بریده‌هایی از کتاب احساس تنهایی و توتالیتاریسم

احساس تنهایی اساساً یک بیماری نیست، هم از آن دست که ما هیچ‌وقت نمی‌گوییم تب یک بیماری‌ست. احساس تنهایی قبل از هر چیز یک نشانه، آیت یا علامت است و بنابر ویژگی‌ای که هر نشانه‌ای دارد، هشداردهنده است و بسته به بستری که احساس تنهایی در آن زاده می‌شود، نشانه‌ای‌ست که به ما می‌گوید در آن بستر و در ارتباط با آن مشکلی داریم و مشخصاً انحراف یافته‌ایم.

آن‌چه که در گفت‌وگوی درونی اهمیت دارد آن است که فرد طوری با خودش رابطه برقرار نکند که به شخصیت، اعتمادبه‌نفس، احترام‌به‌خود و هویت خودش صدمه بزند و به این ترتیب به انکار خودش بپردازد.

به علاوه انزوا و به‌ویژه احساس تنهایی از آن‌جا که سرمایهٔ اجتماعی را معطل می‌گذارد می‌تواند اهمیت یابد. در واقع ما با انسان‌هایی روبه‌رو هستیم که خلاق و سازنده نیستند، سبک زندگی‌شان به خوردن و خوابیدن شبیه است و البته غایت فعالیت‌های‌شان برای رسیدن به این نوع سبک زندگی تن‌آسایی است، بی‌آن‌که امید و آینده‌ای برای خودشان متصور باشند.

هرکسی می‌تواند و بایستی محقق تنهایی خود باشد.

جامعهٔ توده‌ای از افراد پراکنده تشکیل شده است، افرادی که هیچ‌نوع رابطهٔ منسجم معنادار یا اخلاقی با یک‌دیگر ندارند. این مردم در ظاهر ذرات پراکنده یا ذرات واقعی تلقی نمی‌شوند اما گفته می‌شود که ارتباط بین آن‌ها صرفاً قراردادی، سرد و فاقد انسجام است و به‌هیچ‌وجه اعضای جامعه‌ای یکپارچه محسوب نمی‌شوند. افرادی که در جامعهٔ توده‌ای زندگی می‌کنند به تدریج در می‌یابند که فقط باید به خود متکی باشند و هیچ جامعه یا مؤسسه‌ای که بتوانند خود را به آن متعلق بدانند یا هیچ ارزشی که براساس آن زندگی خود را سازمان‌دهی کنند، برای‌شان وجود ندارند. آن‌ها دیگر نمی‌دانند روش‌های خوب و درست در زندگی کدام‌اند چون جامعهٔ توده‌ای به دلیل فرایندهایی که به ظهور آن منجر شدند، نمی‌توانند راه حل‌های کافی و مناسب برای این مشکلات در اختیار آن‌ها بگذارد» (استریناتی، ۲۸:۱۳۷۴).