشیفتگی‌شان را با تمرکز روی خودشان دریافت می‌کنند (من بسیار ثروتمند/جذاب/ عالی/باهوش هستم)؛ اما خودشیفته‌های اجتماعی همان نیازهای خودشیفتگی‌شان را به روش جمعی برآورده می‌کنند و براساس کاری که برای دیگران انجام می‌دهند، هویتی خودنمایانه پیدا می‌کنند (من خیلی بخشنده‌ام، همیشه دیگران رو در اولویت قرار می‌دم). آن‌ها در فعالیت‌هایی شرکت می‌کنند تا بخشنده به نظر برسند، مثل جمع کردن اعانه، داوطلب شدن، سازمان‌دهی ضیافت‌هایی برای گردآوری اعانه، رفتن به سفرهای انسان‌دوستانه، کمک کردن به همسایه‌ها یا حتی ادعای مثبت بودن در شبکه‌های اجتماعی؛

عبارت «من مقصرم؟» تکیه‌کلام همهٔ کسانی است که آزارگری فرد خودشیفته را تجربه می‌کنند. وقتی تقلا می‌کنید سردرگمی ناشی از رفتار فرد خودشیفته را درک کنید، در نهایت کارتان به سرزنش خودتان بابت آزار دیدن می‌رسد. بسیاری از ما ممکن است سرزنش خود را یک عمر یا حتی در چرخه‌های بین‌نسلی تجربه کنیم. سرزنش خود محل تلاقی بسیاری از سازوکارهاست؛ مثل درونی‌سازی بازی روانی، تلاش برای فهمیدن اتفاقی که می‌افتد و تلاش برای دستیابی به احساس کنترل (اگه تقصیر منه، می‌تونم درستش کنم). سرزنش خود یعنی شما دو بار آسیب می‌بینید: یک بار از رفتار فرد خودشیفته در رابطه و بار دیگر با باور کردن اینکه شما مرتکب اشتباه شده‌اید.

در مرحلهٔ بمباران عشق احساس می‌کنید به شما بها داده می‌شود، دیده می‌شوید و خواسته می‌شوید. (این‌ها همگی احساسات خوبی هستند!) حتی کارهای سمی مثل انزوا ممکن است به‌بهانهٔ آشیانه‌سازی و تمایل به یک رابطهٔ عاشقانهٔ خصوصی یا همیشه با هم بودن رمانتیک تلقی شود؛ اما یکی از زیان‌آورترین عناصر بمباران عشق این است که به‌تدریج هویتتان، ترجیحاتتان و حتی آرمان‌هایتان را قربانی می‌کنید تا این رابطه را از دست ندهید و به‌سختی متوجه این کار می‌شوید.

افراد خودشیفته باور دارند که خاص‌اند، باید با آن‌ها خاص رفتار کرد، فقط افراد خاص دیگر قادر به درکشان هستند و قوانین برای آن‌ها ساخته نشده است.

خودشیفته‌ها می‌توانند رفتارشان را مدیریت کنند. آن‌ها مقابل افراد نزدیک زندگی‌شان (مثلاً اعضای خانواده) ممکن است مدیریت رفتارشان را از دست بدهند؛ اما معمولاً مقابل افراد «بلندپایه» یا افراد جدیدی که طالب اعتباربخشی آن‌ها هستند رفتارشان را مدیریت می‌کنند.

لونا اعتراف می‌کند که در تیره‌ترین روزهایش به این فکر می‌کند که چه می‌شد اگر والدینی داشت که همدیگر را دوست داشتند – پدری مهربان و مادری سرزنده – چه می‌شد که داستان عاشقانهٔ خودش را داشت، چه می‌شد اگر تشویق و از او حمایت می‌شد. در روزهای دیگر به این فکر می‌کند که بدون آن سختی‌ها لونا نمی‌شد.

وقتی شروع می‌کنید به شکوفایی، دیگر پس از انجام هر کار از خودتان نمی‌پرسید که اگر فرد خودشیفته بود چه فکری می‌کرد. او به‌سادگی دیگر در تصمیمات یا تجربیات شما جایی ندارد.

برای کسانی که والدین خودشیفته داشته‌اند بازی روانی می‌تواند به‌معنای انکار اذیت و آزار در خانه و لاپوشانی قلدری خواهروبرادر باشد. از آن بدتر اینکه افراد خانواده‌هایی که بازی روانی داده می‌شوند حتی وقتی در بزرگسالی دربارهٔ تجربیات دشوار کودکی‌شان پاسخ می‌دهند با انکار مواجه می‌شوند. بزرگ شدن در خانواده‌ای که افراد در آن بازی روانی داده می‌شوند نه‌تنها به‌معنای تحمل آزار احساسی است، بلکه باعث می‌شود تجربیات کودکی‌تان هم تخیلی در نظر گرفته شوند.

فرد خودشیفته می‌تواند مثل وکیل‌ها بحث کند و توجیه‌های بی‌رحمانه و منطقی برای رفتاری که به شما آسیب زده است پیدا کند تا بتواند برندهٔ بحث شود.

نکتهٔ اصلی دربارهٔ بمباران عشق این است که لذت بردن از آن یا حتی خواستن آن احمقانه و بد نیست. خود را به‌خاطر «گول خوردن» از بمباران عشق سرزنش نکنید. تمایل به خواسته شدن و لذت بردن از کارهای عاشقانه کاملاً انسانی است.

در این نقطه احساس انزوا، سردرگمی یا خشم بیشتری به‌خاطر تناقض بین شخصیت اجتماعی و شخصیت خصوصی فرد خودشیفته احساس می‌کنید.

ممکن است افسوس بخورید که سال‌ها باور داشتید بالاخره یک روز کارتان موردتوجه قرار می‌گیرد، برای همین بهترین خود را ارائه دادید؛ اما به‌جای آن ایده‌هایتان دزدیده یا نادیده گرفته شدند یا فرد تسهیل‌گر خودشیفته‌ای جایگزینتان شد و به شغل و درآمد احتمالی‌تان خدشه وارد شد.

احساس ناتوانی در روابطتان با افراد خودشیفته می‌تواند به روابط دیگرتان هم سرایت پیدا کند و ممکن است به‌خاطر ناتوانی در مراقبت از دیگران احساس ناامیدی کنید. ممکن است برخی (یا بسیاری) از الگوهای مشاهده‌شده در افسردگی، شامل غم، کج‌خلقی، تغییر در اشتها، مشکل خواب، احساس بی‌ارزشی، حواس‌پرت شدن و ناتوانی در تمرکز، گریه کردن و کناره‌گیری از اجتماع را تجربه کنید.

اما شفا یافتن فقط بخشی از سرنوشت است. هدفتان این است که به شکوفایی برسید و در هماهنگی با هویت واقعی‌تان زندگی کنید (و دریابید که در واقع هویت واقعی‌تان چیست) تا بال‌هایی را که در رابطه‌تان با فرد خودشیفته قیچی شده‌اند بازیابید و پرواز کنید. وقتی در برابر نشخوار فکری و افسوس مقاومت کنید، از کودک آسیب‌دیدهٔ درونتان محافظت و آن را آزاد کنید، شکل حرف زدن با خودتان را تغییر دهید و از بازی دادن روانی خودتان دست بردارید، به‌سمت کشف خودِ واقعی‌تان و اهداف و انگیزه‌هایی گام برمی‌دارید که خفه کرده‌اید و به خودتان اجازه می‌دهید در آن‌ها زندگی کنید.