کتاب ناگهان انقلاب

همچنین بالا گرفتن گرایش به مذهب تا نیمهٔ دوم سال ۱۳۵۷ موجب پذیرش آمریت آیت‌اللّه خمینی نشده بو

بااین‌همه پیش از تابستان ۱۳۵۷ و در خلال آن هنوز عدهٔ کمی از ایرانیان بودند که به فراخوان‌های آیت‌اللّه خمینی برای اقدام و قیام گوش می‌کردند و عدهٔ بازهم کم‌تری به فراخوان‌های او به ایثار و شهادت توجه داشتند

یافته‌های مطالعه‌ای که در سال‌های ۵۲-۱۳۵۱ صورت گرفت و وضعیت همهٔ استان‌های کشور در آن به‌تفکیک بررسی شده بود حکایت از آن داشت که ۴۴ درصد از ایرانیان مشکل سوءتغذیه دارند و ۲۳ درصد از این عده کم‌تر از ۹۰ درصد از حداقل کالری لازم در روز به بدن‌شان می‌رس

یافته‌های مطالعه‌ای که در سال‌های ۵۲-۱۳۵۱ صورت گرفت و وضعیت همهٔ استان‌های کشور در آن به‌تفکیک بررسی شده بود حکایت از آن داشت که ۴۴ درصد از ایرانیان مشکل سوءتغذیه دارند و ۲۳ درصد از این عده کم‌تر از ۹۰ درصد از حداقل کالری لازم در روز به بدن‌شان می‌رسد

یافته‌های مطالعه‌ای که در سال‌های ۵۲-۱۳۵۱ صورت گرفت و وضعیت همهٔ استان‌های کشور در آن به‌تفکیک بررسی شده بود حکایت از آن داشت که ۴۴ درصد از ایرانیان مشکل سوءتغذیه دارند و ۲۳ درصد از این عده کم‌تر از ۹۰ درصد از حداقل کالری لازم در روز به بدن‌شان می‌رسد

الکسیس دُ توکویل در مورد انقلاب فرانسه نوشته: «واقعیتی است غریب که رفاه و آسایش بیش‌تر به عوض آن‌که آدم‌ها را آرام کند، همه‌جا موجب برانگیخته شدن ناآرامی شد. تودهٔ مردم بیش از پیش با نهادهای قدیمی سرِ ستیز پیدا کردند، و بیش از پیش ابراز نارضایتی کردند؛ در واقع، هر دم معلوم‌تر می‌شد که ملت سرِ انقلاب دارد.»

شبکهٔ برق قادر به تأمین برق کافی نبود: در سال ۱۳۵۵ برق یک کارخانه ۷۶۰ بار قطع شد. در آبان ۱۳۵۵ کمبود برق موجب شد که هیأتی از طرف شاه در تله‌ویزیون حاضر شوند و در این مورد توضیح دهند. در تابستان ۱۳۵۶ قطع برق باعث تعطیل شدن ۱۸۰ کارخانه و اختلال در تولید ۷۰۰ کارخانهٔ دیگر شد.

دریافت رشوه و حقِ‌حساب آن‌قدر گسترده بود که نخست‌وزیر ایران از بیم آن‌که مبادا مقررات ضدفساد اسباب مضحکه شود همهٔ اقدامات اصلاحی در این زمینه را متوقف کرد و کل اسناد و پرونده‌های مرتبط را محرمانه و از دسترس خارج کرد

تالکوت پارسونز، جامعه‌شناس، تشبیهی دارد که کاملاً با وضعی که ما با آن سر و کار داریم می‌خوانَد. او می‌گوید قوهٔ قهریه درست مثل ذخایر یک بانک است. تا وقتی که تقاضا برای آن کم است می‌شود از آن برداشت کرد. وقتی که متقاضیان به بانک هجوم ببرند ذخایر خیلی زود ته می‌کشد. مهم نیست که قوای قهریهٔ شاه چه قدر بود، هیچ حکومتی قادر نیست همهٔ مردم را همیشه سرکوب کند

پرداختن به موارد غیرعادی و ناهمخوان نمی‌گذارد از یاد ببریم که همهٔ عناصر سازندهٔ حیات اجتماعی ـ‌اعم از رفتارها و نهادهایی که ما آن‌ها را برقرار و پابرجا فرض می‌کنیم و به نظر تغییرناپذیر می‌رسندــ ممکن است از هم بگسلد، و این‌که این عناصر تنها به این دلیل برقرار مانده‌اند که ما انتظار داریم برقرار بمانند.

یک عنصر مهم در واکنش آدم‌ها به سردرگمی و به‌هم ریختگی اوضاع احساس “امکان‌پذیری” است که در فصل هفتم درباره‌اش گفتیم و نوشتیم. مفهوم امکان‌پذیری مبتنی است بر برآورد معترضانِ بالقوه از کنش‌هایِ بعدیِ سایر معترضانِ بالقوه

یک عنصر مهم در واکنش آدم‌ها به سردرگمی و به‌هم ریختگی اوضاع احساس “امکان‌پذیری” است که در فصل هفتم درباره‌اش گفتیم و نوشتیم. مفهوم امکان‌پذیری مبتنی است بر برآورد معترضانِ بالقوه از کنش‌هایِ بعدیِ سایر معترضانِ بالقوه. در تجربهٔ اعتراضات عنصر امکان‌پذیر بودن تنها عامل نیست، من پی‌جوییِ وجوه دیگر این موضوع را به سایر پژوهندگان وامی‌گذارم ــ از برای مثال، هیجانات و برانگیختگی‌های آدم‌ها یا روش‌ها (راهبردها و راهکارها) یی که افراد و گروه‌ها در آن لحظات دنبال می‌کنند.

ارتشبد حسین فردوست که همواره یکی از عالی‌رتبه‌ترین مقامات امنیتی حکومت شاه بود بعدها گفت، در سال‌های ۵۶-۱۳۵۵ گزارش‌هایی که در آن‌ها بروز فاجعه پیش‌بینی شده بود به عنوان شوخی و اسباب خنده بین او و سایر همتایان‌اش رد و بدل می‌شد. «حاکمیت مستقر و باثبات به نظر می‌رسید و چنان پیش‌بینی‌هایی در آن وقت اسباب تفریح بود.»‌

در یک سالی که انقلاب جریان داشت حدود هفت‌صد تا نُه‌صد ایرانی در تهران فوت شده بودند و نه آن‌طور که در تاریخنگاری رسمی آمده هزاران هزار تن