بریده‌هایی از کتاب مانی پیامبر باغ های اشراق

«من، خود را خواهانِ تمامی ادیان می‌دانم ولی به هیچ‌یک وابسته نیستم. به آدمیان آموخته‌اند همانند وابستگی به ایل و تباری، باید به دیانتی وابسته باشند. من، مانی، به آن‌ها می‌گویم، به شما دروغ گفته‌اند. در هر ایمان و ایقانی بکوشید پیرایه‌ها را جدا سازید و عصاره حقیقتی آن را دریابید. «آن کس که پیرو تعالیم من باشد، توان آن دارد به اهورامزدا، میترا، مسیح و بودا... رو آوردم و در معابدی که بر پا خواهم ساخت می‌تواند، با نیاز و نیایش خود در آن پا نهد. «من، به همه عقاید مذهبی احترام می‌نهم، این خود، از نظر دیگران، گناهم شمرده می‌شود. «مسیحیان از ثنای من از مسیح ناشنیده می‌گذرند و بر من خرده می‌گیرند که بدگوی زردشتیان و یهودیان نیستم.

«موبدان ستایشم از پیامبرشان را نادیده می‌انگارند و خواستارِ شنیدن نفرین من بر مسیح و بودا هستند، زیرا هنگامی که گله مؤمنان را گرد هم می‌آورند، نه به منظورِ عشق و سیاست که به جهت کینه‌ورزی و عداوت است، و همبستگی آنان نیز، تنها به وقتِ رویارویی با دیگران بروز می‌کند و خود را برادر نمی‌شمرند مگر به ریا و به هنگام تحریم و تکفیر. «و من مانی... به دور از دوستی همگان، به زودی دشمنِ همه آنان باز شناخته خواهم شد. گناهِ من این است که می‌خواهم همه ادیان را متفق و با هم آشتی دهم، [البته] بجزای چنین گناهی خواهم رسید، چون دیری نمی‌پابد که آنان برای نفرین و تکفیر من گرد هم آیند.

در آن‌جا، خندیدن تنها وسیله غلبه بر دردها بود

«با تقلید حرکات دیگران است که انسان متوجه بیهودگی و پوچی آن‌ها می‌شود.»

«مانی، آنچه را که به نظرت خوشایند است نقاشی کن، آن کس که مرا به سوی تو فرستاد، رقیبی نمی‌شناسد، همه زیبایی‌های دنیوی، بازتاب زیبایی او` هستند.»

هم‌اکنون دیده می‌شد که تخم اغتشاش و بی‌حرمتی در بین برادران جوانه زده است. برخی، البته تعداد قلیلی، در بین آن‌ها از خود می‌پرسیدند: «آیا دوازده سالگی، سال عبور از مرحله کودکی نیست که برگزیدگان در این برهه، به خود می‌آیند، خرد و دانش لدنی خود را در میان بزرگسالان آشکار و متبلور می‌سازند؟ مانند عیسی در روبرویی با کاهنان معبد اورشلیم یا همانند مانی!...»

چون، هم‌اکنون دیده می‌شد که تخم اغتشاش و بی‌حرمتی در بین برادران جوانه زده است. برخی، البته تعداد قلیلی، در بین آن‌ها از خود می‌پرسیدند: «آیا دوازده سالگی، سال عبور از مرحله کودکی نیست که برگزیدگان در این برهه، به خود می‌آیند، خرد و دانش لدنی خود را در میان بزرگسالان آشکار و متبلور می‌سازند؟ مانند عیسی در روبرویی با کاهنان معبد اورشلیم یا همانند مانی!...»

خوراکی‌های پاک و ناپاک [حلال و حرام] نهایتا بدل به فضولات می‌شوند، به عقیده شما، آیا فضولات، پاک و پاره‌ای ناپاک هستند؟

در جامعه سپیدجامگان که همه زیبایی‌ها، همه رنگ‌ها، همه آراستگی و برازندگی‌ها به هر قالب و شکل نفی می‌شد و ساده‌ترین فرم شمایل‌سازی نیز محکوم بوده و نوعی بت‌پرستی تلقی می‌شد، مانی چگونه می‌توانست نقاشی کند؟ هنرِ پیام‌گونه مانی در اثر کدام معجزه می‌توانست بارور و شکوفا شود؟