بریده‌هایی از کتاب والدین سمی

رئیس یکی از آسایشگاه‌های روانی برای ارزیابی روند بهبود بیماران به دیدن آنها می‌رفت و سؤالاتی مطرح می‌کرد و براساس پاسخ‌هایشان به سلامت یا عدم سلامت آنها رأی می‌داد. یک روز وارد اتاق یکی از بیماران شد و از او پرسید: «من شیر وان حمام را باز می‌کنم و وان در حال پر شدن است. حالا برای جلوگیری از سر رفتن آب در وان، تو آن را با قاشق خالی می‌کنی یا با کاسه؟» بیمار نگاهی حاکی از تعجب به رئیس بیمارستان انداخت و جواب داد: «هیچ‌کدام. من اول شیر آب را می‌بندم.»

اگر قرار بود بین آزارهای کلامی و کتک خوردن یکی را انتخاب کنم، بی‌شک دومی را انتخاب می‌کردم. حداقل کبودی‌هایش دیده می‌شود و کسی پیدا می‌شود که دلش برای‌مان بسوزد و همدردی کند اما با آزارهای کلامی در تنهایی و سکوت خودمان دیوانه می‌شویم.

احتمالا در بسیاری از کتاب‌ها خوانده‌اید که «ما نمی‌توانیم دیگران را بابت مشکلاتمان سرزنش کنیم.» باید بگویم که من این حرف را در زمینهٔ تعلیم و تربیت بی‌اساس و غلط می‌دانم. والدین مسئول مستقیم پرورش کودک هستند. آنها هستند که در نحوهٔ شکل‌گیری سلامت روانی کودک و رفتارهای آیندهٔ او مهم‌ترین نقش را ایفا می‌کنند.

بپذیرید همین است که هست. اتفاقات بد و سخت زیادی افتاده است و شما مسئول و مقصر هیچ‌یک از آنها نبوده‌اید. آنچه اکنون مسئولیتش با شماست یافتن راه‌های صحیح در مسیر درمان خودتان است.

جالب است بدانید زنان بیشتر جذب مردانی می‌شوند که به‌راحتی خشم خود را بروز می‌دهند. این قبیل مردان به‌نظر زنان جذاب و قوی می‌آیند، غافل از اینکه آنها اغلب سلطه‌جو و بدرفتار نیز هستند. اما زنان این قبیل مردان را جالب می‌بینند زیرا خود توانایی ابراز خشم ندارند.

خانواده‌هایی که در آنها متفاوت عمل کردن به مفهوم بد بودن است

مفهوم «پدر و مادر» در بسیاری از فرهنگ‌ها آنچنان در زرورق احترام پیچیده شده که نقد و بررسی وظایف و مهارت‌های والدینی همواره با احساس گناه همراه بوده است.

والدینی که باور به خداگونه بودن خود دارند، خود را قانونگذار، قاضی و دادستان می‌دانند و احکام را نه برحسب انصاف، بلکه مطابق میلشان وضع می‌کنند.

باید اعتراف کنیم که مهارت‌های والدینی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ارکانی که سلامت نسل بشر و جامعه شدیدآ به آن وابسته است، همواره بسیار مورد کم‌توجهی قرار گرفته است و بر این اساس روش تربیتی اغلب والدین نه براساس دانش و آموزش صحیح، بلکه بر پایهٔ اصول تجربی، احساسی یا باورها و آموخته‌های غلط و کهنه است

در دوران بلوغ و نوجوانی، فرآیند مستقل شدن از والدین به اوج خود می‌رسد، یعنی زمانی‌که ما کنترل و اختیارات والدینمان را به چالش می‌کشیم و سعی می‌کنیم در مقابل آنان بایستیم چرا که خواهان استقلال بیشتری هستیم. در این مرحله در خانواده‌ای سالم و باثبات، والدین قادر به مدیریت بحرانِ ناشی از این چالش هستند. آنها تلاش می‌کنند میزان تحمل خود را بالا ببرند و به نحوی منطقی فضای استقلال فرزندان خود را گسترش دهند. والدین منطقی می‌دانند که این مرحله‌ای طبیعی از فرآیند رشد شخصیت فرزندشان است و به‌خاطر دارند که خود نیز این مرحله را گذرانده‌اند. والدین منطقی حتی درجاتی از هنجارشکنی و سرکشی در فرزند خود را تحسین هم می‌کنند.

شاید مسخره به نظر بیاید اما واقعیت این است که آدم‌ها ناخودآگاه در بزرگسالی به‌دنبال تکرار الگوهایی هستند که از قبل آموخته‌اند حتی اگر تجربه‌هایی دردناک بوده باشد، زیرا این تنها الگویی است که آنها خوب یاد گرفته‌اند و برای‌شان آشنا است و آشنایی با این الگو به آنها اضطراب کمتری می‌دهد تا پیگیری الگویی جدید و یادگیری آن.

والدین منطقی حتی درجاتی از هنجارشکنی و سرکشی در فرزند خود را تحسین هم می‌کنند.

اگر در میان یک مجادله بتوانید آرامش خود را حفظ کنید و از حمله و واکنش متقابل بپرهیزید، در اصل شما هستید که کنترل را در دست دارید. ولی هرچه تلاش بیشتری برای اثبات خود به خرج دهید، در اصل بدون اینکه متوجه باشید وارد بازی فرد مقابلتان شده‌اید.

جالب است بدانید زنان بیشتر جذب مردانی می‌شوند که به‌راحتی خشم خود را بروز می‌دهند. این قبیل مردان به‌نظر زنان جذاب و قوی می‌آیند، غافل از اینکه آنها اغلب سلطه‌جو و بدرفتار نیز هستند. اما زنان این قبیل مردان را جالب می‌بینند زیرا خود توانایی ابراز خشم ندارند.

او به همه‌کس عشق می‌داد به جز خودش.

شاید بتوان خانواده را به دریا تشبیه کرد که با وجود اتفاقاتی که دائم در درون آن می‌افتد، در سطح آن چیزی به چشم نمی‌آید ولی هرچه در عمق آن پیش‌تر برویم، با مواردی متفاوت مواجه می‌شویم.

اگر شناخت از خودمان و دلیل رفتارهایمان را افزایش دهیم، حتماً به درک بهتری از ریشهٔ رفتارها و عصبیت‌هایمان می‌رسیم.

اگر بخشیده بودند پس در جلسات درمان چه می‌کردند؟ چرا در زندگی سرگشته و ناشاد بودند؟ چرا آثار و علائم آسیب‌ها را هنوز با خود حمل می‌کردند؟ چرا هنوز حس خوبی نسبت به خود نداشتند و احساس قربانی بودن رهایشان نمی‌کرد؟ چرا گاهی فکر خودکشی به سرشان می‌زد یا چرا از سر اکراه به دیدن والدینشان می‌رفتند؟ درواقع آنچه آن را بخشش می‌نامیدند، هیچ کمکی به شفاف شدن روح و روان آنها نکرده بود. بسیاری از آنها هم که والدین خود را بخشیده بودند ولی آرامشی به سراغشان نیامده بود، بیشتر احساس بی‌کفایتی می‌کردند و برخی از آنان تصور می‌کردند که شاید به اندازهٔ کافی نبخشیده‌اند که هنوز احساسشان درگیر آن وقایع است، یا شاید از ته دل نبخشیده‌اند که به آرامش نرسیده‌اند، یا اینکه چرا نمی‌توانند کاری را درست انجام دهند و حتی بخشیدن هم بلد نیستند.

چه کلمه‌ای بهتر از سمی می‌تواند والدینی را توصیف کند که به دلیل نادانی، بی‌مسئولیتی، خودخواهی و خودشیفتگی، فرزندشان را دچار مشکلات روحی و روانی می‌کنند؟

عباراتی نظیر «من این کار را فقط برای خاطر خودت می‌کنم» یا «فقط چون دوستت دارم این کار را می‌کنم» در اصل همه یک مفهوم را می‌رساند و آن این است که: «من سعی می‌کنم تو را کنترل کنم چون می‌ترسم تو را از دست بدهم و احساس ضعف و پوچی کنم. به همین دلیل سعی کرده‌ام تو را جوری بار بیاورم که وابسته و ترسو باشی و همیشه احساس کنی به من نیاز داری.»

خانواده‌هایی که در آنها متفاوت عمل کردن به مفهوم بد بودن است

نمی‌دانست یا نمی‌خواست قبول کند که هرکس باید خودش بار مسئولیتش را به دوش بکشد و هرکس خودش مسئول انتخاب‌های اشتباهش است. او حاضر نبود بپذیرد که یک ناجی یا اَبَرقهرمان به‌زور و اصرار نمی‌تواند این کار را برای کسی انجام دهد.

«اگر قرار بود بین آزارهای کلامی و کتک خوردن یکی را انتخاب کنم، بی‌شک دومی را انتخاب می‌کردم. حداقل کبودی‌هایش دیده می‌شود و کسی پیدا می‌شود که دلش برای‌مان بسوزد و همدردی کند اما با آزارهای کلامی در تنهایی و سکوت خودمان دیوانه می‌شویم. زخم‌ها و خونریزی‌های روانی ناشی از آزارهای کلامی به چشم نمی‌آید، پس عمقش نیز جدی گرفته نمی‌شود.»

اگر شناخت از خودمان و دلیل رفتارهایمان را افزایش دهیم، حتماً به درک بهتری از ریشهٔ رفتارها و عصبیت‌هایمان می‌رسیم.

چاقوی خطرناکی به نام تحقیرهای کلامی بسیاری از والدین در شرایطی نظیر عصبانیت ممکن است کلامی تحقیرآمیز یا خشن به فرزند خود بگویند که شاید لزوماً آزار کلامی تلقی نشود، اما زمانی‌که این آزارها و تحقیرهای کلامی مکرر و پیوسته باشد و صورت حمله‌هایی دائمی به شعور، ظاهر، ارزش یا مقایسهٔ کودک را به خود بگیرد، مسلمآ آزار و تهدید به سلامت روانی کودک محسوب می‌شود.

غم‌انگیز این بود که والدینم در خانه اصلا متوجه دوری‌گزیدن‌های من نبودند و من هم توانایی اینکه حرف‌هایم را به آنها و حتی به مادرم بزنم، نداشتم. گویی چیزی در درونم مرا از ابراز وجود بازمی‌داشت.

درحقیقت، بخشش به معنای رو به جلو نگاه کردن و به پشت سر نظر نینداختن است که باید خودبه‌خود و در خلال درمان و تخلیهٔ بار زهرآلود گذشته و فراگرفتن نگرشی نو به‌دست آید. در این نقطه است که فرد خودبه‌خود احساس می‌کند نگاه به گذشته و فکر کردن دربارهٔ آن آدم‌ها دیگر آزارش نمی‌دهد و این بخشش خودبه‌خود در قلب او شکل می‌گیرد بدون اینکه به زبان آورده شود.

و این واقعیتی محض است که بند ناف روانی والدین سمی نه‌تنها از آن‌سوی اقیانوس‌ها، بلکه از درون قبر هم فرزندانشان را کنترل می‌کند.

کسی را که سال‌ها به جسم و روح ما آسیب زده و درنتیجه حال و آینده‌مان را فلج کرده است، تنها به زبان می‌توان بخشید،

گاهی والدین متوجه نیستند که با تحت فشار گذاشتن فرزندانشان برای رسیدن به خواسته‌هایشان، آنها را دچار احساس گناه و سردرگمی می‌کنند. در این مواقع فرزندان ترجیح می‌دهند تسلیم شوند تا احساس گناه کمتری کنند، ولو اینکه در دراز مدت دچار عوارض دیگری شوند.