کتاب بر بال کبوتران چاهی گزیده رباعیات سبک هندی گردآوری‌شده توسط میثم محتشم آراست و انتشارات امتیاز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب بر بال کبوتران چاهی

سال‌هاست که هرآنچه مجموعهٔ گردآوری شده از منتخب اشعار شاعران سبک هندی، غزلیات و تک بیت‌ها بوده است و در کنار این‌ها هم گاه رباعیاتی ذکر شده است. اما تمرکز کتاب بر بال کبوتران چاهی رباعیات سبک هندی است.

انتخاب اشعار، برای مصحح کار ساده‌ای نبود. ملاک، گزینش همهٔ رباعیات قوی بود، بدون گذر از حتی یک رباعی، به این سبب از یکسو با «بیدل دهلوی» با حدود چهار هزار رباعی، آن هم با مختصات زبانی او روبه‌رو بود، از سوی دیگر با شاعرانی که نام و شعرشان را فقط در تذکره‌ها می‌توان یافت و دیوانی از آنها بر جای نمانده است. لذا می‌بایست با دقت نظر کافی تذکره‌های برجامانده از آن دوران را هم که گاه در ثبت رباعی، چه در نام شاعر و چه در وزن شعر، به هر دلیل دچار اختلاط و اختلاف شده بودند، زیر و رو می‌کرد و در بسیاری موارد با یکدگر تطبیق می‌داد که در دسترس‌نبودن بسیاری از این تذکره‌ها، در دشواری کار، مزید بر علت می‌شد. ناگفته نماند که در این دو مجموعه، رباعی‌ای از بیدل نیز به چشم نمی‌خورد؛ چرا که به دلیل تعدد اشعار، مصحح قصد دارد رباعیات این شاعر را در مجموعه‌ای مختص به او، به خوانندگان تقدیم کند.

شاعرانی که در این مجموعه از آن‌ها رباعیاتی نقل شده عبارت‌اند از:

طالب آملی

کلیم کاشانی

میرزا ابوالحسن فراهانی

سلیم تهرانی

مخلص کاشانی

میرزا محمد باقر حسینی

فیاض لاهیجی

سبک هندی از قرن نهم هجری به بعد به‌وجود آمد. به علت استقبال دربار ادب‌پرور هند از شاعران پارسی‌گوی و همچنین به علت بی‌توجهی پادشاهان صفوی به اشعار متداول، گروهی از گویندگان به هندوستان رفتند و در آنجا به کار شعر و شاعری پرداختند. اینان به‌واسطهٔ دوری از مرکز زبان و تمایل به اظهار قدرت در بیان مفاهیم و نکات دقیق و حس نوجویی و تفنن دوستی و به سبب تأثیر زبان و فرهنگ هندی و دیگر عوامل محیط، سبکی به وجود آوردند که سبک هندی نامیده می‌شود. برخی از ادبا این سبک را سبک اصفهانی نیز نامیده‌اند. این سبک تقریباً از قرن نهم تا سیزدهم هجری ادامه داشت و از ویژگی‌های آن، تعبیرات و تشبیهات و کنایات ظریف و دقیق و باریک و ترکیبات و معانی پیچیده و دشوار را می‌توان نام برد.

خواندن کتاب بر بال کبوتران چاهی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران و دوستداران ادبیات فارسی به‌ویژه سبک هندی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب بر بال کبوتران چاهی

«آنی که بود ناز بتان چگلت

گویا ز ستم سرشته‌اند آب و گلت

کاری نکنم که رنجد از من دل تو

با این چه کنم که رنجد از هیچ، دلت؟!

مجنون دل من که در به در می‌گردد

از جور تو ای نیک سیر می‌گردد

تأثیر نکرد ناله‌ام در دل تو

تیری که به سنگ خورد، برمی‌گردد!

چون دل هوس لعل لب دلبر کرد

در سینه، نفس کار دو صد نشتر کرد

بی‌لعل تو عزم باده نوشی کردم

چشمم ز دو جانب آب در ساغر کرد!

آن شوخ که آرام به تن نگذارد

در دل هوس سیر چمن نگذارد

زین گونه که گرم غارت هوش من است

پیداست که درد خود به من نگذارد!

هر گاه دلم ز نشئهٔ می شکفد

گل های غمم ز نالهٔ نی شکفد

هرگز چشمم به حاصلی باز نشد

مانند شکوفه‌یی که در دی شکفد!

گل در بر آن سیم‌بدن، هیچ نبود

نسبت به تن یار، سمن هیچ نبود

عمری سخن از دهان آن مه گفتم

آخر همه گفتگوی من هیچ نبود!

یاد تو ز خاطر حزینم نرود

نامت ز دل همچو نگینم نرود

تا روز جزا حسرت روی خوش تو

از یاد نگاه واپسینم نرود!

دیوانه دلم جهان به خود تنگ کند

بی روی تو با مهر فلک جنگ کند

چون گل نبرد لاله دل بلبل را

هر چند که چهره را به خون رنگ کند!»