کتاب ابر شهر (جلد اول)

گاهی انسان در جست‌وجوی یک درخت، جنگل را نمی‌بیند.

«در عَجَبم از کسی که از ترس بیماری حاضر است از غذا پرهیز کند، امّا از ترس دوزخ حاضر نیست از گناه پرهیز کند! ایّهاالنّاس! هرکه به‌اختیار خدا را نپرستد، به‌اجبار بنده‌اش را خواهد پرستید.»

روزی مردی از مصر آمد و از ابوالعبّاس کرامت خواست. گفت: «کرامت من این است که با بار گناه به این سنگینی، می‌توانم روی زمین راه بروم.»

عاقل اشتباه کند، متأسّف می‌شود؛ احمق اشتباه کند، فلسفه می‌بافد

هرکس با انجام هر کاری هرچند کوچک، تأثیری ابدی بر عوالم و کائنات می‌گذارد. حتّی قرن‌ها پس از مرگش، بعضی‌ها می‌توانند آن تأثیر را ببینند. لازمهٔ این کار، اتّصال به آن منبع بزرگ است. تمام آنچه می‌نویسم، حاصل دسترسی محدود من

گفت: «خدایا، دلم را گم کرده‌ام.» ندا آمد: «دلت را ربودیم تا با ما بمانی.» این ندایی بود که صدا نداشت و چون صدا نداشت، جهت هم نداشت، زیروبم نداشت... . ندا چیزی است که فقط انتقال مفهوم می‌کند، مستقیم و بدون واسطهٔ صدا و هوا و موج و... .

سخن اقتضای آفرینش است و آنجا که حقّ است و خلق نیست،

روح سخن تصرّف در خاطر است. صدا و تصویری که ضبط می‌شود، هرچیزی که باشد، سخن نیست، جنازهٔ سخن است. تأثیر دارد، امّا نه‌چندان که باید. سخن باید زنده باشد

اَبَرشهر جایی است که هیچ چیز مانع چیزی نیست، هیچ چیز مزاحم چیزی نیست، چون همه‌چیز در آنجا یک چیز است.

اندوه برتر از درد و رنج است، چون همراه با معرفت است؛ مثل درد و رنج یک عارضه نیست، اصالت دارد. اندوه از ریاضت هم بالاتر است. یک آه آتشین کاری می‌کند که چهل چلّه نمی‌کند. اندوه یک موهبت است. اعتیاد می‌آورد. قلبت کم‌کم معتاد می‌شود به همیشه آه‌کشیدن. تا آخر عمر با لب‌هایت می‌خندی، امّا در قلبت ذرّه‌ذرّه می‌سوزی و آه می‌کشی.

«اجازه بده مردم را به خدا دعوت کنم.» - مراقب باش به خودت دعوت نکنی! شیخ عُبید کمی فکر کرد: «جناب خواجه، مگر می‌توان مردم را به خود دعوت کرد؟» - بله. اگر کسی دیگر دعوت کند و تو خوشت نیاید، نشانهٔ آن است که دعوت به خود می‌کنی، نه خدا.

رنج و گرفتاری‌ها از آنجاست که بیشتر از کفایت بخواهیم.

«دستِ خدا با سیاهی نمی‌نویسد، با نور می‌نویسد.»

رضی‌الدّین هم تصمیم گرفت به بهانهٔ حج، برای همیشه از آنجا برود، امّا اجل امانش نداد. وقتی می‌مُرد، یکی از بزرگان زیدیّهٔ آمل به دیدنش رفته بود. عرق مرگ را روی پیشانیِ رضی‌الدّین دید و گفت: «چرا برای خودت دعا نمی‌کنی؟» رضی‌الدّین بریده‌بریده جواب داد: «چه دعایی؟ اگر دعا کنم که بروم، می‌گویند چه بی‌ادب و گستاخ است؛ اگر دعا کنم که بمانم، می‌گویند چه بی‌توفیق است که نمی‌خواهد به دیدن دوست برود. بنده را چه به اختیار؟!»

تمام حظّ زندگی به این است که تو دروازهٔ ورودت را به «آنجا» پیدا کنی، «درگذشت» کنی، در آنجا صاحب تصرّف شوی و خودت را از جبر مادّه رها کنی. لذّتی از این بالاتر نیست.

روز بعد شیخ دربارهٔ کلمهٔ الله سخن می‌گفت: «این کلمه دریایی است بی‌پایان. مرد می‌خواهد که در این کلمه غرق شود. مرد آن است که این کلمه را بشنود و آن‌قدر بگوید که این کلمه بر دلش پدید بیاید. آن‌وقت دیگر از گفتنش بی‌نیاز است.»

سماع یعنی انتقال، انتقال از مقامی به مقامی دیگر یا از عالَمی به عالَمی دیگر. تجلّی خدا در سماع بیش از هروقت دیگر است. سماع مخصوص کسی است که از هستیِ خودش بیرون آمده. سماع او را از دیگر عوالم هم بیرون می‌آورد، از عوالم موازی، عوالم متوالی، عوالم صورت و مثال و دیگر عوالم تا حضرتی که در آن کسی و چیزی نیست، جز حضرتش.

اندوه برتر از درد و رنج است، چون همراه با معرفت است؛ مثل درد و رنج یک عارضه نیست، اصالت دارد. اندوه از ریاضت هم بالاتر است. یک آه آتشین کاری می‌کند که چهل چلّه نمی‌کند. اندوه یک موهبت است. اعتیاد می‌آورد. قلبت کم‌کم معتاد می‌شود به همیشه آه‌کشیدن. تا آخر عمر با لب‌هایت می‌خندی، امّا در قلبت ذرّه‌ذرّه می‌سوزی و آه می‌کشی.

گفت «لَنْ تَرانِی» بس که نزدیک بود. گاهی انسان در جست‌وجوی یک درخت، جنگل را نمی‌بیند.

سرمایهٔ رضی‌الدّین خواندن و نوشتن بود. به هر شهری که می‌رسید، اگر روز بود، قلم و دوات و کاغذ درمی‌آورد و کنار جامع شهر بساط می‌کرد. نامه و عریضه می‌نوشت و چند سکّه درمی‌آورد. هرجا استاد مشهوری را پیدا می‌کرد، پای درسش می‌نشست. برایش مهم نبود چه درسی؛ فقه، حدیث، طب، هندسه، هرچه،

«بندهٔ من، اگر به تو دنیا نداده‌ام، به‌خاطر این نیست که شایستگی‌اش را نداشته‌ای یا داشته‌ای و من در حقّت کوتاهی کرده باشم، به‌خاطر این است که دنیا شایستگیِ تو را ندارد و تو به آن حیف بودی. به کسانی داده‌ام که از من دورند، تو عزیزتر از آنی!»

رهایی از مکان، رهایی از زمان را هم با خود دارد.

اگر دو عارف کامل به هم برسند، می‌توانند در یکدیگر مُستَغرَق شوند. این استغراق یکی از بالاترین انواع سخن است: در این نوع سخن، گفت‌وگویی رخ نمی‌دهد، چون غیریتی وجود ندارد. عارف برای سخن‌گفتن با غیر، باید از مقام وحدت نزول کند و گفت‌وگو را شکل بدهد. امّا اگر مخاطب عارفی دیگر باشد، با او در وحدت است و حضور و استغراق. اینجا دیگر واسطه‌هایی مثل حرف و صوت و کلمه غیرضروری، بلکه حجاب است. در این حالت استغراق، عارف معمولاً هوشیاری‌اش را از دست می‌دهد، امّا بعضی‌ها هم هستند که حتّی در این حالت هوشیارند، به‌واسطهٔ ارتباطشان با اسم «الخبیر».

سماع یعنی انتقال، انتقال از مقامی به مقامی دیگر یا از عالَمی به عالَمی دیگر. تجلّی خدا در سماع بیش از هروقت دیگر است. سماع مخصوص کسی است که از هستیِ خودش بیرون آمده. سماع او را از دیگر عوالم هم بیرون می‌آورد، از عوالم موازی، عوالم متوالی، عوالم صورت و مثال و دیگر عوالم تا حضرتی که در آن کسی و چیزی نیست، جز حضرتش.

قبله و غوث یعنی کسی که نه‌تنها حال انسان، بلکه احوال حیوانات، جنگل‌ها، کوه‌ها، دریاها و حتّی آب‌وهوا به او بستگی دارد.

- تا کی می‌خواهی اینجا بایستی؟ باید به دنبالش بگردی. - کجا؟ - هرکجا. باید آن‌قدر بگردی تا بر مکان غلبه کنی. - بر مکان غلبه کنم؟ - بی زاد و توشه سفر کن و غصهٔ روزی را نخور. روزیِ هرکس به‌قدر کافی به او می‌رسد، بدون رنج. رنج و گرفتاری‌ها از آنجاست که بیشتر از کفایت بخواهیم.

مهم‌ترین ایدهٔ ابن‌عربی وحدتی است که میان همه‌چیز برقرار است

سالک باید بی‌واسطه یا با کمترین واسطه، به شخص امام زمان(عج) متّصل باشد.

شیعهٔ دوازده‌امامی به وجود امام غایب امّا زنده اعتقاد دارد. چه در غیبت و چه در حضرت، امام و دستگیر سالکان است. وقتی کسی می‌تواند بدون واسطه یا با کمترین واسطه به آن امام حیّ و حاضر متّصل شود، دیگر نیازی نیست به سلسله‌های طولانی و پُرواسطهٔ پیران خراسان برسد. تیمّم باطل است آنجا که آب است.

«سعی کن حقّ یک شبانه‌روزت را به جا بیاوری.»