کتاب صدر اعظم

مرکل که هدفش بازنشسته شدن قبل از این بود که به یک «پس‌ماندهٔ سیاسی» تبدیل شود، می‌تواند واقعاً به خود از این بابت ببالد که در اوج قدرت از قدرت کنار رفت و هرگز او را بیرون نکردند؛ بر عکسِ اتفاقی که برای تمام اسلافش افتاده است. به این ترتیب او آخرین درس را به سیاستمدارانی داد که قدرت را ارث خود می‌دانند و دست از آن برنمی‌دارند. مرکل به آن‌ها نشان داد که دموکراسی یعنی کار کردن.

دولت کمونیستی حتی در علوم هم موانعی در مسیر یادگیری درست کرده بود. پروفسور هابرلانت در حالی که با یادآوری خاطرات آن سال‌ها سرش را تکان می‌داد، می‌گفت: «ما اجازه نداشتیم تحقیقات علمی منتشرشده به زبان انگلیسی را بخوانیم و این کار خطرناک بود. ما باید تمام مطالب انگلیسی را به روسی ترجمه می‌کردیم. فقط در این صورت اجازه داشتیم آن‌ها را بخوانیم؛ انگار انگلیسی خواندن ما را به نوعی ویروس آلوده می‌کرد. و این کارها چیزی جز تلف کردن انرژی و توان انسانی نبود!»

روابط بین مکرون و مرکل همواره پر از نشیب و فراز بود. یک بار دیگر با نشان دادن علاقه‌اش به خودنمایی، رئیس‌جمهور فرانسه رهبران جهان را که تابستان سال بعد در نشستی در تفرجگاهی ساحلی در بیاریتز فرانسه دور هم جمع شده بودند، با یک مهمان ناخوانده غافلگیر کرد: وزیر خارجهٔ ایران، محمدجواد ظریف. مکرون امیدوار بود که معامله‌ای را بین ایران و ترامپ ــ که توافقِ ۲۰۱۵ در دوران دولت اوباما را نقض کرده بود ــ جوش دهد. واکنش مرکل به طرح مکرون این بود: «اگر به چیزی منتهی شود، خوب است.» مکرون مقدمه‌چینی لازم را برای این حرکت دیپلماتیک ــ با دقتی که اگر صدراعظم آلمان جای او بود، به کار می‌برد ــ انجام نداده بود. آن ایرانی تنها مهمان غیرمنتظرهٔ آن هفته نبود. مرکل زمانی ناراحت شد که دید مکرون پوتین را به یک مهمانی شام خصوصی در اقامتگاه تابستانی‌اش، برای چند روز بعد، دعوت کرده است با این امید که بتواند روسیه را به خانوادهٔ اروپا برگرداند.

در سپتامبر ۲۰۲۰، مرکز نظرسنجی پیو نشان داد که فارغ از جنسیت، آنگلا مرکل مورداعتمادترین رهبر جهان است.

من این‌جا می‌ایستم، بیش از این کاری از دستم ساخته نیست، خدایا کمکم کن. مارتین لوتر

لازم نیست مرکل برای مخاطبانش توضیح بدهد که صداقت داشتن در آلمان شرقی چقدر می‌توانست خطرناک باشد. حتی بچه‌ها هم مجبور بودند طوری زندگی کنند که توجه حکومتِ همیشه‌مراقب جلب نشود. نفوذ اشتازی در جامعه از نفوذ سَلَفش، گشتاپو، نیز عمیق‌تر و وسیع‌تر بود. وزارت امنیت آلمان شرقی ۱۷۳۰۰۰ کارمند شامل خبرچین‌های بسیار داشت؛ این در حالی بود که وزارت امنیت آلمان در دوران رایش سوم فقط هفت‌هزار نیرو داشت. به ازای هر شصت‌وسه نفر در کشور یک خبرچین وجود داشت.

مرکل گفته است: «وقتی از کلمه‌ای مانند "سرزمین پدری" استفاده می‌کنم، منظورم شکل اغراق‌شدهٔ این کلمه نیست.» «من فکر نمی‌کنم آلمانی‌ها آدم‌های بدی‌اند یا خیلی عالی‌اند. من عاشق پیتزا و کبابم، فکر می‌کنم ایتالیایی‌ها از ما فرهنگ کافه‌نشینی زیباتری دارند، فکر می‌کنم درخشش خورشید در سوییس زیباتر است. من این‌جا بزرگ شده‌ام. زندگی در این‌جا را دوست دارم. به کشورم اعتماد دارم. من بخشی از تاریخ آنم، با تمام دردها و چیزهای خوبی که پشت سر گذاشته است.»

پوتین چهار سال سازنده و توأم با خرسندی را به عنوان جاسوس شوروی در دومین شهر بزرگ آلمان شرقی گذرانده بود. درسدن، که زمانی مرکز درخشان هنر و موسیقی بود، به یُمن این حقیقت که آن‌جا تنها شهر در آلمان شرقی بود که نمی‌توانست تلویزیون آلمان غربی را بگیرد، به پایگاه اصلی جذب نیرو و جاسوس توسط کاگ‌ب تبدیل شده بود.

چارلز کاپچان، مشاور اوباما در حوزهٔ اروپا، به من گفت: «برداشت ما این بود که آلمانی‌ها در یک پیچ زمانی عجیب به سر می‌برند. انگار آن‌ها فقط می‌توانستند موتور اقتصادی عظیم اروپا باشند... و نمی‌توانستند با قوانین ابرقدرت‌ها بازی کنند، و این یعنی هر کسی می‌توانست دیگری را شنود کند.» اما این رویکرد بدبینانه حسابی صدراعظم را عصبانی کرده بود.

کوری نوشته بود: «در زندگی چیز ترسناکی وجود ندارد. چیزهایی که ترسناک به نظر می‌رسند، فقط باید فهمیده شوند.»

مرکل می‌دانست که چین در حال برداشتن قدم‌های بعدی برای تبدیل شدن به رهبر جهان در عرصهٔ هوش مصنوعی از طریق صرف میلیاردها دلار در تحقیق و توسعه در این حوزه است. پکن با داشتن یک اقتصاد برنامه‌ریزی‌شدهٔ دولتی می‌توانست سریع‌تر از یک دموکراسی طاقتفرسا مانند آلمان حرکت کند.

«اگر کسی سریع‌تر از معمول رشد کند، طمع و حسادت خیلی زود تحریک می‌شوند. شما تحت نظارتی دقیقید و هر اشتباه کوچکتان ثبت خواهد شد و واکنش تندی به دنبال خواهد داشت.

مرکل اعتقاد ندارد که دست تاریخ به سوی عدالت دراز است. در عوض، خوشبین و عمل‌گراست و خیلی خوب از ضعف‌های انسانی خبر دارد.

«ما ازدواج کردیم چون در آن دوران همه ازدواج می‌کردند.

با پدرش نیز همچون سایر مردان قدرتمندی برخورد کرد که او را دست‌کم می‌گرفتند؛ صبر پیشه کرد و در نهایت به او ثابت کرد اشتباه می‌کند.

آلمان شرقی هنوز به عصر یخبندان استالینیستی چسبیده بود، اما در جاهای دیگر آن امپراتوری، آن کوه یخ ترک خورده بود.

او معتقد نیست که قوس جهان اخلاق به سمت عدالت متمایل است، اما سن و قدرت کاری نکردند که او به زنی بدبین یا عیبجو تبدیل شود.