کتاب درباره شر

جهنم دیگر مردمان نیستند،‌ آن‌طور که ژان‌پل سارتر ادعا می‌کند. درست برعکس است. (جهنم) گیر افتادن ابدی در کسالت‌آورترین و به طرز وحشتناکی خسته‌کننده‌ترین همراه همهٔ آدم‌هاست: خود.

شر مستلزم جداییِ بدن و روح است؛ میان اراده‌ای انتزاعی به سلطه و ویرانی و تکه گوشت بی‌معنایی که این اراده در آن ساکن است.

برای دست‌یابی به امر بی‌کران و بی‌نهایت (پروژه‌ای که کم‌وبیش، از جمله، به رؤیای امریکایی معروف است) باید از بدن‌های رنجور ناتوان‌مان بیرون بجهیم. آن‌چه سرمایه‌داری را از دیگر شکل‌های تاریخی زندگی متمایز می‌کند این است که مستقیماً به سرشت با خود متناقض و بی‌ثبات نوع بشر می‌آویزد. امر بی‌پایان و بی‌نهایت ــ کشش بی‌پایان به سود، پیش‌رَوی توقف‌ناپذیر پیشرفت فناورانه، قدرتِ همواره بسط‌یابندهٔ سرمایه ــ همواره در معرض خطر در هم کوبیدن و برگذشتن از امر کرانمند و محدود است. ارزش مبادله، که به گفتهٔ ارسطو به صورت بالقوه نامحدود است، بر ارزش مصرف تأثیر می‌گذارد. سرمایه‌داری نظامی است که برای سر پا ماندن به پویش و حرکتِ دائم نیاز دارد. فرارویِ پیوسته در ذات اوست.

این‌که اَعمال شرورانه و افراد شرور وجود دارند دلیلی بر آن است که هم لیبرال‌های نازک‌دل و هم مارکسیست‌های سخت‌گیر در این‌جا اشتباه می‌کنند.

کنشی را شر نامیدن به این معنی است که از دامنهٔ درک و دریافت خارج است. شر ناعقلانی است. چیزی درخود است، شبیه سوار شدن به قطار حومه‌روِ شلوغی است که اژدرماری غول‌پیکر دور آن پیچیده باشد. هیچ عبارتی نمی‌تواند توضیحش دهد.

چگونه می‌شود از بیخ‌وبن دگرگون شوم و هنوز خودم باشم؟

آن‌چه از فروغلتیدن رادیکال‌ها در یأس سیاسی جلوگیری می‌کند ماتریالیسم است. منظورم این اعتقاد است که بیش‌تر خشونت و بی‌عدالتی نتیجهٔ نیروهای مادی است، نه نتیجهٔ تمایلات شریرانهٔ افراد. برای نمونه، چنین ماتریالیسمی انتظار ندارد که مردمان محروم و سرکوب‌شده به سُنت فرانسیس آسیسی رفتار کنند. البته آن‌ها برخی اوقات چنین می‌کنند؛ با این‌همه، هنگامی که چنین می‌کنند، غیرمنتظره بودن محضِ آن است که برانگیزاننده و تأثیرگذار است. فضیلت تا اندازه‌ای به بهروزی مادی وابسته است. هنگامی که گرسنه‌ایم نمی‌توانیم از رابطه‌ای شایسته با دیگران لذت ببریم. در این‌جا طرف مقابلِ ماتریالیسمْ اخلاق‌گرایی است؛ این باور که اعمال خوب یا بد به‌تمامی از زمینه‌های مادی مستقل‌اند و به آن ربطی ندارند و از آن‌چه هستند برآمده‌اند.

حتی در ژرف‌ترین دگرگونی‌های سیاسی هم مقدار معقولی رذالت انسانی باقی می‌ماند.