کتاب سیره تربیتی پیامبران؛ حضرت موسی (ع) (جلد اول)

یک ولایت، ولایت اطلاقی است که حضرات معصومین‌علیهم‌السلام واجد آن هستند. یک ولایت هم ولایت‌های نِسبی است که هرکس به مقداری که مطیع است و معرفت و محبت دارد، چراغ راه دیگران می‌شود. در روایات آمده است که علما ستارگان آسمان هستند؛ مردم با این ستارگان راه را پیدا می‌کنند. اگر معصومین‌علیهم‌السلام خورشید هستند، آن‌ها ستاره‌اند.

برخی هم می‌گویند که باید امید داد و گفت فقط تحمل کنید! این نیز اشتباه است. ظلم‌پذیری در راه حق وجود ندارد. امید واقعی امیدی است که انسان را برای ظهور آماده می‌کند؛ یعنی مردم باید قوی باشند و انگیزه پیدا کنند و آماده شوند؛ <وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ> (دربرابر دشمنان آنچه توانایی دارید از نیرو آماده سازید). مؤمنان باید هر قوت و توانی که برای مقابله با دشمنان لازم است، آماده کنند.

این عصا همان است که موسی‌علیه‌السلام دربارهٔ آن می‌گفت: <هِی عَصای> (این عصای من است)؛ اما وقتی آن را انداخت و بعد به امر خدا گرفت، دیگر عصای «من» نبود؛ بلکه همان چیزی بود که خدا می‌خواست. در این هنگام هر کاری از آن برمی‌آید: گاهی اژدها می‌شود، گاهی دریا را می‌شکافد و گاهی سنگ را. بدنِ ما تا به امر ماست و «منِ» مرا شکل می‌دهد، انسان در سیطرهٔ بدن است و حیات ندارد؛ چون سرچشمهٔ حیات از خداست؛ اما اگر این بدن را بیندازیم و سپس به امر خدا آن را بگیریم، درواقع سیطرهٔ بدن را از وجود خود دور می‌کنیم و سپس آن را به امر الهی بازمی‌گیریم. در این حال آن تن، باز هم تن است؛ زیرا خداوند می‌فرماید: <سَنُعیدُها سیرَتَهَا الْأُولی> (آن را به‌شکل اول درمی‌آوریم)؛ اما دیگر این بدن، بدنی است که از خدا حیات گرفته است؛ یعنی این تن هنوز هم می‌خورَد و می‌خوابَد؛ اما اکنون حیثتِ باطنی و معنوی یافته است.

بخشی از آسیب‌هایی که به انسان می‌رسد، به دوران جنینی و شیرخوارگی‌اش مربوط می‌شود؛ فکرها و گفت‌وگوها و خوراک مادران، در سرگذشت فرزندانشان بسیار تأثیر می‌گذارد و می‌تواند در آینده و سعادت یا شقاوتشان اثرگذار باشد.

ایوب نبی‌علیه‌السلام نیز پس از آنکه فرزندان و زمین و همه‌چیزش را از دست داد، به خدای متعال عرض کرد: <أَنِّی مَسَّنِی الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ> (بدحالی و مشکلات به من روی آورده و تو مهربان‌ترین مهربانانی). شیوهٔ التجا به خدای متعال نیز بسیار مهم است. ایوب‌علیه‌السلام در اینجا نمی‌گوید: مرا شفا بده؛ بلکه عرض می‌کند: به من ضُر و سختی رسیده و تو ارحم‌الراحمین هستی. هر نیازی باید در ارتباط با رافعِ نیاز، که خداوند است، مطرح شود. وقتی نیاز شدت پیدا می‌کند، یعنی خداوند می‌خواهد این ارتباط شدیدتر شود. خدا کار ویژه‌ای با او دارد که این نیاز را شدت داده است. اگر این باور در انسان ایجاد شود، هیچ سختی و مشکلی انسان را از پا درنمی‌آورد.

دوران غیبت، دوران رشد بشریت است و بشر به رشدی می‌رسد که قدرت و استعداد آن را دارد که از نور پشت ابر، خورشید را بیابد. هرچند قرص خورشید از پشت ابر دیده نمی‌شود، اما به‌دلیل وسعت دید و عمق نظر می‌فهمد که خورشید وجود دارد و به آن یقین دارد. این همان ایمان به غیب است؛ بنابراین یکی از مصادیق ایمان به غیب، باور به وجود امام زنده ولی غایب است.

خدای موسی‌علیه‌السلام فقط خدای آن زمان نیست؛ خدای امروز نیز هست و خدای دیروز و امروز، فردا هم خدایی می‌کند. همهٔ آن اتفاقات برای فردفرد ما تکرارپذیر است.

قطره‌قطرهٔ دریا به ارادهٔ الهی حرکت می‌کند؛ ما نباید فکر کنیم حرکت آب فقط براساس یک قانون طبیعی است و کار خودش را می‌کند و دیگر به خدا کاری ندارد. این مسئله با قانون نظامات طبیعی منافاتی ندارد.

کسی که از قیامت غافل است، حقیر است. کسی که فکر می‌کند همهٔ عمر او همین هشتاد نود سال دنیاست، ماهیت انسانی‌اش تغییر می‌کند و شیوهٔ زندگی و ارزش‌هایش حقیر است. اما کسی که باور دارد ابدیتی در پیش دارد، ارزش‌هایش بسیار متفاوت می‌شود و تصمیم‌گیری‌هایی که در زندگی دارد، متناسب با زندگی ابدی است.

وظایف ظاهری تکلیف انسان است و اگر تکالیف درست انجام شود، خدای سبحان در جای خود، آن الطاف پنهانی خود را نشان می‌دهد و راه‌های مخفی را به روی انسان باز می‌کند. رفت موسی کآتشی آرد به‌دست آتشی دید او که از آتش بِرَست

به جایی که از آن امید نداری، امیدوارتر باش تا از جایی که بدان امید داری؛ زیرا موسی‌بن‌عمران‌علیه‌السلام برای گرفتن آتش برای اهل خود خارج شد؛ پس نبی و رسول بازگشت. بنابراین خداوند امر بنده و نبی خود را در یک شب اصلاح فرمود. و با قائم، دوازدهمین امامان‌علیهم‌السلام، نیز چنین کند و در یک شب کارش را اصلاح فرماید؛ همچنان‌که کار پیامبرش موسی‌علیه‌السلام را در شبی اصلاح فرمود و او را از حیرت و غیبت به روشنایی فرج و ظهور درآورد.