کتاب انگیزه

آن‌گونه که کارول دوک می‌گوید: «تلاش یکی از چیزهاییه که به زندگی معنا می‌ده. تلاش یعنی برای چیزی اهمیت قائلین، یعنی چیزی براتون مهمه و می‌خواین برای رسیدن به اون کار کنین. اگه برای چیزی ارزش قائل نباشین و خودتون رو به تلاش برای رسیدن به اون متعهد نکنین، غنای وجودی‌تون از دست می‌ره.»

به‌بیان روشن‌تر، فقط خود پاداش علاقهٔ کودکان را تضعیف نکرده بود. یادتان باشد، پاداش به کودکانی که توقع دریافت آن را نداشتند، تغییری در انگیزهٔ درونی‌شان ایجاد نکرد. فقط پاداش‌های مشروطِ «اگر این کار را انجام دهی، آنگاه آن پاداش را می‌گیری»، اثر منفی داشت. پاداش‌های «اگرآنگاه» بخشی از خودمختاری افراد را از آن‌ها سلب می‌کند.

براساس مقالات علمی، هدفمندی مانع حواس‌پرتی می‌شود و کمک می‌کند سخت‌تر و بیشتر کار کنیم و به دستاوردهای بیشتری برسیم.

مشکل اینجاست که اگر هدف فقط رسیدن به پاداش بیرونی باشد، عده‌ای برای رسیدن به این مقصد، سریع‌ترین مسیر را انتخاب می‌کنند که خیلی وقت‌ها مسیر مناسبی نیست.

موفق‌ترین افراد بیشترین زمان و تلاششان را صرف فعالیت‌های کسل‌کنندهٔ آماده‌سازی مسابقات می‌کنند. (۱۳

انگیزهٔ زیست‌شناختی یا انگیزهٔ پاداش و تنبیه نیست، بلکه انگیزهٔ سوم است؛ یعنی گرایشی عمیق به جهت‌دهی زندگی و افزایش و گسترش توانایی‌ها و زندگی برای رسیدن به هدفی والا.

دسی و رایان پس از صحبت من دربارهٔ این نتایج، بر اهمیتشان بسیار تأکید کردند؛ زیرا این یافته‌ها نشان می‌دهد، گاه حتی وقتی به خواسته‌مان می‌رسیم، متوجه می‌شویم به آن نیاز نداریم. رایان توضیح داد: «اون‌هایی که به‌شدت دنبال اهداف بیرونی و ثروت‌ان با احتمال بیشتری ثروتمند می‌شن؛ اما بازهم خوش‌حال نیستن.» یا به‌قول دسی: «تصور عمومی اینه که اگه برای چیزی ارزش قائل باشین، اون رو به دست می‌آرین. بعدش، به‌خاطر دستیابی به اون، احساس بهتری دارین. اما ما پی بردیم که چند چیز خاص هست که اگه براشون ارزش قائل باشین و اگه به اون‌ها برسین، به‌خاطر دستیابی به اون‌ها احساس بدتری دارین، نه بهتر.»

«کسی که دنبال رشد و افزایش انگیزهٔ درونی کودکان، کارمندان، دانش‌آموزان و... است، نباید بر نظام‌های کنترل بیرونی، مانند پاداش‌های پولی تمرکز کند.»

همان‌گونه که این آزمایش نشان داد، پاداش دامنهٔ تمرکز افراد را محدود می‌کند و مانع دید گسترده‌ای می‌شود که امکان دیدن کاربردهای جدید اشیای قدیمی را می‌دهد.

در وظایف یکنواخت که چندان هم جالب نیستند و به تفکر خلاقانهٔ چندانی نیاز ندارند، پاداش‌ها، بدون ایجاد عوارض جانبی، اندکی انگیزه را افزایش می‌دهند که به‌نوعی معقول هم به نظر می‌رسد.

نسل پدرم انسان رو منابع انسانی می‌دونست. کارمندها براشون تخته‌های دودرچهاری بودن که برای ساخت خونه‌شون نیاز داشتن. نظرم اینه که من و کارمندهام با هم شریکیم. اون‌ها منبع نیستن، شریک‌ان و شرکا، مثل همهٔ ما، باید زندگی خودشون رو اداره کنن.

مهم‌تر اینکه، در غرقگی توانایی‌های فرد با کاری که باید انجام می‌داد، صددرصد سازگار بود. چالش پیش‌رو ساده نبود؛ اما بیش از اندازه هم سخت نبود. کمی از توانایی‌های کنونی فرد فراتر می‌رفت و بنابراین توانایی جسمی و ذهنی‌اش را گسترش می‌داد و خودِ تلاش را به لذت‌بخش‌ترین پاداش تبدیل می‌کرد.

انگیزهٔ ۲.۰ بر بیشینه‌سازی سود استوار است. انگیزهٔ ۳.۰ سود را رد نمی‌کند؛ اما شکوفایی هدف والا را هم به همان اندازه مهم می‌داند.

لازم نیست رئیس‌جمهوری آمریکا یا رئیس باشگاه باغبانی محله‌تان باشید که از این داستان درس بگیرید. یکی از راه‌های حرکت به‌سوی آرمانی بزرگ‌تر این است که ببینید زندگی‌تان در چه جمله‌ای خلاصه می‌شود. شاید جمله‌تان چنین باشد: «چهار بچه بزرگ کرد که همه زندگی شادی دارند و از افراد سالم اجتماع هستند» یا «با اختراع وسیله‌ای، زندگی مردم را آسان‌تر کرد» یا «همهٔ مراجعه‌کنندگان به مطبش را صرف‌نظر از توانایی‌شان برای پرداخت ویزیت، معاینه می‌کرد» یا «به دو نسل از کودکان خواندن یاد داد». وقتی به هدف والایتان می‌اندیشید، نخست از این پرسش بزرگ آغاز کنید: جملهٔ شما کدام است؟

استادی سه قاعدهٔ خاص هم دارد: ۱. استادی یک ذهنیت است؛ یعنی نباید توانایی‌هایتان را محدود بدانید، بلکه باید معتقد باشید که همواره می‌توانید آن‌ها را بهبود ببخشید؛ ۲. استادی دردناک است؛ یعنی نیازمند تلاش و استقامت و تمرین سنجیده است؛ ۳. استادی خطی مجانب است؛ یعنی هرگز کامل به آن نمی‌رسید.