کتاب تاریک خانه صنعت مد

تولیدکنندگان پارچه و لباس مجبورند هزینهٔ غیرمستقیم استهلاک ماشین‌آلات خود را بپردازند، ولی برای استهلاک طبیعت هیچ پولی خرج نمی‌کنند. آن‌ها زباله‌های سمّی خود را به طبیعت می‌ریزند و آن‌ها را پالایش یا جمع‌آوری نمی‌کنند. پس از نیروی کار ارزان، خرج‌نکردن پول بابت پاک‌سازی طبیعت عامل بعدی ارزانی پوشاک است.

کسی‌که لباس ارزان می‌خرد باید به یاد داشته باشد ارزانی آن کالا به‌خاطر آن است که گوشه‌ای از طبیعت نابود شده است، یا کارگرانی به بند استثمار کشیده شده‌اند. درواقع، تولیدکنندگان لباس به ما لطف نمی‌کنند، بلکه طبیعت و کارگران را غارت می‌کنند تا به دست مصرف‌کننده، جنس ارزان برسانند.

صنعت مد بر یک دروغ متکی است و همین دروغ است که الگوهای تجاری آن را پیش می‌برد. بنا بر این دروغ، این مشتریان هستند که طالب مد هستند و مد، صنعت مشتری‌محوری است که تولیدکنندگان لباس هر لحظه باید طرح‌های خود را عوض کنند؛ چرا؟ چون سلیقهٔ مشتریان هر لحظه در حال دگرگونی است. این دروغ را حرفه‌ای‌های این صنعت، محققان، تحلیلگران و دوستدارانی جا انداخته‌اند که این ورد در گوششان اثر کرده است که تولیدکنندگان مد، تنها دارند خود را با دگرگونی هرروزهٔ سلیقهٔ مشتریان وفق می‌دهند.

دگرگونی موج‌های مد را نه مشتری بلکه خود صنعت مد است که دیکته می‌کند؛ پس مد، فروشنده‌محور است نه مشتری‌محور.

اوّلین آموزهٔ کتاب این است که «ارزانی» همیشه خوب نیست.

جهان نئولیبرال می‌خواهد همه چیز را ارزان کند.

«ارزانی» همیشه خوب نیست. اینکه محصول کشاورزی یک کشور زیاد شود و قیمت خوراکی پایین بیاید و اقشار فرودست بتوانند از خوراک ارزان برخوردار شوند بسیار خوب است، ولی جهان نئولیبرال می‌خواهد همه چیز را ارزان کند.

جهان نئولیبرال می‌خواهد همه چیز را ارزان کند. به همین خاطر است که کشورهای سرمایه‌دار به خود می‌نازند تورّم را جوری مهار کرده‌اند که دیگر هرگز باز نخواهد گشت.

ارزانی مهم‌ترین راهبرد اقتصادی نئولیبرالیسم است، چراکه اگر کالاها گران شوند، مقدار مصرف کاهش خواهد یافت و اقتصادهای سرمایه‌داری با رکود و بحران روبه‌رو خواهند شد؛ پس همه چیز باید ارزان باشد، از ارزانی خوب گرفته تا ارزانی بد.

ارزانی خوب یعنی افزایش رفاه مردمان بدون آسیب‌زدن به آدم‌ها و چیزهای دیگر و ارزانی بد یعنی افزایش رفاه مردمان با آسیب‌زدن به آدم‌ها و چیزهای دیگر. ارزان‌شدن لباس در دوسه دههٔ اخیر قطعاً یک ارزانی بد بوده است.

لباسی که در دنیا خریدوفروش می‌شود ازآن‌رو ارزان است که به کارگران دستمزد کمی پرداخت می‌شود.

کسی‌که لباس ارزان می‌خرد باید به یاد داشته باشد ارزانی آن کالا به‌خاطر آن است که گوشه‌ای از طبیعت نابود شده است، یا کارگرانی به بند استثمار کشیده شده‌اند.

لباسی که در دنیا خریدوفروش می‌شود ازآن‌رو ارزان است که به کارگران دستمزد کمی پرداخت می‌شود. بسیاری از این کارگران، یا زنان سرپرست خانوار هستند، یا کودکان بی‌سرپرست و یا قربانیان برده‌داری نوین؛ -این دستهٔ آخر یک زندگی کاملاً مخفیانه دارند و حاضرند برای کارفرما با هر دستمزدی کار کنند.

آلوده‌شدن از مزیت‌های رقابتی کشورهای در حال توسعه است.

هولناک است: برای‌اینکه جنس ارزان به دنیا صادر شود لازم است که برخی از کشورهای دنیا فقیر بمانند.

تولید پارچه، پس از کشاورزی، دومین آلوده‌کنندهٔ آب‌های پاک است و برخلاف کشاورزی، کارهای اندکی برای تغییر وضعیت هشدارآمیز آن انجام شده است.

این کتاب نتایج اخلاقی مصرف رو به افزایش لباس را بررسی می‌کند.

موج‌ها خودبه‌خود درست نمی‌شوند، می‌گویند برآمدن و برافتادن آن‌ها نتیجهٔ دگرگونی‌های فرهنگی است؛ ولی فرهنگ، کُند دگرگون می‌شود و موج‌ها شتابان. هستهٔ فرهنگ بسیار پایدار است و پایداری آن ناشی از پایداری هنجارهای اجتماعی است. پس نتیجهٔ کلّی آن است که دگرگونی در فرهنگ باعث دگرگونی در موج‌های مد می‌شود، ولی شتاب دگرگونی موج‌های امروزی بر دوش چیزی غیر از فرهنگ است.

دگرگونی‌های مد نه فرهنگی است و نه خودبه‌خود و بدون برنامه‌ریزی؛ خیر، همه چیز برنامه‌ریزی‌شده است. هفته‌های مد، موج‌ها را تعیین کرده و فروش بعدی همان مد را باعث می‌شوند.

امروزه نمی‌توان فرق بین دامن ده‌دلاری با دامن دویست‌دلاری را فهمید. لباس‌هایی که ازروی طرح و برند و کیفیتشان می‌شود حدس زد گران‌قیمت باشند، از یک ساندویچ هم ارزان‌ترند.

قیمت پایین کالا هزینه‌بر است. برای‌آنکه کالا را برای مصرف‌کننده ارزان نگه داریم، تولید لباس نیز باید ارزان باشد. این تلاش برای کاستن از هزینه‌های مستقیم، هزینه‌های اجتماعی را بالا برده است. هزینه‌های اجتماعی آن‌هایی هستند که به‌جای بازار، جامعه باید پرداخت کند. نمونه‌هایی از هزینه‌های اجتماعی را می‌توان برشمرد: هزینهٔ آلودگی ناشی از تولیدهای صنعتی؛ هزینهٔ ناآرامی اجتماعی ناشی از بهره‌کشی از کارگران، البته اگر آن ناآرامی به خشونت یا رنج‌های مهم انسانی بینجامد؛ هزینهٔ آسیب به سلامتی انسان‌ها که از اثرات جانبی مصرف کالاهای ناایمن است. (امروزه این سیاهه دارد بلندتر و بلندتر می‌شود.)

با توجه به هزینه‌های اجتماعی هنگفتی که تولید محصولات مد در سال‌های اخیر روی دست جوامع گذاشته است، شرکت‌های بزرگ تولید لباس می‌بایست به جرائمی متهم شوند، ازجمله بهره‌کشی از کارگران، بدترکردن فقر جهانی از راه مبارزه با افزایش دستمزد در کشورهای در حال توسعه، بهره‌گیری از یک راهبرد بازاریابی غیراخلاقی یعنی ترویج استفادهٔ بیش از حد از لباس‌های ارزان و آشغال و بنابراین تلنبارکردن زباله‌های بسیار زیاد صنعتی.

صنعت مد بر یک دروغ متکی است و همین دروغ است که الگوهای تجاری آن را پیش می‌برد. بنا بر این دروغ، این مشتریان هستند که طالب مد هستند و مد، صنعت مشتری‌محوری است که تولیدکنندگان لباس هر لحظه باید طرح‌های خود را عوض کنند؛ چرا؟ چون سلیقهٔ مشتریان هر لحظه در حال دگرگونی است.

کسی‌که سلیقه دربارهٔ مد را عوض می‌کند، مشتری نیست. این موج‌سازان مد هستند که چرخهٔ دگرگونی سلیقه را به‌راه می‌اندازند و چه امروز، چه در گذشته، همهٔ این موج‌سازان نان‌خور همین صنعت بوده‌اند.

حقیقت آن است که تا به مشتری نگویی باید چه چیزی بخواهد، مد درست نمی‌شود.

دگرگونی موج‌های مد را نه مشتری بلکه خود صنعت مد است که دیکته می‌کند؛ پس مد، فروشنده‌محور است نه مشتری‌محور. اما در مغز ما فرو کرده‌اند که دگرگونی در مد ربطی به خود صنعت مد ندارد، بلکه به زیبایی‌شناسی ربط دارد.

موج‌های مد از دل مؤلفه‌های فرهنگی درنمی‌آیند، بلکه نان‌خورهای صنعت مد، این موج‌ها را به‌گونه‌ای راه می‌اندازند