کتاب سیستم تفکر و تفکر سیستمی

شاید بشر امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند به این باشد که بتواند پارادایم‌های متفاوت را هم بشناسد و بتواند در موقعیت‌هایی، پدیده را از زاویه پارادایم‌های متفاوت مورد بررسی قرار دهد. به بیان دیگر، امروز برای حل اختلاف‌ها، لازم است تا پدیده را از زاویه عینک‌های مختلف (پارادایم‌های مختلف) نظاره کند. به بیان دیگر، بتواند علاوه بر عینک خود، با عینک‌های رقیب هم پدیده را وارسی کند. باید اعتراف کرد که تغییر پارادایم، کار ساده و آسانی نیست. تغییر پارادایم و دیدن پدیده از نگاه پارادایم‌های رقیب، خیلی دشوار و گاهی هم ناشدنی است.

مرور ادبیات نظری بایستی به من در مفهوم‌سازی بهتر پدیده‌ای که به پژوهش آن پرداخته‌ام، کمک کند. اما در نظام دانشگاهی، گفتن سخنی بر علیه و یا حتی متفاوت با ادبیات نظری گویی کفر است و بایستی گوینده آن را جریمه کرد. اینکه همواره چیزی مهم است که در دنیای غرب گفته شده باشد و برای آن مقاله پایه‌ای وجود داشته باشد. اگر در دنیای غرب گفته نشده باشد و برایش مقاله وجود نداشته باشد عملاً شما به عنوان یک اندیشمند درون کشور، نمی‌توانید از آن به راحتی صحبت کنید و آن را مورد پژوهش قرار دهید. این ادعا را نه به‌عنوان یک قطعیت تام و تمام در فضای دانشگاه می‌گویم ولی فضای کلی دانشگاهی ما سمت‌وسویی این‌چنین دارد.