کتاب جهاد فرهنگی

من همهٔ دغدغه‌ام این است که جوانِ انقلابیِ امروز نداند ما بعد از چه دورانی، امروز در ایران، مشغول چنین حرکت عظیمی هستیم. تاریخچهٔ این صد و پنجاه، دویست سال اخیر ـ از دوران اواسط قاجار به این‌طرف، از دوران جنگ‌های ایران و روس به این‌طرف ـ را بخوانید و ببینید چه حوادثی بر این کشور گذشته‌است

درحقیقت مصونیتی که از ناحیهٔ فرهنگ برای انسان پدید می‌آید مصونیتی است از جنس شناخت، آگاهی، باور، انگیزه، خواست و تلاش خود انسان و متن جامعه. چنین مصونیتی به‌یقین تضمین‌کننده‌ای بی‌بدیل برای سلامت و سعادت انسان و جامعه خواهد بود.

امیرالمؤمنین (ع): «مَا منْ حَرَکةٍ إلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فیهَا إلَی مَعْرفَةٍ؛ هیچ کار و حرکتی نیست مگر آن‌که در آن، نیازمند شناخت و آگاهی هستی».

تلاش و اقدامی را می‌توان کار فرهنگی نامید که واجد چند ویژگی باشد: برنامه‌ریزی‌شده باشد؛ محدوده و قلمروِ معینی داشته باشد؛ توسط شخص، سازمان یا گروهی که در آن کار، متخصص و تواناست انجام شود؛ درصدد مدیریت یا انتقال یک هنجار یا ارزش و یا عملی که جنبهٔ فرهنگی دارد باشد؛ هدف از آن این باشد که مخاطب یا مخاطبان خود را به‌لحاظ بینشی، گرایشی و یا کنشی، تحت تأثیر قرار دهد.

«عرصهٔ فرهنگی عرصهٔ جهاد است. لذا کسانی که در عرصهٔ فرهنگی حضور داشته و مدیریت می‌نمایند باید حق جهاد را به‌جا آورند». مقام معظم رهبری (مد ظله)

با تغییر فرهنگ حاکم بر یک جامعه، بسیاری از نظام‌ها و ساختارهای حاکم بر آن جامعه نیز فرو می‌پاشند و جای خود را به نظام‌های دیگری می‌دهند. تلاش برای حفظ نظام‌ها و ساختارهای اجتماعی‌ای که به‌دلیل فروپاشی فرهنگ در یک جامعه، در آستانهٔ نابودی هستند تلاشی بی‌نتیجه است.

مجموعهٔ عناصر انسانی فعال در یک جبهه (که به‌تناسب ممکن است از چند نفر تا میلیون‌ها نفر باشند)، اگرچه با آگاهی، همدلی و هم‌افزایی برآمده از یک باور مشترک، درنهایت به‌دنبال هدف واحدی هستند، اما در عرصهٔ عمل، هرکس یا هر گروه چندنفره وظیفهٔ مشخصی دارد که باید کاملاً به آن آگاه باشد و با اقدام به‌موقع خود در تکمیل طرح کلانی که این جبهه درصدد به‌انجام رساندن آن است، نقش خود را به‌درستی ایفا کند.

این‌ها، همه، یک مجموعه‌ای تشکیل دادند در مقابل ما، یک جبهه هستند. ما اگر بخواهیم در مقابل این جبهه کار کنیم، هم باید تنوع داشته باشیم، هم ابتکار داشته باشیم، هم باید انگیزه داشته باشیم [و] هم باید برنامه داشته باشیم. [باید] کارمان برنامهٔ هدایت‌شده باشد. و این نمی‌شود، مگر با تشکیل «جبهه». این‌طرف هم بایستی جبهه تشکیل داد. از افراد و حتی مجموعه‌ها، به‌تنهایی کار برنمی‌آید. باید یک کار وسیع جبهه‌ای انجام داد. این کار هم جز با حضور مردم امکان ندارد؛ یعنی ابتکارات مردم خیلی از کارها را می‌کند».

«تعبیر "قرارگاه" ممکن است به بعضی گوش‌ها سنگین بیاید ـ قرارگاه یک اصطلاح جنگی است، اصطلاح نظامی است ـ و بگویند: "آقا! قرارگاه مال مسائل نظامی است! شما در مسائل فرهنگی هم فکر نظامی را رها نمی‌کنید!" واقع قضیه این است که کارزار فرهنگی از کارزار نظامی، اگر مهم‌تر نباشد و اگر خطرناک‌تر نباشد، کمتر نیست! این را بدانید؛ یعنی می‌دانید شما [که] واقعاً یک میدان کارزار است اینجا».

باید به تناسب قلمرو ومأموریت‌ها، شرح روشنی از وظایف و مسئولیت‌های هر قرارگاه و واحدهای زیرمجموعهٔ آن، از بالاترین تا پایین‌ترین ردهٔ کاری، تدوین شود و به متولیان آن دستگاه ابلاغ گردد. به‌نظر می‌رسد اساسنامهٔ هر دستگاه مبنای اصلی تبیین شرح وظایف و مسئولیت‌های آن دستگاه است.

«بی‌شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می‌دهد و با انحراف فرهنگ، هرچند جامعه در بعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد، ولی پوچ، پوک و میان‌تهی است».

«کار فرهنگی عبارت است از انجام یک برنامهٔ مشخص و تعریف‌شده (محدود، متوسط یا گسترده)، با طراحی معین، توسط شخص، سازمان و یا گروهی که در آن حوزه، خود را مسئول و توانا می‌داند، به‌منظور مدیریت یا انتقال یک هنجار، ارزش، عمل فرهنگی یا اهمیت آن به مخاطب، به هدف تحت تأثیر قرار دادن او».

کار فرهنگی درحقیقت سرمایه‌گذاری بلندمدت برای حفظ و حراست از اصلی‌ترین سرمایه‌های ملت، یعنی فرهنگ اصیل و نیروی انسانی کشور است و این دو اگر به‌درستی حفاظت شوند، سربلندی و موفقیت کشور در همهٔ ابعاد مادی و معنوی را به‌ارمغان خواهند آورد.

مراقب باشند جوان‌هایی که متصدی بخش‌های مختلف هستند که "تقوا" را، "پرهیزگاری" را و "پاکدامنی" را در درون خودشان تقویت کنند. این‌ها چیزهای لازمی است. اگر این را ما توجه نکردیم و رعایت نکردیم، در خیلی جاها کُمیتمان لنگ خواهد بود، در بسیاری جاهای گوناگون، به‌خصوص در کارهای اساسی و حساس

«تشکیلات یکی از فرائض هر گروه مردمی است که یک هدفی را دنبال می‌کنند. تشکیلات یعنی نظم، یعنی تقسیم وظایف، یعنی ارتباط و اتصال و زنجیره‌ای کار کردن. این معنای تشکیلات است. این چیزی است که نه فقط بد نیست، بلکه یک چیز خوب و بلکه یک چیز ضروری است. هیچ کاری در دنیا بدون تشکیلات پیش نمی‌رود. انقلاب اسلامی ایران هم بدون تشکیلات پیش نرفت و پیروز نشد».

«طبیعی است که اساس کار، تشکیلات است. شکی نیست که تا تشکیلاتی نباشد، هیچ‌چیزی براساس آن نمی‌شود بنا کرد، لیکن در ایجاد تشکیلات نباید خیلی معطل ماند». ایشان در جایی دیگر، چنین توصیه می‌کنند: «بدون سازماندهی، بدون تشکیلات، مدیریت امکان ندارد و کار هم پیش نمی‌رود. بنده معتقد به نظم سازمانی هستم، اما معتقدم که این نظم سازمانی نباید ما را از هویت خودمان خارج کند».

ما ملت گریهٔ سیاسی هستیم. ما ملتی هستیم که با همین اشک‌ها، سیل جریان می‌دهیم و خرد می‌کنیم سدهایی را که درمقابل اسلام ایستاده‌است

«بی‌شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می‌دهد و با انحراف فرهنگ، هرچند جامعه در بُعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد، ولی پوچ و پوک و میان‌تهی است. اگر فرهنگ جامعه‌ای وابسته و مرتزق از فرهنگ مخالف باشد، ناچار دیگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرایش پیدا می‌کند و بالاخره در آن مستهلک می‌شود و موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست می‌دهد».