کتاب فریب خورده تصادف

روان‌شناسان با مطالعاتشان نشان دادند که افراد ترجیح می‌دهند درآمد خودشان ۷۰۰۰۰دلار باشد و درآمد اطرافیانشان ۶۰۰۰۰دلار تا اینکه درآمد خودشان ۸۰۰۰۰ دلار باشد و درآمد اطرافیانشان۹۰۰۰۰ دلار.

آنچه با کمک کمترِ بخت به دست می‌آید در برابر تصادف‌های روزگار مقاوم‌تر است.

فقط زمانی سخن بگو که ارزش آن از سکوت بیشتر باشد.

درک بعضی از معامله‌گرها از موضوع تصادف بیش از حد انتظار است. مثلاً چند وقت پیش با لارن رُز در رستوران ترایبکا قرار شام داشتم. او معامله‌گری است که آن زمان مشغول خواندن نسخۀ اولیۀ کتابم بود. وقتی موقع حساب کردن میز شد، سکه ‌انداختیم و قرار شد من صورت‌حساب را بدهم. او می‌خواست از من تشکر کند که ناگهان گفت: «از نظر احتمالات در اصل نصف این صورت‌حساب را خود من پرداخت کرده‌ام.»

فقط زمانی سخن بگو که ارزش آن از سکوت بیشتر باشد

«فرازونشیب‌های زندگی به انسان می‌آموزد که فریب وضعیت امروز کسی را نخورد و از سعادت کسی تمجید نکند که ممکن است زندگی‌اش دستخوش تغییر شود، زیرا آینده آبستن حوادث است و تنها کسی را می‌توان سعادتمند دانست که خدایگان سعادتش را تا پایان دنیا تضمین کرده باشند.»

ویژگی‌های مشترک این میلیونرها را بررسی می‌کند و نتیجه می‌گیرد که این افراد همگی اهل ریسک کردن بودند. بدیهی است که ریسک کردن برای رسیدن به موفقیت‌های بزرگ ضروری است، اما به همین ترتیب برای شکست هم ضروری است. اگر جناب نویسنده همین مطالعه را روی شهروندان ورشکسته هم انجام می‌داد، قطعاً تمایل به ریسک کردن را در آنها نیز پیدا می‌کرد.

نسیم طالب فریب‌خوردۀ تصادف را در سال ۲۰۰۱ منتشر کرد. کتاب با استقبال فراوان روبه‌رو شد و مجلۀ فورچون آن را در فهرست هوشمندانه‌ترین کتاب‌های تاریخ در کنار آثار بزرگی چون ثروت مللِ آدام اسمیت، نظریۀ عمومی اشتغال، بهره و پولِ جان مینارد کینز و کاپیتالیسم، سوسیالیسم و دموکراسیِ جوزف شومپیتر قرار داد.

اینکه میلیونرها افرادی سخت‌کوش و مقاوم بودند بر این دلالت نمی‌کند که افراد سخت‌کوش و مقاوم میلیونر خواهند شد: بسیاری از کارآفرین‌های ناموفق نیز سخت‌کوش و مقاوم بودند.

در ادامه به این بحث خواهیم پرداخت که چرا بین دو خطر گیر افتاده‌ایم، از یک ‌سو خطر استفاده از مدل‌های بد و از سوی دیگر خطر چشم‌پوشی از جهل. درواقع ما بین دو انتخاب بد گیر افتاده‌ایم، در یک سو وکیلی است که از ریاضیات چیزی نمی‌داند و در سوی دیگر ریاضی‌دانی است که دچار اشتباه محاسباتی شده است چون توانایی تشخیص مدل درست را ندارد.

ما مشتی ابلهِ مستعد اشتباهیم که دور هم جمع شدیم و تنها مزیتمان این است که به این ضعف خود آگاهیم.

مبلغ ۱۰ میلیون دلاری که از راه بازی رولت روسی به دست آمده با ۱۰ میلیون دلاری که از راه حرفۀ دقیق و هنرمندانۀ دندانپزشکی به دست آمده یکی نیست. با هر دوی آنها می‌توانید چیزهای یکسانی بخرید، اما وابستگی یکی به تصادف به‌مراتب بیشتر از دیگری است. برای حسابدارها این دو مبلغ هیچ فرقی با هم ندارند، برای همسایه‌ها نیز همین‌طور. اما من اعتقاد دارم این دو مبلغ از نظر کیفی با هم متفاوت‌اند.

تاریخ به ما یاد می‌دهد فریب آن تجربه‌گرایی ساده‌انگارانه‌ای را نخوریم که ما را به‌ سمت نتیجه‌گیری از حقایق تاریخی تصادفی سوق می‌دهد.

اگر گذشته حاوی پیشامدهایی بی‌سابقه بوده و به‌این‌ترتیب شبیه گذشتۀ پیش از خودش نبوده است (چیزی که من به آن گذشتۀ گذشته می‌گویم) چرا انتظار داریم که آینده شبیه گذشته‌اش باشد؟

ثروت به‌خودی‌خود باعث خوشحالی افراد نمی‌شود (البته، منظور از ثروت مبلغی بالاتر از میزانی است که برای امرارمعاش ضروری است)، آنچه موجب خوشحالی می‌شود افزایش این ثروت است، مخصوصاً اگر این افزایش «ثابت» باشد.

در ادامه به این بحث خواهیم پرداخت که چرا بین دو خطر گیر افتاده‌ایم، از یک ‌سو خطر استفاده از مدل‌های بد و از سوی دیگر خطر چشم‌پوشی از جهل. درواقع ما بین دو انتخاب بد گیر افتاده‌ایم، در یک سو وکیلی است که از ریاضیات چیزی نمی‌داند و در سوی دیگر ریاضی‌دانی است که دچار اشتباه محاسباتی شده است چون توانایی تشخیص مدل درست را ندارد.

بعد از به دست آوردن بیش از نیم‌میلیون خواننده دارم به این نتیجه می‌رسم که کتاب‌ها برای ویراستارها نوشته نمی‌شوند.

نها معاملاتشان را بر مبنای برخی مشاهدات (که شامل مشاهدات تاریخی هم می‌شود) انجام می‌دهند، اما مثل دانشمندی پوپری حواسشان هست که هزینۀ اشتباهاتشان محدود باشد (و احتمال اشتباه کردن را هم بر مبنای اطلاعات مربوط به گذشته حساب نمی‌کنند). آنها، برخلاف کارلوس و جان، قبل از به کار گرفتن استراتژی‌های معامله‌گری می‌دانند که وقوع کدام پیشامد خطا بودن حدسیات آنها را نشان می‌دهد و برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند (به یاد بیاورید که کارلوس و جان از اطلاعات تاریخی هم برای شرط‌بندی و هم برای محاسبۀ ریسک کارشان استفاده کردند). آنها در چنین شرایطی از معامله خارج می‌شوند. به این کار می‌گویند سفارش زیان‌گریز، یعنی داشتن نقطۀ خروجی ازپیش‌تعیین‌شده، داشتن دفاع در برابر قوی سیاه. به‌ندرت دیدم کسی این کار را انجام دهد.

گرایش به وصلت با مواضع. ضرب‌المثلی هست که می‌گوید معامله‌گر بد موضعش را بیشتر از همسرش دوست دارد. وفاداری به ایده‌ها خصلت خوبی برای معامله‌گرها، دانشمندان یا هیچ‌کس نیست.

به این نکته توجه داشته باشید که چطور ذهن انسان گاه جهت پیکان علّیت را وارونه تشخیص می‌دهد. فرض کنید ویژگی‌های خوب عامل موفقیت باشند؛ از این نکته که تمام افراد باهوش، سخت‌کوش و ثابت‌قدم به موفقیت می‌رسند نمی‌توانیم نتیجه بگیریم که تمام افراد موفق لزوماً باهوش، سخت‌کوش و ثابت‌قدم‌اند

بدیهی است که ریسک کردن برای رسیدن به موفقیت‌های بزرگ ضروری است، اما به همین ترتیب برای شکست هم ضروری است. اگر جناب نویسنده همین مطالعه را روی شهروندان ورشکسته هم انجام می‌داد، قطعاً تمایل به ریسک کردن را در آنها نیز پیدا می‌کرد.

اگر شکست هزینۀ تحمل‌ناپذیری داشته باشد، دیگر تعداد پیروزی‌ها اهمیتی ندارد.

اگر پیشامدی آن‌قدر که باید مهم باشد، قطعاً خودش راهی برای رسیدن به گوش من پیدا می‌کند.

مشکل این است که ما از یک طرف برداشت‌های بیش از حد زیادی از تاریخ متأخر می‌کنیم (با جملاتی نظیر «چنین اتفاقی هرگز پیش ‌از این روی نداده بود») و از طرف دیگر از تاریخ عمومی غافل می‌شویم (یعنی فراموش می‌کنیم اتفاقاتی که تاکنون در حوزه‌ای خاص روی نداده‌اند بالاخره روزی روی خواهند داد). به‌ عبارت‌ دیگر، تاریخ به ما یاد می‌دهد که آنچه تاکنون حادث نشده حتماً روزی رخ خواهد داد.

پوپر معتقد بود که هر شکلی از اندیشۀ آرمان‌شهری ضرورتاً بسته محسوب می‌شود، چراکه چنین اندیشه‌ای ایدۀ برانداز خودش را سرکوب می‌کند. و اگر قرار باشد جامعه‌ای به مفهوم ابطال‌پذیری اجازۀ بروز ندهد، لاجرم به جامعه‌ای تمامیت‌خواه تبدیل می‌شود. باید اذعان کنم که پوپر نه‌تنها تفاوت میان جامعۀ باز و بسته که تفاوت میان ذهن باز و بسته را نیز به من آموخت.

چیزی که اقتصاددان‌ها تا مدت‌های مدیدی درک نمی‌کردند این بود که تکانه‌های مثبت و منفی هم از نظر زیست‌شناسی با هم متفاوت‌اند هم از نظر شدت. به این معنی که اولاً این دو در دو قسمت متفاوت مغز پردازش می‌شوند، و ثانیاً میزان عقلانیت در تصمیم‌گیری بعد از سود و بعد از زیان به‌طور چشمگیری با یکدیگر فرق دارد. توجه کنید که معنی ضمنی این حرف این است که تأثیر ثروت بر حال انسان کمتر از تأثیر مسیری است که برای رسیدن به آن طی می‌کند.

پوپر معتقد بود که هر شکلی از اندیشۀ آرمان‌شهری ضرورتاً بسته محسوب می‌شود، چراکه چنین اندیشه‌ای ایدۀ برانداز خودش را سرکوب می‌کند. و اگر قرار باشد جامعه‌ای به مفهوم ابطال‌پذیری اجازۀ بروز ندهد، لاجرم به جامعه‌ای تمامیت‌خواه تبدیل می‌شود. باید اذعان کنم که پوپر نه‌تنها تفاوت میان جامعۀ باز و بسته که تفاوت میان ذهن باز و بسته را نیز به من آموخت.