کتاب هنر مرد بودن

مهم‌ترین کاری که یک آقا، یک پدر، می‌تواند برای فرزندانش انجام دهد دوست داشتن مادرشان است

درواقع مهم‌ترین مشکلی که برخی از ما مردان در مدیریت زندگی داریم همین است که اقتدار را نابجا استفاده می‌کنیم.

اگر یک آقا بخواهد، همیشه و در همه حال، زیباترین همسر را داشته باشد، باید چشمانش را از گناه پاک کند. کسی که چشمش آلوده باشد، حتی اگر خدا زیباترین همسر را به او عنایت کرده باشد، هیچگاه چنین حسی را نسبت‌به همسرش ندارد و هیچ‌وقت چشم و دلش سیر نمی‌شود.

بعضی از ما فکر می‌کنیم که اگر به همسر خود در خانه کمک بکنیم، زن‌ذلیل می‌شویم، درحالی‌که زن‌ذلیل معنای دیگری دارد. زن‌ذلیل به کسی می‌گویند که در برابر زنِ نامحرم ذلیل باشد؛ زمانی که دارد رد می‌شود، چشمش را نتواند نگاه دارد و وابستهٔ او بشود، گرفتار او بشود، در برابر نامحرم، خدا را فراموش کند. دقت فرمودید، نسبت‌به همسر خودش، نسبت‌به خانوادهٔ خودش وفادار نباشد، چشمش را نتواند از نامحرم نگاه دارد، نتواند حفظ کند، نتواند خودش را پاک نگاه دارد. این یعنی زن‌ذلیل، یعنی کسی که ذلیلِ جنسِ زن است. ولی به کسی که به همسر خودش خدمت می‌کند، دیگر، زن‌ذلیل نمی‌گویند. امیرالمؤمنین علی (ع) آقای مردان است. وقتی او این‌چنین با همسر رفتار می‌کند، پس نباید اسم کمک کردن به همسر را زن‌ذلیلی گذاشت.

برخی از آقایان دست به سیاه‌وسفید نمی‌زنند، کمک نمی‌کنند، دست خانم را نمی‌گیرند. مثلاً همسرش باردار یا مریض‌احوال یا در حال گذراندن دورهٔ عادت ماهانه است و از نظر جسمی و روحی، تحت فشار، برای یک لیوان چای ده مرتبه بشین‌وپاشو می‌دهد: چرا کم‌رنگ است؟ برو فلان شکلات را به‌همراه چایی بیاور. چرا قاشق نیاوردی؟ برو کمی آب خنک هم سرش بریز، و... ! بعد ادعای دین‌داری هم می‌کنند یا بادی به غبغب می‌اندازد که بله، من خیلی رئیسم و خانمم بله‌قربان‌گوی من است!

به‌عنوان یک زوج‌درمانگر، که تا این ساعت با هزاران مراجع برخورد داشته‌ام، حتی با یک مورد هم مواجه نشده‌ام که زن و شوهری بعد از سال‌ها زندگی مشترک، در همهٔ مسائل، صددرصد تفاهم داشته باشند، زیرا تفاوت بین زن و مرد امری بدیهی و انکارناپذیر است. پس داشتن اختلاف در زندگی مشترک امری طبیعی است، اما آنچه اهمیت دارد شیوهٔ مواجهه و عبور از این اختلافات است. برخی با یادگیری مهارت‌های ارتباطی سعی می‌کنند بهترین برخورد و مدیریت را با اختلافات داشته باشند و این نحوهٔ برخورد آن‌ها نردبانی برای رشد و صعودشان شود و برخی دیگر برای برخورد با اختلافات اصلاً برنامه و هدفی ندارند و به بدترین شکل ممکن با اختلافات مواجه می‌شوند و معمولاً نیز همین نوع مواجهه با مشکلات زمینهٔ سخت‌تر و پیچیده‌تر شدن اختلافات آینده را فراهم خواهد کرد.

در ابتدای جلسهٔ مشاوره بودیم، آقا عصبانی بود و خانم بغض داشت. جمله‌ای به ایشان گفتم که هردو را به فکر فرو برد: کاش در کنار این سال‌های طولانی که با مشقت‌های بسیار، دروس دانشگاهی را می‌گذراندید، تنها دو واحد درس درست زندگی کردن را هم می‌گذراندید و یاد می‌گرفتید در زندگی مشترک چگونه باید در برابر همسر خود، رفتار و گفتار صحیح داشت تا اکنون کارتان به اینجا نمی‌رسید و این‌قدر از کنار هم بودن رنج نمی‌کشیدید!

قانون رزق و روزی خدا این‌گونه است: گاهی کم و گاهی زیاد است، ولی زندگی جاری است و باید زندگی کرد و راضی به رضای الهی بود.

اگر کسی می‌خواهد در زندگی مشترک موفق باشد، باید اهل مطالعه و یادگیری مهارت‌های زندگی مشترک باشد. اگر کسی برای آرامش خود و همسر و فرزندانش اهمیت قائل باشد، باید برای یادگیری مهارت‌های ارتباطی تلاش کند.

اگر می‌خواهیم به معنای واقعی زوجیت دست پیدا کنیم، باید بدانیم چه عواملی باعث می‌شود در فردیت خود باقی بمانیم. یکی از مهم‌ترین این عوامل عدم شناخت بنیان روانی جنس مکمل است. اگر قرار باشد زندگی مشترک را فقط براساس دریافت‌ها و گرایش‌های خودمان قضاوت کنیم، درگیری‌اش قطعی است. با شناخت روانی یکدیگر است که می‌توان بار این وظیفه را بسیار سبک کرد.

ازدواج و اختیار همسر گاهی در سرنوشت انسان مؤثر است. بسیاری از زوجین یکدیگر را بهشتی می‌کنند یا برعکس! هر دو کوشش کنید که یکدیگر را متدین، در راه خدا، در راه اسلام، در راه حقیقت، در راه امانت و صداقت نگه دارید و مانع از انحراف و لغزش شوید. زن و شوهر می‌توانند همدیگر را در راه تحصیل علم، تحصیل کمال، پرهیزگاری، تقوا و ساده‌زیستی کمک کنند.

مقام معظم رهبری در بحث ضرورت اعتمادسازی در خانواده صحبت مفصلی دارند، ایشان اشاره می‌کنند: نگه داشتن محبت به این است که زن و شوهر اعتماد یکدیگر را جلب کنند. اطمینان که پیدا شد، محبت پایدار می‌شود و انس به‌وجود می‌آید. اساس محبت اطمینان است و اگر اعتماد بین زن و شوهر از بین رفت، محبت آرام‌آرام از بین خواهد رفت.

چه زیبا و کامل مولای ادب، امام علی (ع)، فرموده‌اند: «إنْ لَمْ تَکنْ حَلِیمًا فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلاّ أَوشَک أَنْ یکونَ مِنْهُمْ»؛ اگر بردبار نیستی، خود را بردبار جلوه ده، زیرا کمتر کسی است که خود را شبیه گروهی کند و به‌زودی یکی از آنان نشود؛

زوجیت با قول و قرار و سند و پیمان به‌دست نمی‌آید، بلکه یک توانمندی است که باید خود را به آن برسانیم. واضح است زوجیت با فردیت مغایر است، اما بیشتر زوجیت‌ها بر مدار فردیت اداره می‌شود. اگر بخواهیم زندگی مشترک مبارکی را تجربه کنیم، رسیدن به توانمندی زوجیت، هم در نگرش و هم در مهارت، یک اصل اساسی و ضروری است.

وقتی قرآن خود را می‌خواستند، می‌فرمودند: چشمتان به قرآن من نیفتاده‌است؟ به‌جای این‌که بگویند قرآن را بیاورید. چرا چنین عمل می‌کردند؟ زیرا در ضمیر انسان در مقابل فرمان، مقاومت ایجاد می‌شود و این‌گونه احساس سلطه تقویت می‌شود

مردی که محکم نیست، زن جرئت نمی‌کند مسئله‌ای را با او مطرح کند، زیرا زود ناراحت می‌شود، قهر می‌کند، به او برمی‌خورد، عصبی می‌شود، ایراد می‌گیرد، و ... .

اگر یک آقا بخواهد، همیشه و در همه حال، زیباترین همسر را داشته باشد، باید چشمانش را از گناه پاک کند. کسی که چشمش آلوده باشد، حتی اگر خدا زیباترین همسر را به او عنایت کرده باشد، هیچگاه چنین حسی را نسبت‌به همسرش ندارد و هیچ‌وقت چشم و دلش سیر نمی‌شود. اما اگر چشمانش را حفظ کند و با چشمانش گناه نکند، برای همیشه زیباترین و جذاب‌ترین همسر را خواهد داشت و آرامشی مثال‌زدنی را در کنار او تجربه خواهد کرد.

در ابتدای جلسهٔ مشاوره بودیم، آقا عصبانی بود و خانم بغض داشت. جمله‌ای به ایشان گفتم که هردو را به فکر فرو برد: کاش در کنار این سال‌های طولانی که با مشقت‌های بسیار، دروس دانشگاهی را می‌گذراندید، تنها دو واحد درس درست زندگی کردن را هم می‌گذراندید و یاد می‌گرفتید در زندگی مشترک چگونه باید در برابر همسر خود، رفتار و گفتار صحیح داشت تا اکنون کارتان به اینجا نمی‌رسید و این‌قدر از کنار هم بودن رنج نمی‌کشیدید!

دانستن درس زندگی و داشتن مهارت‌های زندگی ارتباطی به سطح تحصیلات ندارد، بلکه ارتباط مستقیم و معناداری با درجهٔ انسانیت انسان‌ها دارد. ممکن است افراد بسیاری تحصیلات دانشگاهی و عالی نداشته باشند، اما درس زندگی را با مطالعه، مشورت، و استفاده از تجارب و تجربیات دیگران آموخته باشند و در زندگی خود، بیشترین آرامش را تجربه کنند و هستند کسانی - خواه تحصیل‌کرده و خواه تحصیل‌نکرده - که چندان به درس زندگی و مهارت‌های آن اهمیت نمی‌دهند و متأسفانه شرایط سختی را در زندگی تجربه می‌کنند و نه خودشان به آرامش می‌رسند و نه همسر و فرزندان معصومشان.

در این کتاب می‌خواهیم دربارهٔ همان درس زندگی و مهارت‌های برقراری ارتباط صحیح با همسر صحبت کنیم. می‌خواهیم بگوییم که یک مرد چگونه و با چه مهارت‌هایی می‌تواند حال دل همسرش را خوب نگاه دارد یا این‌که دل متلاطم همسرش را به ساحل آرامش برساند. می‌خواهیم در این کتاب بگوییم که مهندسی عاطفی یک زن چگونه طراحی شده‌است و چگونه می‌شود همسرمان را به‌گونه‌ای از عشق و محبت و عاطفه سیراب کنیم که او لحظه‌ای از زندگی کردن با ما احساس یأس و پشیمانی نکند.

بعضی از ما مردها تصورمان این است زمانی که عقد بین یک آقا و خانم جاری می‌شود - نعوذ بالله - فرشتهٔ وحی، حضرت جبرئیل، از آسمان نازل می‌شود و یک کارت حافظه برمی‌دارد و به مغز آقا و خانم می‌زند و در کمترین زمان ممکن، اطلاعات مربوط به مهارت‌های همسرداری و شوهرداری را به مغز آن‌ها منتقل می‌کند! حال آن‌که درواقع، به هیچ وجه، چنین اتفاقی نمی‌افتد. اصولاً مهارت‌های ارتباطی با همسر و فرزندان ازجمله مهارت‌های اکتسابی است که به یادگیری و تمرین نیاز دارد و نمی‌شود به‌یک‌باره همهٔ این مهارت‌ها را در ذهن یک فرد جای‌گذاری کرد.

زوجیت با قول و قرار و سند و پیمان به‌دست نمی‌آید، بلکه یک توانمندی است که باید خود را به آن برسانیم. واضح است زوجیت با فردیت مغایر است، اما بیشتر زوجیت‌ها بر مدار فردیت اداره می‌شود. اگر بخواهیم زندگی مشترک مبارکی را تجربه کنیم، رسیدن به توانمندی زوجیت، هم در نگرش و هم در مهارت، یک اصل اساسی و ضروری است. امروزه برخی آقایان برای ازدواج نیامده‌اند، بلکه آمده‌اند زن بگیرند. زن گرفتن یعنی کسی را در اختیار خود در آوردن.

اگر برای مهارت‌های برقراری ارتباط خوب با همسر از کلمهٔ «هنر» استفاده می‌کنیم، معنایش آن است که مرد بودن در دوران مجردی با مرد بودن در زندگی متأهلی تفاوت‌ها و پیچیدگی‌ها و البته شیرینی‌های خودش را دارد. مردی که وارد زندگی مشترک می‌شود نمی‌تواند دقیقاً همان آدمی باشد که در دوران مجردی بوده‌است. در دورهٔ مجردی، چه‌بسا دوستان و رفقایی داشته‌است و به‌تبع آن، رفت‌و آمدهای وقت و بی وقت؛ ممکن است تا نیمه‌های شب دورهمی‌ها و گپ‌وگفت‌های دوستانه داشته یا تا دیروقت به‌دنبال رزق و روزی حلال بوده‌است، اما وقتی ازدواج می‌کند، طبیعتاً شرایط متفاوت می‌شود و او باید یک‌سری تغییرهای بنیادی در زندگی و اخلاق و رفتارش به‌وجود بیاورد.

اگر ما بعد از ازدواج، حال دل خودمان و همسرمان بهتر از قبل باشد، یعنی من در تعامل با همسرم مرد موفقی بوده‌ام یا به عبارت دیگر، هنر مرد بودن را در زندگی داشته‌ام و آن را به‌کار بسته‌ام و به ظرافت‌ها توجه داشته‌ام. اما اگر حال دل من و همسرم نسبت‌به قبل از ازدواج بدتر شده باشد، به آن معناست که من در دانستن و پیاده نمودن هنر مرد بودن موفق نبوده‌ام و نتوانسته‌ام به وظایف مردانهٔ خود به‌درستی عمل کنم و باید در یادگیری مهارت‌های ارتباطی با همسرم نسبت‌به قبل تلاش و اهتمام بیشتری داشته باشم.

من معتقدم همهٔ ما انسان‌ها باید علم زندگی کردن را فرابگیریم و برای نهادینه شدن آن تمرین داشته باشیم. بدون فراگیری مهارت‌های ارتباطی و بدون تمرین و تلاش نمی‌شود یک رابطهٔ حسنهٔ پایدار با همسر و فرزندان ایجاد کرد. برخی از ما آدم‌ها فکر می‌کنیم حق‌النّاس یعنی این‌که یک سطل ماست از فروشگاه سر کوچه‌مان بخریم و نیمی از پول آن را ندهیم. بله، اتفاقاً این حق‌النّاس است و باید پول ماست را تمام‌وکمال به فروشنده داد تا حقی از او به گردن ما نماند، اما از آن خطرناک‌تر حق‌النّاسی است که در همین نزدیکی ما اتفاق می‌افتد، حق‌النّاسی که در منزل و در برابر همسر و فرزندان و پدر و مادر بر گردن ما می‌ماند.

باید پذیرفت تربیت موفق فرزند و فرزند موفق در گرو ایجاد فضایی صمیمی و جذاب در خانواده است. پدر و مادری که نتوانند محیطی را در خانه ایجاد کنند که فرزندانشان در آن، احساس آرامش و خوشبختی کنند، زمینهٔ گرایش فرزند به محیط خارج از خانه را فراهم کرده‌اند. اولین و مهم‌ترین عامل برای جذاب شدن محیط خانه وجود ارتباط صمیمی و محبت‌آمیز میان پدر و مادر است. فرزند در سنینی که نمی‌تواند مفهوم بسیاری از سختی‌ها، مثل فقر، را بفهمد، به‌راحتی فرق بین رابطهٔ خوب و رابطهٔ بد میان پدر و مادر را متوجه می‌شود

ما در برابر رفتارهای خود با فرزندانمان مسئولیم. اگر کوتاهی کرده باشیم، باید حلالیت بطلبیم، زیرا حق‌النّاس است. ممکن است یک جایی بیجا فرزندان خود را کتک زده یا سرزنش و تحقیر کرده باشیم، صدایمان را بالا برده، آن‌ها را از مهر خود محروم کرده باشیم، در تصمیمات و انتخاب‌هایشان به ناحق تحکم و اجبار کرده و آنان را از خود رانده باشیم، یک جایی بیجا حق آن‌ها را ادا نکرده و چه‌بسا ضایع کرده و دلشان را شکسته باشیم و از این دست مسائل. پس وقتی ما نقش پدر و مادر بودن را پذیرفته‌ایم و خداوند دسته‌گل‌های معطر بهشتی را به ما عنایت فرموده‌اند، طبعاً باید مهارت‌های تعامل و تربیت صحیح کودک و نوجوان را نیز فرابگیریم تا - ان‌شاءالله - بتوانیم با آگاهی و تلاش و توکل در تربیت صحیح فرزندانمان موفق باشیم.

از کودکی در گوش ما خوانده‌اند که مرد رئیس خانه است و اتفاقاً درست هم گفته‌اند. مرد باید رئیس خانواده باشد، اما متأسفانه در تعریف مرد بودن فقط به صدای کُلفت و اَخم و زور بازوی او پرداخته شده‌است و برخی از افراد هم آیهٔ (الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ [...])را دلیل این ادعای خود مطرح می‌کنند! اتفاقاً ما نیز این اصل را قبول داریم که اگر دو نفر هم هستیم و می‌خواهیم کار مشترکی انجام بدهیم، باید یکی از این دو نفر مسئول گروه باشد تا بتوان یک کار گروهی خوب انجام داد، اما نه این‌که از آن آیهٔ شریفه به سلطه‌گری تعبیر کنیم (نه، هرگز، بنشین، نبینم، مبادا، صلاح نمی‌دانم، تکرار نشود، ببین من چه می‌گویم، و ...)، بلکه خداوند می‌خواست که مرد برای زندگی پایه، ستون، و تکیه‌گاه باشد. آقایی که این پایه را زیر سلطه می‌برد باید بداند که زن از این نمای مرد بیزار و فراری است.

زن باید اظهار محبت را بشنود و از طریق گوش‌هایش درک کند تا اظهار لطف و محبت شما به جانش بنشیند. بسیارخوب، حالا آیا ما واقعاً همه این‌گونه هستیم؟ اهل ابراز محبتیم؟ آخرین باری که قربان‌وصدقه رفته‌ایم، فقط محدود می‌شد به ارتباطات خاص یا نه، در حالت عادی هم اهل قربان‌وصدقه رفتن هستیم؟ اهل زیبا صحبت کردن با همسرمان بوده‌ایم؟ آخرین باری که با عشق و محبت همسرمان را بوسیده‌ایم و به او گفته‌ایم خدا را شکر می‌کنم که تو را به من هدیه داده کی بوده‌است؟ آخرین باری که به همسرمان گفته‌ایم که با داشتن تو خودم را خوشبخت‌ترین مرد دنیا می‌دانم کی بوده‌است؟ اصلاً خبر داریم که این جملات چقدر می‌تواند به همسرمان انرژی و امید و حال خوب هدیه کند؟

به آقا می‌گوییم اظهار محبت کنید، می‌گوید آقای پوراحمد، دلت خوش است. همین که خانه می‌آیم، صبح تا شب دارم جان می‌کنم و زحمت می‌کشم و لقمهٔ حلال در می‌آورم، شب هم یک کیلو میوه در این دستم و یک نان به آن دستم دارم، به خانه می‌روم، این یعنی چی؟ یعنی دوستش دارم دیگر. برادر من، حرفت قبول، ولی همسرت باید بشنود. اگر این نبود که برای من و شما روایت وارد نمی‌شد. پیامبر مهربانی (ص) خطاب به من و شمای آقا فرموده‌اند: به خانمت بگو که دوستش داری.