کتاب ما چگونه مسلمان شدیم؟

اسلام و قوم عرب را نه میتوان و نه باید مساوی یکدیگر بدانیم؛ هر چند پیروان ادیان، معرف دین خود هستند و رفتارشان به پای دین نوشته می‌شود، ولی در نگاه آرمانی می‌گوییم: اسلام به ذات خود ندارد عیبی، هر عیب که هست از مسلمانی ماست

«وقتی شخصی تجملات خود را به نمایش می‌گذارد، می‌خواهد از طریق آن احترام کسب کند. این به آن معنی است که او احساس کمبود ارزش دارد (خود کم‌بینی) و می‌خواهد این کمبود را از طریق آن تجملات جبران کند (رفتار جبرانی).

«تاریخ، تاریخ است؛ و دین، دین». به این معنی که دین را با تاریخ و رد شبهات تاریخی آن نمی‌شود گسترش داد. اگر هم بشود عملی دور از صواب است؛ به علت آنکه تاریخ علمی تجربی است. بر فرض امروز اسناد تاریخی چنین نشان دهند که ایرانیان هزار و چندی سال پیش به میل و رضا به اسلام گرویدند؛ از کجا معلوم که فردا روزی کشفیات جدید خلاف این موضوع را پیدا نکنند؟ دوماً، عقبهٔ این مسئله به هزار و چندی سال پیش باز می‌گردد. اتفاقی بوده که افتاده، حالا ما به دنبال این هستیم که به زور بوده یا اختیار؟ به عقیدهٔ بنده بررسی و تامل و تفکر و دقت در اصول دین و مذهب، و پذیرش آنها به میل و رغبت بر مبنای ادلهٔ درست و محکم می‌تواند به گسترش اسلام کمک شایانی کند.

تاریخ ایران مملو از ماجراهای سرنوشت‌ساز است. تقریباً هر صد سال یک بار یک زلزلهٔ عظیم کشور را از بالا تا پایین لرزانده است؛ بزرگترین این رویدادها – پیروزی اسکندر بر هخامنشیان، پیروزی اعراب مسلمان بر امپراطوری ساسانی، و هجوم و پیروزی مغول‌ها تشکیل می‌دهند. در میان این وقایع که هر سه به نوعی برای تاریخ و فرهنگ ایرانیان پیامدهای عمیق داشتند، پیروزی اعراب مسلمان تاثیری ممتد دارد؛ اسلام آوردن ایرانیان بزرگترین نقطهٔ عطف در تاریخ ایران و مردم ایران را رقم زد؛ به طوری که بعد از گذشت هزار و چهار صد سال، هنوز محل بحث و سرمنشأ تحولات است

«وقتی شخصی تجملات خود را به نمایش می‌گذارد، می‌خواهد از طریق آن احترام کسب کند. این به آن معنی است که او احساس کمبود ارزش دارد (خود کم‌بینی) و می‌خواهد این کمبود را از طریق آن تجملات جبران کند (رفتار جبرانی).

یسْأَلُونَک عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیسِرِ ۖ قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ۗ... آیه ۲۱۹ سوره بقره - (ای پیغمبر) از تو از حکم شراب و قمار میپرسند، بگو: در این دو کار گناه بزرگی است و سودهایی برای مردم، ولی زیان گناه آن دو بیش از منفعت آنهاست.

اسلام به ذات خود ندارد عیبی، هر عیب که هست از مسلمانی ماست.

در روابط بین‌الملل وقتی سران کشورهای مهم، تجملات شاهانه ایران را می‌بینند که بسیار تجملی‌تر از وضعیت خود آن‌ها است (در شرایطی که فقر، کاهش اعتماد و نارضایتی وجود دارد) به همان نسبت هم ارزش سیاستمداران ایرانی در نظرشان پائین می‌آید و هم ایران را شایسته اجحاف و استثمار می‌بینند. حال بر عکس وقتی فضای زیستی یک رهبر ساده باشد، آن‌ها خود احساس نقض می‌کنند. آن‌ها می‌بینند که این وضعیت ساده از میزان تجملات نسبتاً کم آن‌ها نیز، بسیار کم‌تر است. لذا این ادراک به وجود می‌آید که این رهبر نه فقط کمبود ندارد، بلکه باید شخصیتی قوی داشته باشد، بسیار قوی‌تر از خود آن‌ها، که نیازی به تجملات احساس نمی‌کند

اسلام به ذات خود ندارد عیبی، هر عیب که هست از مسلمانی ماست.

«حکام عرب، زبان عربی را به عنوان زبان رسمی و ادبی و دینی در ایران رواج دادند؛ ولی ناگفته نماند که در این امر نقش بسیاری از هنرمندان و ادیبان ایرانی که برای تقرب به هیئت حاکمه به سرعت به یادگیری زبان عربی پرداخته و خود، کاسهٔ داغ‌تر از آش شده بودند را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. به کار بردن لغات عربی در گفت‌گوهای معمولی، به نوعی تفاخر مبدل گشته و خود هموار کنندهٔ راه مهاجمان گشت.

دکارت فیلسوف نامدار فرانسوی باور داشت در کار علمی، لازم است که همه فرض‌های قبلی را نادیده و نپذیرفته قلمداد کنیم، در همه چیز شک کنیم جز همین شک کردن. در ارزیابی تاریخی هم بایستی با این فرض شروع کنیم که هیچ مطلبی در آن باب نمی‌دانیم. همان‌طور که گفتم این مهم محال است؛ اما می‌توان درصد آن را کاهش داد.

رعایت انصاف به هنگام تاریخ خواندن و تاریخ گفتن، نصح صریح قرآن کریم است: یسْأَلُونَک عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیسِرِ ۖ قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ۗ... آیه ۲۱۹ سوره بقره - (ای پیغمبر) از تو از حکم شراب و قمار میپرسند، بگو: در این دو کار گناه بزرگی است و سودهایی برای مردم، ولی زیان گناه آن دو بیش از منفعت آنهاست. خداوند زمانی که میخواهد شراب و قمار را نفی کند، صفر و صدی نمی‌فرماید که شراب و قمار اَخه – جیزِ! بلکه می‌فرمایند در آنها برای مردم منفعتی هم هست، منتها چون ضررش بیشتر است پس حرام است.

عربستان در زمان پیامبر (ص) به سال هشتم هجری قمری حمله خود را به خاک ایران از بحرین آغاز کرد. گرچه اهالی تاریخ جغرافیا به درستی نمی‌دانند که مرز بحرین دقیقاً از کجا تا کجای حوزهٔ خلیج‌فارس اطلاق می‌شده است. ابوبکر خلیفهٔ اول، جنگ با ایرانِ ساسانی را به طور جدی‌تری کلید زد. گرچه گمان می‌رود دغدغهٔ اولیهٔ خلفا گسترش قلمرو دولت اسلامی بود نه گسترش دین اسلام.

اسلام و قوم عرب را نه میتوان و نه باید مساوی یکدیگر بدانیم

حکومت معاویه و جانشینانش به ارزش‌های قبیله‌ای و قومی که اسلام آن‌ها را میرانده بود، جانی دوباره دادند.

وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰکنْ یضِلُّ مَنْ یشَاءُ وَیهْدِی مَنْ یشَاءُ ۚ وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا کنْتُمْ تَعْمَلُونَ(۹۳ نحل) و اگر خدا می‌خواست (به مشیّت ازلی) همه بشر را یک امت قرار می‌داد (و هیچ‌گونه اختلافات نژاد و زبان و ملیت در بشر نمی‌گذاشت) و لیکن (این اختلافات برای امتحان است و پس از امتحان) هر که را بخواهد به گمراهی وا می‌گذارد و هر که را بخواهد هدایت می‌کند، و البته آنچه می‌کرده‌اید از همه سؤال خواهید شد.