بریده‌هایی از کتاب هنر گمشده گوش دادن

شاید سبک زندگی جدید باعث شده است ما کمتر به حرف یکدیگر گوش دهیم. شاید هم برعکس، برای فرار از تنهایی، از اینکه گوشی شنوا به‌دست نمی‌آوریم، به این سبک زندگی پناه برده‌ایم. علت هرچه باشد، تردیدی نیست که این فقدان، شکافی در زندگی ما پدید آورده است که پیوسته بزرگ‌تر و عمیق‌تر می‌شود و خود را به شکل نارضایتی، غم و محرومیت نشان می‌دهد.

گفت‌وگو با بعضی دیگر از افراد هم به این دلیل سخت است که بسیار کم‌حرف هستند.

بعضی افراد ظاهرا به گفته‌های ما گوش می‌کنند اما در واقع توجهی به آن ندارند. آن‌ها با نگاه کردن به این سو و آن سو، یا عقب و جلو رفتن در جای خود، بی‌توجهی خود را لو می‌دهند

وقتی به حرف‌های ما توجه می‌شود، احساس امنیت در ما رشد می‌کند

وقتی هیچ‌یک از دو طرف حاضر نیست چرخه واکنش هیجانی را بشکند، در نهایت هر دو طرف، بی‌آنکه درک شده باشند، خشمگین و ناراضی کنار می‌کشند

کم‌حرفی و سکوت بعضی از مردها، بیش از آنکه به جنس آن‌ها مربوط باشد به گذشته آن‌ها مربوط می‌شود، گذشته‌ای که در آن گوش شنوا پیدا نکرده‌اند.

وقتی غم و افسردگی را در فردی مشاهده می‌کنیم، معمولاً تصور می‌کنیم که مشکلی پیش آمده یا اتفاقی افتاده است. شاید آن مشکل یا اتفاق این است که هیچ‌کس به او گوش نمی‌کند.

وقتی در هیجان‌ها مورد بی‌توجهی قرار می‌گیریم آزرده می‌شویم، به‌ویژه اگر این بی‌توجهی از طرف شخصی باشد که در زندگی ما جایگاه خاصی دارد و انتظار داریم به ما اهمیت بدهد.

احساس کنیم که دیگران به حرف‌های ما توجه نمی‌کنند، در لاک تنهایی خود فرو می‌رویم و دریچه قلب خود را به روی دیگران می‌بندیم.

بزرگ‌ترین درس فروتنی این باشد که یاد بگیریم (بدون توجیه خود) بگوییم: «متأسفم که تو را رنجاندم.»

برداشت نادرست، نه تنها ریشه اعتماد به دیگران را می‌خشکاند، بلکه اعتماد به ادراک‌مان را هم از بین می‌برد.

احساسات برای شخصی که آن را تجربه می‌کند، حقیقت دارد.

وقتی رابطه‌ای برای ما ارزش خاصی دارد و برایمان مهم است که ما را درک کنند، بی‌توجهی طرف مقابل واقعا دردناک است.

وقتی غم و افسردگی را در فردی مشاهده می‌کنیم، معمولاً تصور می‌کنیم که مشکلی پیش آمده یا اتفاقی افتاده است. شاید آن مشکل یا اتفاق این است که هیچ‌کس به او گوش نمی‌کند.

علتِ کلیِ حساسیت نسبت به انتقاد، نیاز به کسب محبت و تأیید دیگران است. آنچه واقعا دوست داریم بشنویم این است که عالی و بی‌نظیر هستیم، البته گاه یک تأیید نسبی هم ما را راضی می‌کند. حساسیت به انتقاد از وضعیتی به وضعیت دیگر فرق می‌کند. مثلاً اگر احساس کنیم بخش مهمی از شخصیت‌مان (مثل خلاقیت، اهداف و در بعضی از سنین، ظاهرمان) مورد انتقاد قرار گفته، بیش از هر زمان دیگری می‌رنجیم. علاوه بر این حساسیت به انتقاد به فرد انتقادکننده هم بستگی دارد. ما از انتقاد افرادی که برایمان مهم هستند بیشتر می‌رنجیم. انتقاد چنین فردی مانند سوزنی که در بادکنک فرو رود، درون ما را جریحه‌دار می‌کند.

بخشی از نیاز ما به دیگران ناشی از خودخواهی ماست. گوش دادنِ دیگران، تعادل خودشیفتگی ما را حفظ می‌کند، به عبارت ساده‌تر، موجب می‌شود احساس خوبی درباره خود داشته باشیم.

گوش دادن به حرف‌های یکدیگر در شکل‌گیری یک «خود» سالم و نیرومند و برقراری روابط مفید و ثمربخش نقشی حیاتی دارد.

هر انسانی برای خود دنیایی دارد و برای ورود به آن باید بتوانیم دریچه‌ای رو به آن باز کنیم و همدلی کلید ما برای گشودن این دریچه است.

اگر به صدای درونتان گوش ندهید، احتمالاً دیگران هم آن را نخواهند شنید.

نزدیکان ما حیله و نیرنگی در آستین ندارند. اگر از رفتار آن‌ها تعجب می‌کنیم صرفا به این دلیل است که انتظار داریم مطابق میل ما رفتار کنند. آن‌ها طبق شاکله خود رفتار می‌کنند و اگر این را بدانیم، دیگر از رفتار آن‌ها متعجب و ناراحت نمی‌شویم و به آن‌ها اجازه می‌دهیم خودشان باشند. خودمان هم همین‌طور. یک رابطه، زمانی رشد می‌کند که اجازه دهیم دیگری خودش باشد. اگر مادرتان از همه انتقاد می‌کند و شما نمی‌توانید این را بپذیرید، آنگاه این تلاش شما برای تغییر اوست که زندگی‌تان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. حال آنکه با پذیرش او، آن گونه که هست، واکنش دفاعی شما نسبت به او، و هر کس دیگری مانند او، تخفیف پیدا می‌کند و از این رهگذر او (یا آن‌ها) هم ملایم‌تر رفتار می‌کند.

آنچه در دیگران نمی‌توانیم تحمل کنیم، همان چیزی است که در خود نمی‌توانیم تحمل کنیم.

وقتی به سخنان ما گوش می‌کنند، احساس می‌کنیم ما را جدی می‌گیرند، به احساسات و ایده‌هایمان توجه می‌کنند و بالأخره اینکه آنچه می‌گوییم اهمیت دارد.

ما آمیزه‌ای از غرور و شرمساری هستیم، این آمیزه را در مقابل چه کسی رو می‌کنید؟

وقتی شخصی شروع به گریه کردن می‌کند، خود را ملزم می‌دانیم او را آرام کنیم چون در نظر ما گریه کردن برابر با درد و رنج است، حال آنکه گریستن، درد و رنج نیست، بلکه راهی برای بیرون ریختن درد و رنج است. این موضوع در مورد ابراز خشم نیز صادق است.

اگر از کسی گله‌ای دارید و رابطه شما اختیاری است، از کنار آن بگذرید. اما اگر از کسی که برایتان اهمیت دارد، شکایت و نارضایتی دارید، راهی برای گفتن آن پیدا کنید.

افرادی که ما را می‌رنجانند، قریب به یقین همان‌هایی هستند که احساس می‌کنیم رابطه‌ای خاص و ویژه با آن‌ها داریم، کسانی که با رفتار و گفتارشان به ما القا کرده‌اند درک و توجه ما برایشان اهمیت زیادی دارد، اما وقتی می‌بینیم با حضور دیگران چه راحت نظر خود را از ما برمی‌گردانند و نسبت به ما بی‌توجه می‌شوند، دچار تردید می‌شویم. درست همان موقع که دارند مطلبی را با ما در میان می‌گذارند، تازه‌واردی از راه می‌رسد و آن‌ها را متوجه خود می‌کند. بعد متوجه می‌شویم که موضوعی که تصور می‌کردیم فقط با ما در میان گذاشته شده، ظاهرا برای ده بیست نفر دیگر هم نقل شده است

شنیدن واقعیِ صحبت دیگران، یعنی جدی گرفتن آن‌ها. این عمل نیاز به ابراز وجود و احساس ارتباط را تأمین می‌کند. گوش دادن همدلانه، گوینده را به سمت ابراز آزادانه افکار و احساسات سوق می‌دهد. وقتی واقعا به ما گوش می‌دهند و به نوعی بودن ما را محترم می‌شمارند، احساسات و افکار خود را، در روند تحکیم خودانگاره، روشن‌تر و دقیق‌تر می‌بینیم و انسانیت مشترک خود و دیگران را باور می‌کنیم. اما ناشنیده ماندن، احساسِ نادیده انگاشته شدن، درک نشدن و جدا بودن از دیگران را در ما تقویت می‌کند. درک شدن و پذیرفته شدن، غذای روح ماست.

شنیدن حرف کودک او را با جرئت بار می‌آورد وقتی کودکان به چهار یا پنج سالگی می‌رسند، همدلی یا عدم آن، شخصیت آن‌ها را به طرز چشمگیری شکل داده است. کودکی که مورد توجه قرار گرفته است و احساس ایمنی می‌کند، طوری بار می‌آید که همواره دیگران را حاضر و پاسخ‌گو می‌بیند.

هرچند فرهنگ مدرن سعی دارد از ما افرادی مستقل بسازد، اما استقلال و خودکفایی نیاز ما را به ارتباط‌های انسانی از بین نمی‌برد و گوش دادن مهم‌ترین مهارتی است که ارتباط مؤثر را ممکن می‌سازد.

هنگامی‌که دیگری حرف می‌زند، بدون توجه به سخن او، منتظریم نوبت حرف زدن ما برسد. اگر دقت کنید می‌توانید مچ خود را بگیرید: یکی حرف می‌زند و شما درحالی‌که ظاهرا به صحبت او گوش می‌کنید، آنچه را می‌خواهید بگویید، در ذهن تکرار می‌کنید. صِرف نگه داشتن زبان و حرف نزدن به معنای گوش دادن نیست. شنیدن واقعی یعنی ذهنیات خود را به‌طور موقت کنار بگذارید و بر آنچه طرف مقابل سعی دارد بگوید، تمرکز کنید.