بریده‌هایی از کتاب ادیپ؛ میل آتشین کودک

زنانه‌ترین زن همواره پدرش را در درون خویش دارد

دخترم، یگانه قدرتم، ارزشمندترین قدرتم، قدرتِ برترِ میل‌ورزی به زیستن است، اینکه در هر آن بکوشم وظیفه‌ام را انجام دهم، به آن عشق ورزم و بکوشم آن میل را به تو انتقال دهم. آن‌گاه، وظیفهٔ توست که این میل را به میل زنانهٔ عشق‌ورزی و هستی‌بخشی دگرگون سازی.

بحران ادیپیْ نزاعی است تحمل‌ناپذیر بین لذت و ترسِ اروتیک، بین وجدِ میل و ترس از نابودی در شعله‌های میل.

ادیپْ آیینِ دردناکِ گذر از میلی وحشی به میلی اجتماعی‌شده و پذیرشِ به همان اندازه دردناکِ این نکته است که امیال ما هرگز نمی‌توانند به‌طور کامل ارضا شوند.

فالوسْ_ قضیب به‌معنای اندام نیست بلکه قضیبِ فانتزی‌گون و آرمانی‌شده است، نمادِ همه‌توانی و در آن واحد نمادِ آسیب‌پذیری.

ویران‌کردن دیگری به‌اندازهٔ هر فانتزی ادیپی دیگر لذتِ جنسی می‌بخشد.

برداشتی که روانکاو از انسان دارد دقیقاً متناظر است با برداشت او از کودکِ ادیپی. به‌دیدهٔ ما روانکاوان، انسان ذاتاً کودکی ادیپی است

کودک ادیپی (از سه تا شش‌سالگی) درمی‌یابد که مسئله‌ای رابطه با والدینش را بغرنج می‌سازد، این مسئله که آن‌ها در آن واحد هم میل را برمی‌انگیزند و هم میل را واپس می‌رانند. کودک کم‌کم موفق می‌شود امیالش را رام کند و در جامعه زندگی کند.

ادیپی که در این کتاب به آن خواهم پرداخت افسانه‌ای است که خاستگاه هویت جنسی‌مان در مقام مرد یا زن و نیز خاستگاه رنج روان‌نژندانه‌مان را شرح می‌دهد.

وقتی به زنی گوش می‌سپارم، همیشه به رابطهٔ این بیمار با مادرش می‌اندیشم. و به همین‌سان، وقتی به مردی گوش می‌سپارم، غالباً به رابطه‌اش با پدرش می‌اندیشم.

جنسیت و روان‌نژندی _چنان درهم‌تنیده‌اند که می‌توان گفت روان‌نژندی نتیجهٔ جنسیت کودکانهٔ مختل‌شده است

فروید ایدهٔ ادیپ را از کدام منبع بیرون کشید؟ از مشاهدهٔ کودکان؟ مطلقاً نه.

فروید بی هیچ تعللی «احساسات مهرآمیز را با عشق جنسی یکی گرفت».

بی هیچ تعللی به شما می‌گویم که بدون مفهوم ادیپ، بیش‌تر مفاهیم روانکاوانه ثبات خود را از دست می‌دادند و بدون فانتزی ادیپ، نمی‌توانستیم پیچیدگی بی‌کران رنج روانی را روشن سازیم.

اگر بیماری وسواسی به نزدمان آید، همواره باید در جست‌وجوی خاطره‌ای برآییم، خاطره‌ای که کودکی بی‌قدرت و غضبناک را نشان می‌دهد، کودکی که از انتقام‌جویی پدر به‌خاطر اشتباهی که از آن بی‌خبر است می‌ترسد.

روان‌نژندیْ بازگشت اجباری فانتزی کودکانهٔ اضطراب اختگی است.

بیماری جوان این سخن را با من در میان گذاشت، «من از دوپارگی بین این احساسات متناقض رنج می‌برم: عشق به پدرم، میل به شباهت به او، میل به خشنودساختن او، ترس از رقت‌انگیزشدن، نفرتی که از او دارم و سرانجام طغیانم علیه اقتدار او.» این فریاد دردناک پسری روان‌نژند است که از شیفتگی به و ترس از تصویر پدرش که بی‌اندازه شبیه تصویر خودش است رنج می‌برد.

شکل‌گیری بی‌اندازهٔ مردانگی در زن می‌تواند همچون یکی از سرسختانه‌ترین مقاومت‌ها در برابر کار درمانی ظاهر شود و به صخره‌ای مبدل گردد که درمان روانکاوانه غالباً در برابر آن با شکست مواجه می‌شود.

اضطرابی مشخصاً زنانه وجود دارد که آن را شکلی از اضطراب اختگی می‌انگارم، یعنی ترس زن از آنکه معشوقش او را وانهد.

برای مرد، فالوس قدرت است؛ برای زن، عشق.

اختگی وجود ندارد! چیزی به‌نام اختگی در کار نیست، فقط تهدیدهای اختگی وجود دارد. از همین روست که، در تحلیل نهایی، اختگی صرفاً نام اضطراب است و هرگز نام واقعیت نیست.

اصرار می‌کنم که اختگی به‌معنای دقیق کلمه وجود ندارد. فروید از آن جهت این واژهٔ پرمعنی را به کار می‌برد که می‌خواهد دربارهٔ خطری خیالی مبالغه کند و در واقع حالتی هیستریکی به آن بدهد، خطری که همهٔ مردان و زنان میل‌ورز، یعنی همهٔ مردان و زنانی را که مشتاقانه در پی لذت جسمانی و، فراتر از آن، سعادت و نیک‌بختی‌اند تهدید می‌کند. کدام خطر آنان را تهدید می‌کند؟ خطر ازدست‌دادن سرزندگی‌شان، زندگی‌شان، منبع نهان میلشان.

هر سمپتوم روان‌نژندانه را باید دفاعی مضطربانه در برابر ترسی ذاتی انگاشت: ترس مرد از خسران قدرتش و ترس زن از خسران عشقش. افزون بر این، واژهٔ «اختگی» تمثیل روانکاوانهٔ سنجش‌ناپذیری است که خسران فرضیِ یک ابژهٔ اعلای فرضی را نمادپردازی می‌کند.

از دید فروید، در تحلیل نهایی، هریک از ما کودکی میل‌ورز، حریص و سیری‌ناپذیریم، از پیامدهای میل مفرطمان هراسانیم، پاسداران حسود فالوس خویشیم، و از این میل‌ورزی احساس گناه می‌کنیم. حریص، هراسان، حسود و گناهکار: این نزدیک‌ترین و دقیق‌ترین پرتره‌ای است که فروید با رنگ و لعاب ادیپ از ما کشیده است.

روان‌نژند، خواه کودک باشد خواه بزرگسال، کسی است که به پدر عشق و میل می‌ورزد و در آن واحد از او می‌ترسد و متنفر است.

طرح‌های موروثی نوع‌پیدایشی... ته‌نشست‌های تاریخ تمدن انسانی‌اند. عقدهٔ ادیپ... یکی از آن‌هاست.

روانکاوْ فانتزی ادیپی را، اگرچه در کودکی خلق می‌شود و همواره در بزرگسالِ روان‌نژند نیز فعال است، باید در جریان درمان بازسازی کند. روانکاو آن را «در جا» بازسازی می‌کند زیرا رابطهٔ روانکاو/بیمار رابطهٔ ادیپی را از نو به اجرا درمی‌آورد.

از دید لاکان، پدر شخصیت اصلی درام ادیپی است، هم در ادیپ مردانه و هم در ادیپ زنانه. اگر پدر نباشد، ادیپ هم وجود نخواهد داشت