بریده‌هایی از کتاب نشخوار فکری

نشخوار فکری، شایع‌ترین بیماری ذهنی است، همچنین از نظر عملکرد، بسیار منحصربه‌فرد است، چون می‌تواند هر اختلال روانی دیگری را تسریع کند،‌ به ذهن آسیب می‌رساند و مانع از تصمیم‌گیری و انجام اقدامات صحیح می‌شود. درواقع ذهن شما را غیرفعال می‌کند!

غالب‌ترین و قوی‌ترین مانعِ یافتن خوشبختی، ذهن ماست!

«زیاد فکر کردن، یک بیماری است.» فئودور داستایوسکی

همه می‌خواهند در شن‌های زمان، ردپاهای خود را باقی بگذارند.

بیش‌تر افکار به‌صورت ناخودآگاه شکل می‌گیرند، پس اگر بتوانید سطح آگاهی خود را بالا ببرید، می‌توانید افکار خود را تغییر دهید یا اصلاح کنید. مشکل اینجاست که بیش‌تر مردم قادر به افزایش سطح آگاهی خود نیستند و در افکار بی‌نتیجهٔ خود گم می‌شوند. مثلاً شما به این دلیل خیال‌بافی می‌کنید که ترجیح دهید واقعیت را نشناسید. لحظه‌ای که بفهمید رؤیاپردازی می‌کنید، رؤیا متوقف می‌شود. همین امر در مورد افکار منفی و تفکر بیش‌ازحد هم صدق می‌کند. آگاهی، روابط پیچیده‌ای را کنترل می‌کند که افکار را به وجود می‌آورند.

عقیدهٔ مردم دربارهٔ شما به قدری مهم می‌شود که مدام تصور می‌کنید آن‌ها دربارهٔ شما چه فکر می‌کنند. این یکی از جنبه‌های مهم نشخوار فکری است. چون افرادی که نشخوار فکری دارند سناریوهای دروغین زیادی می‌سازند و روی آن کار می‌کنند و تصور می‌کنند که فقط «محض احتیاط» دارند این کار را می‌کنند. اما شما باید به این درک برسید که احساس شما در مورد فکر مردم، بازتابی از احساستان در مورد خودتان است و این کار فقط باعث افزایش اضطراب و تفکر بیش‌ازحد می‌شود.

فلج تحلیلی: وضعیتی را توصیف می‌کند که فرد در آن به گزینه‌های زیادی فکر می‌کند، اما نمی‌تواند تصمیمی بگیرد. بنابراین فلج می‌شود و نمی‌تواند اقدامی کند، چون بیش‌ازحد مسئله را تجزیه و تحلیل کرده است. دلیل این اتفاق این است که نسبت به تصمیمات درست مطمئن نیستید یا از انتخاب اشتباه آن‌ها می‌ترسید.

پیچیدگی: این حالت وقتی اتفاق می‌افتد که قبل از تصمیم‌گیری به خیلی از فاکتورها فکر می‌کنید، حتی زمانی که شاید بیش‌تر آن عوامل در تصمیم‌گیری تأثیری نداشته باشند. وقتی شرایطی را پیچیده‌تر از آن‌چه هست می‌کنید، به دلیل پیچیدگی ظاهری که ایجاد می‌شود، بیش‌ازحد فکر می‌کنید.

منطق سرد: تصمیم‌گیری بدون استدلال منطقی دشوار است، اما برخی تصمیمات را می‌توان بدون منطق هم گرفت. مثلاً تصمیماتی که برای همدلی با افراد گرفته می‌شوند، زیاد نیازی به منطق ندارند. در نتیجه، وقتی به دلیل بی‌منطقی نمی‌توانید تصمیم بگیرید، شروع به نشخوار فکری می‌کنید.

تصمیم‌گیری نادرست: این تصمیمات فرضی و بسیار غیرضروری هستند. به‌عنوان مثال، تفکر زیاد در مورد این‌که اگر قدرت ماورایی داشتید چه می‌کردید. مثال دیگر خیال‌پردازی در مورد این که اگر فرد نیکوکاری ناگهان یک میلیارد دلار به شما بدهد چه کار می‌کنید. بسیاری از افراد با خیال‌پردازی دربارهٔ اتفاقات غیرممکن، وقت زیادی را تلف می‌کنند

ابهام‌گریزی: ابهام‌گریزی زمانی اتفاق می‌افتد که تصمیم‌گیری در مورد یک وضعیت را به تأخیر می‌اندازید، چون بخشی از اطلاعات لازم را از دست داده‌اید. حتی اگر بتوانید بدون در نظر گرفتن این اطلاعات تصمیم بگیرید، باز هم به تأخیر می‌اندازید. تأخیر، در پیدا کردن این اطلاعات از دست‌رفته به شما کمکی نخواهد کرد، چون اطلاعات از دست‌رفته دلیل به تأخیر انداختن تصمیم شماست.

انتزاع: این حالت، یعنی نشخوار فکری در مورد موقعیت‌های غیرواقعی که هیچ ارتباطی به زندگی واقعی شما ندارند. این حالت کمی شبیه به تصمیم‌گیری نادرست است، چون هر دو به موقعیت‌های فرضی بازمی‌گردند و در حال حاضر تحقق آن‌ها غیرممکن است.

ترس از شکست: این شکل از نشخوار فکری به دلیل ترس از شکست، به تفکر بیش‌ازحد می‌پردازد. افرادی که این‌گونه فکر می‌کنند از عمل می‌ترسند، چون از شکست می‌ترسند و درنهایت هم موفق به اقدام نمی‌شوند.

نادیده گرفتن غریزه: ما تفکر را به حد نهایت آن می‌رسانیم، تا جای که گاهی اوقات هنگام برنامه‌ریزی یا حل مشکل، متغیری را نادیده می‌گیریم تا بدانیم بدون آن متغیر می‌توان به نتیجه رسید یا خیر. من هم در گذشته بسیار دچار این خطا شدم، ولی به کمک آموزشی‌هایی که پشت سر گذاشتم، زندگی قابل کنترل و بهتری دارم.

بهینه‌سازی بیش‌ازحد: این حالت وقتی اتفاق می‌افتد که از اصل مطلب اجتناب می‌کنید و روی جزئیات بی‌اهمیت تمرکز می‌کنید. گاهی این کار را برای سرگرمی انجام می‌دهیم، اما در کل یک فکر غیرضروری است و اگر مدت طولانی روی آن کار کنیم، می‌تواند مشکلات بزرگی را ایجاد کند.

نادیده گرفتن سرعت: گاهی اوقات، سرعت نتیجه‌دهی یک تصمیم را نادیده می‌گیریم تا بتوانیم تصمیمی را که ظاهراً روی آن فکر کردیم، انجام دهیم. بعضی اوقات هنگام تصمیم‌گیری متوجه می‌شوید که یک تصمیم ساده به اندازهٔ یک تصمیم بهینه عمل می‌کند، اما تصمیم بهینه را می‌گیرید و از سرعت و کارآیی آن‌ها غافل می‌شوید.

بزرگ‌اندیشی: این کتاب، مرا یاد کتاب «بزرگ فکر کن» دکتر بن کارسون می‌اندازد. تفکر بزرگ، یعنی استفاده از راه‌حل‌های بسیار عالی برای حل مشکلاتی که به تلاش کمتری نیاز دارند. می‌توانیم آن را «کارهای بزرگ» بنامیم. نشخوار فکری در زندگی شما چه چیزهایی را به وجود آورده است؟ نشخوار فکری تأثیرات بسیاری دارد که بیش‌تر آن‌ها منفی هستند.

از نظر من، خطرناک‌ترین اثر نشخوار فکری، کاهش قدرت اقدام است. تفکر بیش‌ازحد (فلج تحلیلی)، گزینه، سناریو و انتخاب‌هایی را مقابل شما قرار می‌دهد که نمی‌توانید درست تصمیم بگیرید، مثل گفتن عواطفتان به شخصی که او را دوست دارید. در این سناریو، تصور بیش‌ازحد به واکنش فرد یا این‌که چه خواهد گفت، ممکن است باعث شود از گفتن احساسات خود به آن شخص خودداری کنید. این یعنی شانس ایجاد یک رابطهٔ خوب را از دست می‌دهید، فقط به این دلیل که تصمیمتان را کنار گذاشته‌اید. نشخوار فکری باعث می‌شود چیزهایی را که می‌خواهید، بدون حتی تلاشی برای به دست آوردنشان از دست بدهید.

یکی دیگر از تأثیرات نشخوار فکری، کاهش انرژی است. فکرکردن از هر لحاظ به انرژی ذهنی زیادی نیاز دارد، بنابراین نشخوار فکری بر انرژی شما تأثیر زیادی می‌گذارد. تفکر مانند فعالیت‌های بدنی سنگین باعث از دست دادن انرژی زیادی می‌شود. نشخوار فکری، ترشح هورمون استرس و کورتیزول را هم تسهیل می‌کند. اگر کورتیزول بیش‌ازحد ترشح شود، منجر به افزایش فشار خون و ضربان قلب می‌شود. بنابراین، نشخوار فکری به دلیل تخلیهٔ انرژی، از نظر جسمی روی شما تأثیر می‌گذارد.

نشخوار فکری خوابتان را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد. زمانی که درگیر نشخوار فکری بودم، خوابیدن برایم سخت بود. چرا؟ چون لحظه‌ای که به تخت‌خواب می‌رفتم، افکار ذهنم چند برابر می‌شد و خواب را برایم دشوار می‌کرد. زمان زیادی را صرف فکرکردن در مورد چیزهای بی‌اهمیت می‌کردم و این از نظر روانی آرامش مرا سلب می‌کرد. همان‌طور که می‌دانید، ذهن برای به خواب رفتن باید در یک حالت آرام باشد. برای خوابیدن، مغز به قطع برخی فعالیت‌های غیرضروری یا حتی ضروری و آگاهانه نیاز دارد. بنابراین، گرداب افکاری که ذهن شما را به هم زده، از بروز این اتفاق جلوگیری می‌کند. زمانی که عدم توانایی خوابیدن سراغ شما می‌آید، زندگی وارد چرخهٔ بزرگی از ناامیدی، خستگی و کمبود خواب می‌شود.

مثلاً اگر شاهد خشونت باشید، ممکن است محرک‌ها برای دور نگه داشتن شما از خشونت، واکنش گریز نشان دهند یا مثلاً این فکر را در ذهن شما ایجاد کنند که برای جلوگیری از خشونت باید مداخله کنید. گاهی اوقات برای تولید افکار، به محرک‌های مهمی احتیاج نیست. خاطرات یا پیش‌بینی‌های آینده می‌توانند به‌صورت ذاتی افکاری را به وجود بیاورند. این خاطرات یا نگرانی‌های آینده به‌عنوان محرک‌هایی برای هدایت افکار شما عمل می‌کنند.

حالا که به آن موضوع فکر می‌کنم، می‌بینم خنده‌دار است که یک مرد بنشیند و تحقیق کند تا ببیند احوالپرسی دیگران با چه هدفی است، سرانجام نتیجه بگیرد طوری که به نظر می‌رسد، نیست. او آن‌قدر به این موضوع فکرکرد که خوشحالی از حضور در یک مراسم شکرگزاری و دید و بازدید خانوادگی تبدیل به عصبانیت و کینه‌توزی شد. نشخوار فکری می‌تواند روابط ما با خانواده، دوستان و حتی همکاران را از بین ببرد. گاهی اوقات، وقتی اجازه می‌دهیم ذهن ما منظور حرف و رفتار دیگران را بررسی کند، به‌جای مثبتی می‌رسیم. با خود می‌گوییم: «شاید منظور آن‌ها مثبت بوده باشد»، «شاید هم هیچ معنایی نداشته باشد.» اما اثبات شده است که بیش‌تر افراد، معمولاً به نتیجه منفی می‌رسند.

یکی از بزرگ‌ترین عوامل ابتلا به نشخوار فکری است. به ندرت قربانیانی پیدا می‌شوند که هر تصمیمی را بیش‌ازحد تحلیل نکنند.

-برنامهٔ روزانهٔ شلوغ می‌تواند دلیل خوبی برای افزایش نشخوار فکری یک فرد باشد. وقتی اتفاقات زیادی رخ می‌دهد، مغز شما هم‌زمان و مداوم از یک چیز سراغ چیز دیگر می‌رود. نداشتن استراحت کافی شما را خسته می‌کند و نمی‌تواند برای مقابله با عوامل تحریک‌کنندهٔ نشخوار فکری فضایی ایجاد کند.

نشخوار فکری خیلی سریع شما را بی‌ثبات می‌کند. در این وضعیت به دلیل این‌که به دنبال مشکلات بزرگ هستید به جزئی‌ترین موارد احتمالی و غیرقابل پیش‌بینی هم توجه می‌کنید. متأسفانه اگر از این وضعیت خارج نشوید، ممکن است هرگز از افکار طولانی‌مدت رهایی نیابید، چون حالا افکار منفی هم در ذهن شما پرورش یافته‌اند.

یکی از موارد کلاسیک سندرم ایمپاستر یا نشانگان خودویرانگری است. سندرم ایمپاستر یک پدیده روانی است که در آن افراد نمی‌توانند موفقیت‌هایشان را بپذیرند. بر خلاف آن‌چه شواهد بیرونی نشان می‌دهد که فرد با رقابت و تلاش به موفقیت می‌رسد، خود فرد تصور می‌کند که لیاقت موفقیت را ندارد و فریب‌کار است. فرد مبتلا به این نشانگان، موفقیت خودش را در نتیجهٔ خوش‌شانسی، زمان‌بندی خوب یا فریب دادن دیگران می‌داند و این موضوع که فرد باهوش یا تلاشگر است توسط خودش مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد. سندرم ایمپاستر به‌سرعت باعث اضطراب و نشخوار فکری می‌شود، چون دائماً مهارت‌ها و صلاحیت خود را زیر سؤال می‌برید، سپس به هر تصمیم و عملی که انجام می‌دهید، بیش‌ازحد فکر می‌کنید.

تروما یا همان ضربه‌های جسمی و روحی خاطراتی عمیق برجای می‌گذارند که می‌توانند طرز فکر ما را برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار دهند. ضربه‌های روحی منجر به اختلال در توانایی فرد برای کنار آمدن با مشکلات و همچنین باعث ایجاد درماندگی و بی‌عاطفگی در فرد می‌شوند. تروما ناشی از یک رویداد منفی است که قربانی را تحت فشار قرار می‌دهد و ممکن است برای همیشه بر حالت روانی وی تأثیر بگذارد. دلایل جسمی هم مؤثر هستند، اما مشکلات روانشناختی که توسط دیگران به وجود می‌آیند هم می‌توانند منجر به تروما شوند. تجاوز جنسی، از دست دادن یکی از عزیزان، آدم‌ربایی یا یک تصادف مرگبار از جمله موقعیت‌های آسیب‌زا هستند

برای مثال، استرس پس از سانحه، اساساً بحرانی بدتر از بروز نشخوار فکری است. ذهن به طریقی گذشته را مرور می‌کند و باعث می‌شود قربانی به دلیل تجزیه و تحلیل بیش‌ازحد دچار نشخوار فکری شود.

سه رکن مهم نشخوار فکری نشخوار فکری بر پایهٔ سه اصل بنا شده است: تجزیه و تحلیل بیش‌ازحد، اطلاعات اضافی و به تعویق انداختن. این سه رکن، ابزار رشد و تقویت نشخوار فکری هستند. از طریق این عناصر مهم می‌توان نشخوار فکری را شناسایی و متوقف کرد.

افرادی که نشخوار فکری دارند به طور متوسط بیش از هر چیزی که فکرش را بکنید، مسائل را تجزیه و تحلیل می‌کنند (حرکات افراد، پیام‌های متنی، پست‌های شبکهٔ اجتماعی آشنایان، شاخص ارزیابی کار و حتی افراد) به همین دلیل اگر جزو این دسته از افراد باشید، دورهمی‌های دوستانه اتفاقات دلخراش بیش‌تری برای شما خواهند داشت.