بریده‌هایی از کتاب سلطنت پهلوی از طلوع تا غروب

تاریخ از شاه به‌عنوان «یک رهبر مترقی که طی چند دهه در راه پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشورش تلاش کرد، یاد خواهد کرد».

«هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید که اگر من در ایران مانده بودم و واکنشی قوی‌تر نشان می‌دادم چه روی می‌داد، همیشه قضاوت درباره وقایع گذشته آسان است ولی گمان نمی‌کنم این کار من مفید واقع می‌شد. احتمالاً خونریزی‌های بیشتری صورت می‌گرفت، عده بیشتری کشته می‌شدند، ولی از مردم کوچه و خیابان نه از افراد مسئول و من خواستار خونریزی نبودم

چنانچه مذهب از جامعه‌ای رخت برنبندد آن جامعه هیچ‌گاه به آزادی و دموکراسی نخواهد رسید.

در همان بحبوحه انقلاب از شاه پرسیدم: نظر آمریکایی‌ها درباره شما چیست؟ شاه گفت: آمریکایی‌ها یک سال است که می‌خواهند ما نباشیم. گفتم: چرا این را به مردم نمی‌گویید؟ گفت: هر حرفی را نمی‌توان به مردم زد.

این احمقانه خواهد بود که فکر کنیم که در جامعه‌ای که بر پایه ستم و خرفت نمودن بی‌پایان توده‌های کارگر بنا شده است، تعصبات مذهبی را می‌توان با شیوه‌های ترویجی خالص از میان برداشت»

«خاورمیانه از دیرباز چهارراه آسیا، آفریقا و اروپا بوده است. اکنون نفت آن خون صنعت مدرن است و منطقه خلیج‌فارس قلبی است که این خون را مانند تلمبه به جریان می‌اندازد و راه‌های دریایی پیرامون خلیج‌فارس شریان‌هایی است که این خون حیاتی از آن‌ها می‌گذرد».

آرنولد ویلسون می‌نویسد: «هیچ شاخه‌ای از دریا برای جغرافیدانان، باستان شناسان، مورخین، نقشه‌برداران و محققین مسائل استراتژیک به یک اندازه و یکسان مهم‌تر از آب‌هایی که خلیج‌فارس نامیده می‌شود هرگز نبوده و نیست».

نیکسون رئیس‌جمهور آمریکا در کتاب خود می‌نویسد: «در بیشتر موارد انگیزه‌ای که مردم را در اصل به سازمان چریکی جلب می‌کند، عشق به کمونیست نیست نفرت از خارجی‌ها است».

رضاخان بسیار مدیون سوسیالیست‌ها بود. آن‌ها تنها گروه متشکلی بودند که از آغاز مجلس چهارم از او حمایت کرده بودند.

بعد از مذاکراتی قرارداد دارسی منتهی به قرارداد ۱۹۳۳ گردید. طبق این قرارداد که مدت اجرای آن ۳۲ سال تعیین شده بود، سهم سود ایران از ۱۶ درصد به ۲۱ درصد از کل تولید نفتی بدون در نظر گرفتن سود یا زیان افزایش یافت درحالی‌که در قرارداد دارسی فقط ۱۶ درصد از سود به ایران پرداخت می‌گردید. همچنین طبق این قرارداد انگلستان موظف شد بدهکاری‌های عقب افتاده ایران را بپردازد و همچنین در اثر این قرارداد نظارت بر زمین‌های نفت‌خیز جنوبی تا ۸۰ درصد از کنترل انگلستان خارج گردید.

شاه در سال ۱۳۵۶ در جواب یک خبرنگار فرانسوی به نام اولیویه وارن که از شاه پرسید تا چه حدی به وفاداری ارتش ایران اطمینان دارد، با قاطعیت جواب داد: می‌توان گفت ۹۹۹ هزار در میلیون من می‌توانم روی وفاداری ارتش حساب بکنم

دیلی اکسپرس که روزنامه‌ای مورد توجه عموم است در سرمقاله‌اش با لحن تلخی نوشت: «درحالی‌که لندن زمانی پایتخت مالی جهان و لیره استرلینگ زمانی مورد قبول همگان بود، اکنون وضع طوری شده که وزیران انگلیسی خود را برای گرفتن وقت ملاقات از شاه خوار و خفیف می‌سازند».

حزب کمونیست ایران که نخستین کنگره خود را در تابستان ۱۲۹۹ در بندرانزلی تشکیل داده بود بر اساس نظریات لنین و آموزش‌های بلشویک‌ها از میرزا کوچک خان به‌عنوان نیروی مؤثر و فعال در مبارزه با امپریالیسم انگلستان حمایت کردند. میرزا کوچک خان نیز طی تلگرافی به لنین وفاداری خود را نسبت به دوستی ایران و شوروی ابراز داشت و همچنین رژیم ایده‌آل بین‌الملل سوم را ستود.

از علل اصلی توجه استالین به انقلاب در میان کشورهای واپس مانده که عموماً تحت استثمار دولت‌های سرمایه‌داری قرار داشتند، محروم کردن این کشورها از منابع اصلی‌اش جهت تهیه مواد خام و فروش تولیدات آن بود.

مسکو رژیم رضاشاه را یک مرحلهٔ موقت و گذرنده‌ای می‌دانست که طبق نظریات مارکس می‌بایستی به آخرین مرحلهٔ تکامل تاریخی خود یعنی سوسیالیسم و بالاخره کمونیسم منتهی گردد

مبارزه با باورهای مذهبی و پدیده‌ای مانند حجاب، جاده‌صاف‌کن ورود کمونیست به ایران بود، همان‌طور که بعدها غربی‌ها از طریق ترویج اسلام در پروژه «هلال سبز» یا «هلال خضیب» قصد داشتند از گسترش کمونیست در منطقه جلوگیری به عمل آورند.

دلیل تدوین و انتشار «خاطرات» آیرن ساید به‌یقین از دو گمانه بیرون نیست: یا گرایش او به بزرگ جلوه دادن نقش خود در تحولات آن دوران ایران، برخی گزافه‌گویی‌ها را برانگیخته، یا انتشار آن در راستای کوشش‌های دولت بریتانیا برای کوچک جلوه دادن رضاشاه در نظر مردم ایران و کشاندن افکار و انظار به چیزی جز خدمات آن مرد بزرگ و پیشرفت‌های مملکت بوده است»

اولیویه وارن از شاه می‌پرسد: «آیا شاهنشاه از آن بیم ندارند که یک روز آمریکایی‌ها درصدد از میان برداشتن شاهنشاه باشند، همان‌گونه که انگلیس‌ها رضاشاه کبیر را از میان برداشتند؟» و شاه جواب می‌دهد: «این خیلی دشوار خواهد بود. من با آگاهی و شناختی که از کشورم و وضع خودم دارم، به‌دشواری می‌توانم تصور کنم که چنان چیزی بتواند روی بدهد. از میان بردن من از لحاظ جسمی، بله، همواره امکان دارد...

تلویزیون به ما نشان می‌دهد که آماتورها به کوچه و خیابان هجوم می‌آورند و همه‌چیز را زیر و زبر می‌کنند ولی حرفه‌ای‌ها را نشان نمی‌دهند که از پشت صحنه تیراندازی می‌کنند و حتی درحالی‌که رهبری سقوط رژیم حاکم را به دست دارند، برای سرنگونی رژیم جدید دسیسه می‌چینند و نقشه می‌کشند تا قدرت را به دست گیرند

من در آن موقع طرفدار روس و انگلیس بودم. طرفدار آن‌ها بودم برای این‌که می‌دیدم مخالفت با آن‌ها به قیمت محو مملکت ما تمام خواهد شد. طرفدار آن‌ها بودم برای اینکه می‌دیدم اگر فقر و بدبختی دامن‌گیر ملت ماست، این فقر و بدبختی از ناحیه روس و انگلیس نیست از ناحیهٔ آدم‌های مملکت خودمان است. از ناحیه رجالی است که بر برافراشتن پرچم روس و انگلیس بر سر در خانه خود افتخار می‌کنند. من افسانه نمی‌گویم. این‌ها تاریخ است، حقیقت است. در آن روزگار بسیار بودند اعیان، رجال و شاهزادگانی که به تحت‌الحمایه بودن روس یا انگلیس افتخار می‌کردند