بریده‌هایی از کتاب گوریل نامرئی

برای از بین بردن کورتوجهی راهی اثبات‌شده وجود دارد: باید کاری کرد شیء یا رویداد غیرمنتظره دیگر چندان غیرمنتظره نباشد.

فقط آگاه شدن از پدیدهٔ توهم توجه است که می‌تواند کمکمان کند گام‌های لازم را برداریم تا مطمئن شویم آنچه باید ببینیم از چشممان دور نمی‌ماند.

به‌همین‌ترتیب، استفاده از سیستم‌های مسیریابی جی‌پی‌اس در خودروها ممکن است کمک کند راهمان را پیدا کنیم، اما اگر به آن‌ها اعتماد بی‌قید و شرط پیدا کنیم، کم‌کم باعث می‌شوند رانندگی کنیم بی‌آنکه بفهمیم کجا می‌رویم.

آنچه در حافظه ذخیره می‌شود رونوشتی دقیق از واقعیت نیست، بلکه بازآفرینی آن است. ما نمی‌توانیم خاطراتمان را مانند فیلم بازپخش کنیم. هر بار که خاطره‌ای را به یاد می‌آوریم، جزئیاتی را که در خاطرمان مانده با انتظارات خود از آنچه باید به یاد بیاوریم درمی‌آمیزیم.

کورتوجهی اغلب زمانی اتفاق می‌افتد که چیزی که انتظارش را نداشته‌ایم ناگهان ظاهر می‌شود.

رانندگانی که مرتکب اشتباه می‌شوند معمولاً از اشتباهشان آگاه نیستند، چون از همه چیز گذشته، حواسشان جای دیگری بوده است.

دکتر کیتینگ توصیه می‌کند دنبال پزشکی بگردید که این ویژگی را داشته باشد: «کسی که بتواند صادقانه بگوید نمی‌دانم.»

شاید چندان منطقی به نظر نرسد، اما بهترین کاری که می‌توانید برای حفظ و بهبود توانایی‌های ذهنی خود انجام دهید، ممکن است اصلاً ارتباطی با قوای شناختی نداشته باشد. تمرین دادن مستقیم مغز ممکن است تأثیر کمتری نسبت به ورزش دادن بدن داشته باشد، به‌خصوص اگر طوری ورزش کنید که آمادگی هوازی‌تان را حفظ کنید. حتی نیازی نیست که تمرینات سخت و شدید باشد. کافی است هفته‌ای چند بار با سرعتی معقول سی دقیقه‌ای راه بروید تا عملکرد اجرایی بهتر و مغز سالم‌تری داشته باشید.

متأسفانه، فکر کردن در قالب کلمات دربارهٔ یک شخص می‌تواند در آینده توانایی شما را در تشخیص چهرهٔ او مختل کند.

رابرت پرسیگ در کتابش، ذن و فن نگهداشت موتورسیکلت، می‌گوید: «وظیفه و هدف واقعی علم جلوگیری از فریب انسان توسط طبیعت و اطمینان یافتن از این است که تصور نکنیم چیزی را می‌دانیم که درواقع نمی‌دانیم.»

زمان و مکانی که واینگارتن برای اجرای بل انتخاب کرده بود، تضمین می‌کرد هیچ‌کس توجه زیادی به کیفیت موسیقی بل نخواهد کرد.

بیشتر افراد معتقدند متوجه تغییرات غیرمنتظره خواهند شد، درحالی‌که درواقع تقریباً هیچ‌کس متوجهشان نمی‌شود.

در سطحی کلان‌تر، می‌توان گفت ما اصولاً تمایل داریم فرض کنیم همه چیز در دنیای ما ثابت و بدون تغییر است، مگر اینکه چیزی توجه ما را به اختلافی جلب کند. بااین‌حال، زمانی که باورهای ما تغییر می‌کنند، خاطرات ما نیز می‌توانند همراه با آن‌ها تغییر کنند.

اما اگر به جای اینکه غرق در افکارتان باشید با تلفن همراهتان صحبت می‌کردید چطور؟ آیا متوجه حضور کودک می‌شدید؟ اکثر مردم بر این باورند که تا زمانی که چشمانشان به جاده و دستانشان روی فرمان باشد، هر اتفاقی را خواهند دید و واکنش مناسبی به آن نشان خواهند داد. بااین‌حال، تحقیقات بسیاری وجود دارند که خطرات رانندگی هنگام صحبت با تلفن همراه را اثبات کرده‌اند. هم تحقیقات تجربی و هم تحقیقات اپیدمیولوژیک نشان داده‌اند خطرات رانندگی هنگام صحبت با تلفن همراه با خطرات رانندگی تحت تأثیر الکل برابری می‌کند.

مدارهای عصبی بینایی و توجه ما برای سرعتی معادل سرعت عابر پیاده ساخته شده است، نه سرعت حرکت خودرو. وقتی در حال راه رفتن هستید، تأخیری چندثانیه‌ای در توجه به رویدادی غیرمنتظره احتمالاً اهمیت و پیامد خاصی ندارد. اما هنگامی که در حال رانندگی هستید، حتی یک‌دهم ثانیه تأخیر در توجه به رویداد غیرمنتظره می‌تواند باعث مرگ شما (یا شخص دیگری) شود. خطرات کورتوجهی در سرعت‌های بالا چند برابر می‌شود، چون هرگونه تأخیر در توجه نیز با بالاترین سرعت اتفاق می‌افتد.

خاطرات بیشتر شبیه آهنگی بازسازی‌شده از روی آهنگ اصلی هستند تا گزارش‌های دقیق از جزئیات وقایع. ما به‌اشتباه تصور می‌کنیم خاطراتمان دقیق و موبه‌مو هستند و نمی‌توانیم بخش‌هایی از خاطراتمان را که بازتاب‌دهندهٔ واقعیت‌های بیرونی است از آنچه بعداً به آن اضافه و ضمیمه شده است تمییز بدهیم.

پزشکانی که ابراز تردید می‌کنند، احتمالاً نسبت به کسانی که این کار را نمی‌کنند خودآگاه‌ترند، اما افراد به‌ندرت به این نشانهٔ صلاحیت واقعی در یک متخصص توجه می‌کنند. درعوض، ما بر شخصیت و ظاهر تمرکز می‌کنیم. تعدادی از مطالعات نشان می‌دهند بیماران بیشتر به پزشکانی اعتماد می‌کنند که لباس رسمی و کت آزمایشگاهی سفید می‌پوشند، تا آن‌هایی که لباس غیررسمی‌تر به تن دارند. بااین‌حال، بدترین پزشک هم می‌تواند کت سفید به تن داشته باشد، بنابراین سر و وضع پزشکمان نباید تأثیری بر برآورد ما از توانایی‌هایش داشته باشد.

اساساً، خواندن مکرر متن، باعث کاهش بازدهی به شکل دانش واقعی می‌شود، اما آشنایی سطحی را تقویت می‌کند و درنتیجه به توهم دانش می‌انجامد. فقط از طریق آزمودن خود است که می‌توانیم بفهمیم آیا واقعاً مطلبی را درک کرده‌ایم یا خیر. یکی از دلایل اینکه معلم‌ها آزمون برگزار می‌کنند همین است و به همین دلیل است که بهترین آزمون‌ها، آن‌هایی هستند که دانش را در سطحی عمیق ارزیابی می‌کنند.

درواقع، افرادی که از افسردگی رنج می‌برند اغلب خود را منفی‌تر و کمتر خوش‌بینانه ارزیابی می‌کنند، و این احتمالاً منجر به دیدی دقیق‌تر از رابطهٔ بین خود و جهان می‌شود

اگر می‌خواهید در بازی سودوکو مهارت بیشتری پیدا کنید، و خصوصاً اگر به این بازی علاقه دارید، در بیشتر بازی کردن تعلل نکنید. اما اگر تصور می‌کنید سودوکو بازی کردن کمکتان خواهد کرد تیزذهن بمانید یا جای کلیدها یا خوردن دارویتان را فراموش نکنید، احتمالاً طعمهٔ توهم توانمندی شده‌اید. همین امر در مورد حل جدول کلمات متقاطع نیز صدق می‌کند، تمرین مورد علاقهٔ کسانی که معتقدند ورزش ذهنی می‌تواند ذهن را تیز نگه دارد و زوال عقل و اثرات پیری شناختی را از بین ببرد: متأسفانه، نرخ زوال قوای شناختی در افرادی که جدول کلمات متقاطع حل می‌کنند و کسانی که نمی‌کنند یکسان است. این تمرین باعث پیشرفت مهارت‌های خاص می‌شود، نه توانایی‌های عمومی.

ما گمان می‌کنیم باید هر چیزی را که جلوی چشممان است ببینیم، اما درواقع هر لحظه فقط از بخش کوچکی از دنیای بصری اطرافمان آگاه هستیم. این ایده که ممکن است نگاه کنیم اما نبینیم، کاملاً با نحوهٔ درک ما از ذهنمان ناسازگار است و این درک اشتباه می‌تواند منجر به بی‌احتیاطی یا تصمیماتی اشتباه ناشی از اطمینان کاذب شود.

تصور می‌کنند که سازوکار توجه انسان نفوذپذیر است و می‌توان از طریق نیات و افکار بر آن تأثیر گذاشت. و حال‌آنکه، سیستم انتظارات بصری ما تقریباً به‌طور کامل خارج از کنترل خودآگاهمان است.

امکان تغییر دادن خاطرات با استفاده از عکس‌های دستکاری‌شده دارای پیامدهای اوروِلی است. اگر بتوانیم صرفاً با ویرایش تصاویر، خاطراتی غیرواقعی را به افراد القا کنیم، شاید بتوانیم به معنای واقعی کلمه تاریخ را بازنویسی کنیم و گذشته را با ویرایش و دستکاری آن تغییر دهیم.

وقتی افراد شروع به یادگیری مهارتی جدید می‌کنند، سطح مهارت آن‌ها پایین است و اعتمادبه‌نفس آن‌ها اغلب بالاتر از آن چیزی است که باید باشد: آن‌ها دچار اعتمادبه‌نفس کاذب‌اند. با بهبود مهارت‌ها، اعتمادبه‌نفس نیز افزایش می‌یابد، اما با سرعتی کمتر، به‌طوری که درنهایت، در سطوح بالای مهارت، سطح اعتمادبه‌نفس آن‌ها با سطوح مهارتشان متناسب می‌شود (یا دست‌کم به سطوح مناسب نزدیک‌تر می‌شود). خطرناک‌ترین نوع اعتماد کاذب به توانایی‌هایمان زمانی که در کاری مهارت کسب کرده‌ایم اتفاق نمی‌افتد، بلکه زمانی اتفاق می‌افتد که هنوز مهارت نداریم.

«تقریباً به همان اندازه که احتمال می‌دهیم با زنی قدبلند یا مردی کوتاه‌قد روبه‌رو شویم، به همان اندازه ممکن است با شاهدی با اعتمادبه‌نفس و بسیار مطمئن از گفته‌هایش روبه‌رو شویم که اشتباه می‌کند و یا شاهدی با اطمینان پایین از گفته‌هایش که شهادتش درست و دقیق است. این باید ما را وادارد احکامی را که منحصراً بر اساس شهادت شاهدان عینی صادر شده‌اند، صرف‌نظر از میزان اطمینانی که شاهد از گفته‌هایش دارد، زیر سؤال ببریم.»

حتی زمانی که ما همهٔ اطلاعات لازم را در اختیار داریم که بتوانیم تشخیص دهیم کدام متخصص محدودیت‌های دانشش را می‌شناسد، اغلب کسی را ترجیح می‌دهیم که از محدودیت‌هایش آگاه نیست. نویسندگان کتاب‌های خودیاری که دقیقاً به شما می‌گویند چه باید بکنید (فلان چیز را بخورید و فلان چیز را نه) مخاطبان بیشتری نسبت به کسانی دارند که فهرستی از گزینه‌های معقول را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهند تا آن‌ها را امتحان کنند و بفهمند چه چیزی برایشان بهتر است.

در اصل، تئوری‌های توطئه از هم‌زمانی تصادفی پدیده‌ها رابطهٔ علّی استنتاج می‌کنند. هرچه بیشتر به این تئوری‌ها اعتقاد داشته باشید، احتمال اینکه طعمهٔ توهم علّیت شوید بیشتر است.

با واکسینه نکردن فرزندانتان، هنگام شیوع بیماری مابقی کودکان را نیز درمعرض خطر قرار می‌دهید. همان‌طور که پاول آفیت، ویروس‌شناس، خاطرنشان کرده است: «در ایالات متحده، ۵۰۰ هزار نفر هستند که نمی‌توانند واکسینه شوند، چون یا تحت شیمی درمانی هستند، یا پیوند مغز استخوان یا اعضای دیگر بدن را دریافت کرده‌اند و یا به دلیل ابتلا به آسم شدید، استروئید دریافت می‌کنند. آن‌ها برای حفظ سلامتی‌شان به واکسینه شدن اطرافیانشان وابسته هستند.» در تماس قرار گرفتن چنین کودکانی با ویروس سرخک ممکن است به قیمت جانشان تمام شود.

۷۲ درصد پاسخ‌دهندگان با این گزاره موافق بودند که «بیشتر افراد فقط از ۱۰ درصد ظرفیت مغز خود استفاده می‌کنند.» این باور عجیب که پای ثابت آگهی‌های تبلیغاتی، کتاب‌های خودیاری و برنامه‌های کمدی است چنان مدت مدیدی است در اذهان عموم جا خوش کرده که باعث شده است روان‌شناسان به تحقیقات درباهٔ ریشه‌های تاریخی آن بپردازند

شهود به‌طور خودکار و بدون تأمل بر تصمیمات ما تأثیر می‌گذارد. شهود به ما می‌گوید توان توجهمان بیشتر از آن چیزی است که در واقعیت هست، خاطراتمان دقیق‌تر و مستحکم‌تر از آن چیزی‌اند که در واقعیت هستند، اینکه افرادی که از خود اعتمادبه‌نفس نشان می‌دهند افراد باکفایت و خبره‌ای هستند، هم‌زمانی و همبستگی نشانهٔ علّیت است و مغز ما ذخایر دست‌نخوردهٔ عظیمی دارد که به‌راحتی می‌توان آزادش کرد. اما شهود ما در همهٔ این موارد اشتباه می‌کند و پیروی کورکورانه از آن می‌تواند به قیمت دارایی‌ها، سلامتی و حتی جانمان تمام شود.