کتاب تا طلاق نگرفتند ننوشتند

مدتی قبل خبرنگاری از من پرسید: «به نظر شما هم‌اکنون گرایش‌های فرهنگی مردم به کدام سمت است؟» گفتم امکان دارد با هم به پشت‌بام برویم؟ تعجب کرد و دلیل خواسته‌ام را پرسید. گفتم: «باید جهت دیش‌های ماهواره را ببینم!»

مطبخ در خانه‌های قدیمی ایرانی در گوشه‌ای تقریباً پرت از خانه قرار داشت. گویی جایی مانند مطبخ و مستراح که در خدمت حوائج دنیوی بودند باید از قلب خانه دور می‌ماندند.

طلاق راه‌حل مناسبی برای زندگی‌هایی است که تبدیل به جهنم شده‌اند.

در دهه‌های گذشته، نگاه خیرۀ مردانه مورد نقد مطالعات اجتماعی بوده است. طبق این مطالعات، زنان همواره به عنوان یک کالای جنسی هدف نگاهِ خیرۀ مردانه بوده‌اند که مهم‌ترین ویژگی آن لذت بردن از خیره شدن به زن به عنوان یک سوژۀ جنسی است. گفته می‌شد که «متأسفانه» زنان این نگاه خیره را در خود درونی کرده و رفتارهای خود در جامعه را طبق آن نگاه سامان داده‌اند. مثلاً اغلب برای خوشامد مردان لباس پوشیده‌اند. ولی سخن آن است که گویا مردان نیز دارند برای خوشامد زنان لباس می‌پوشند. به بیان دیگر، بدن مردان نیز به تدریج دارد تبدیل به سوژۀ نمایش و موضوع تماشا می‌شود.

جامعۀ قدرناشناسی هستیم. عالمان حوزۀ پزشکی و آنان که مغز و قلب را جراحی می‌کنند همواره دیده می‌شوند، چون با جسم سروکار دارند، ولی عالمان علوم انسانی که با رفتار و کردار انسان‌ها سروکار دارند و عمر خود را در این مسیر سپری کرده‌اند دیده نمی‌شوند. جامعۀ ما بیماری جسمی را خیلی خوب می‌فهمد، ولی عقب‌ماندگی تربیتی را نه.

به این فکر کردم که گاهی اوقات قرار دادن یک «چرا» ی ساده در مقابل جمله‌های روزمره‌مان موجب یک توقف معنادار و ورق زدن کتاب زندگی به سمت صفحات آغازین و یافتن پاسخ‌هایی می‌شود که ممکن است فراموش‌شان کرده باشیم.

در دهه‌های قبل، برخی از زنان معترضِ اروپایی روی دامن‌شان مقوای کوچکی می‌چسباندند و روی آن خطاب به مردان می‌نوشتند: «نگاه نکن. دامن کوتاه من تو را به چیزی دعوت نمی‌کند. این فقط یک دامن است.»

ویکتور فرانکل، متخصص مغز و اعصاب و روان‌پزشک اتریشی، بر اساس خاطرات خود از دوران سخت و طاقت‌فرسای اسارت در اردوگاه‌های کار اجباری نازی‌ها، در کتابی می‌گوید که باید مراقب کسانی بود که پس از اسارتِ طولانی آزاد می‌شوند. آثار تلخ محرومیت سختی که آنان تجربه کرده‌اند به آسانی برطرف نخواهد شد و به همین دلیل احتمال می‌رود که آنان بی‌محابا دست به هر کاری بزنند.

قبلاً زمانی که گوشی تلفن ثابت خانه بی‌وقفه زنگ می‌زد، معمولاً اعضای خانواده دچار سردرد می‌شدند و در مواردی تلفن را از مبدأش قطع می‌کردند. در خانه‌های امروزی ما، هر چند ثانیه صدای دریافت پیام‌های مختلف شنیده می‌شود؟

قبلاً زمانی که گوشی تلفن ثابت خانه بی‌وقفه زنگ می‌زد، معمولاً اعضای خانواده دچار سردرد می‌شدند و در مواردی تلفن را از مبدأش قطع می‌کردند. در خانه‌های امروزی ما، هر چند ثانیه صدای دریافت پیام‌های مختلف شنیده می‌شود؟

وقتی در یک مکان عمومی مردان می‌خواهند به مرد دیگری فحش بدهند، اول به اطراف‌شان نگاه می‌کنند تا زنی حضور نداشته باشد. چه‌قدر خوب. ما چه‌قدر به زنان احترام می‌گذاریم. ولی وقتی می‌بینند زنی حضور ندارد، نه به آن مرد بلکه به همان زنانی دشنام‌های رکیک می‌دهند که حضور ندارند! عجیب است.

در قرن بیستم زنان هدف اصلی صنعت مد بودند. لباس‌های شهوت‌انگیز مخصوص اتاق‌خواب عمدتاً برای زنان طراحی می‌شد. امروزه صنعت مد برای مردان نیز لباس‌های شهوت‌انگیز طراحی می‌کند. مردان تصور می‌کردند همین که مرد هستند تمام فضائل عالم را در خود دارند و به مونتاژ و نمایش بدن نیازی ندارند. گویا ورق برگشته است.

معمولاً دربارۀ بعضی از آدم‌های مشهور گفته می‌شود که او به طرفدارانش امضای یادگاری می‌دهد و به همسرش امضای چک!

به دانشجویانم گفتم بسیار مفید خواهد بود که شما به عنوان پژوهشگران اجتماعی جوامعی مانند جامعۀ آمریکا یا هر جامعۀ دیگری را که در آن داشتنِ اسلحه آزاد است مطالعه کنید و به این سؤال اساسی پاسخ دهید که چرا، با وجود آزادی حمل و به کار بردن اسلحه در این جوامع، تنها روزی چند نفر از آن استفادۀ غیرقانونی می‌کنند. آیا مسئله صرفاً ترس از مجازات است یا آموزش و تعلیم و تربیت هم در این میان نقش دارد؟ و نکتۀ مهم دیگر آن‌که بیایید تصور کنیم که در ایران حمل اسلحه آزاد شود. چه اتفاقی خواهد افتاد؟ فقط تصور کنید!

پرسش این است که چرا در شبکه‌های اجتماعی با زنان (وفادار به هر سبکی از موسیقی که باشند) و خوانندگانی که آهنگ‌های شاد می‌خوانند به یک شکل رفتار می‌شود؟ چرا همواره «شادی» و «زن» دو مسئله یا مناقشۀ اصلی جامعه ایرانی بوده‌اند و هستند؟ آیا این سوگیری‌ها در ناخودآگاه ما ایرانیان ریشه دوانده است؟