بریده‌هایی از کتاب سیره تربیتی پیامبران؛ حضرت نوح (ع)

پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله هم این جمله را زیاد به زبان می‌آوردند: یا مُقلِّبَ القُلوبِ ثَبِّتْ قَلبی علی دِینِکَ. ای دگرگون‌ساز دل‌ها! دل مرا بر دینت، استوار بدار.

ما سه چیز را از سه کس دریافته‌ایم: شکیبایی را از ایوب، سپاس را از نوح و [زشتی] حسد را از فرزندان یعقوب.

تکذیب، انسان را به این مرتبه می‌رساند که خدا او را رها کرده، طاغوت ولیّ او می‌شود. اگر نوری از فطرت هم در وجودش باقی مانده باشد، از آن خارج می‌شود و به فعلیت ظلمت می‌رسد. اگر تکذیب در وجود انسان قطعی و شدید شد، راه هدایت بسته می‌شود و امیدی به هدایت نیست.

بازگشت به گناه بعد از اینکه خداوند رحمتش را شامل حالمان کرد و توبه ما را پذیرفت، باید مراقب باشیم که به‌راحتی آن را از دست ندهیم. اگر انسان دوباره به گناه برگشت، گناهان قبلی هم به آن ضمیمه می‌شود. این‌طور نیست که بگوید: من الآن از نظر گناه صفر هستم و تا به مرحلهٔ قبلی برسم خیلی طول می‌کشد. درست است خداوند آنها را آمرزیده، اما اگر انسان برگردد، خدا هم برمی‌گردد. معلوم می‌شود که توبه‌اش واقعی نبوده؛ هرچند باز هم باب توبه بسته نمی‌شود. وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا (و اگر [به گناه] باز گردید، ما نیز [به کیفر شما] باز می‌گردیم).

کسی که مانع شکوفایی استعدادهای نیکوی دیگران است، ظالم است. گاهی ممکن است شخصی با پارتی‌بازی، آشنایان و خویشان خود را در مسندی قرار دهد و جوانی را که استعداد رشد دارد، محروم کند. این از مصادیق ظلم است و چنین شخصی مورد بازخواست قرار خواهد گرفت؛ چون با ضایع کردن هر استعدادی، در حقیقت حقی پایمال می‌شود.

هرکس می‌خواهد نورانی شود، بر محمد و آل محمد، زیاد صلوات بفرستد. ذکر صلوات برای عمل، هم ایجاد مقتضی می‌کند، یعنی توفیق می‌آورد، و هم رفع مانع. گناهان برای انسان مانع ایجاد می‌کنند. صلوات ما را به شجرهٔ طیبه متصل می‌کند و ما را از این موانع عبور می‌دهد. می‌گوییم: خدایا، من توان حرکت ندارم، ولی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله مقرّبان تو هستند؛ من با تقرّب به اینها، می‌خواهم به‌سوی تو حرکت کنم

نمایاندن راه کار خداست، اما انتخاب راه، کار ماست. نبود

در جمهوری اسلامی نیز بسیاری از افراد با انتساب به این نظام، نام و عنوان و عزت پیدا کردند، ولی آنها که قدرناشناسی و خیانت کردند و فکر کردند مردم آنان را دوست دارند و هرجا باشند با آنها هستند، وقتی از نظام جدا شدند و زاویه گرفتند، از اذهان مردم هم پاک شدند و حتی خاطره‌ای هم از آنان باقی نماند.

به بزرگی گفتند: تو از کمالاتی که پیشینیان داشتند چه داری؟ گفت: «سوزِ نداشتن داشته‌های آنها را دارم». سوز نداری یعنی طلب؛ من اینها را ندارم، ولی می‌دانم هست.

علامه طباطبایی رحمه‌الله می‌فرماید: هر عمل صالح و هر اعتقاد صحیحی که در عالم انسانی تا روز قیامت شکل بگیرد، نوح علیه‌السلام در ثواب آنها شریک است. این مطلب، بیان تأثیر سلام در همهٔ عالم انسانی است.

درواقع گناه، تکذیب عملی است؛ گناه یعنی اینکه من این عمل را خلاف آنچه خدا فرموده است انجام می‌دهم. گناه هم مثل بیان لفظی گاهی از روی جهل است؛ ممکن است شخص فکر کند که راهش همین است.

کسی که یک قدم به سمت خباثت بگذارد، خباثتش به خباثت‌های قبلی ضمیمه می‌شود. غیر از خباثت‌های خودش، به خباثت‌های دیگران هم متصل می‌شود. در جانب نور هم طیب‌ها با هم مرتبط می‌شوند. شجرهٔ طیبه یک واحد است که همهٔ مؤمنان با آن مرتبط و شاخه‌های آن هستند. شجرهٔ خبیثه هم یک واحد است که همهٔ خبیث‌ها با آن مرتبط هستند و ریشه‌هایشان به هم کمک می‌کند. تکذیب‌کنندگان پیامبران احزابی هستند که با هم تشکل و وحدت دارند. این نگاه عبرت‌ساز است و ضرورت توجه و مراقبه را نشان می‌دهد. هر قدمی به‌سوی خباثت، ما را به خبیث‌ها متصل و با آنان هم‌رنگ می‌کند تا اینکه کم‌کم جزء شاخه‌ها و میوه‌های درخت خباثت می‌شویم؛ چنان‌که هر قدم صالحی نیز ما را به شجرهٔ طیبه می‌رساند.

انکار و تکذیب، راه انسان را به‌سوی حقیقت می‌بندد و دیگر امکان بهره‌مند شدن از آن نیست. تکذیب هم مانند تصدیق به دلیل احتیاج دارد

هرچه به زمان ظهور نزدیک‌تر می‌شویم، بلاها بیشتر و سخت‌تر می‌شود. بعضی از اولیا می‌گفتند: آن‌قدر سخت می‌شود که ما نمی‌دانیم برای فرج دعا کنیم یا نه! چون می‌ترسیم که نکند جا بمانیم.

مَنْ غَابَ عَنْ أَمْرٍ فَرَضِی بِهِ کَانَ کَمَنْ شَهِدَهُ وَ أَتَاه. هر کس در کاری حاضر نباشد، ولی بدان راضی باشد، مانند کسی است که در آن کار حاضر بوده و آن را انجام داده است. ما از ابتدای عالم نبودیم. زمانی هم می‌آید که عمر ما پایان می‌پذیرد و نیستیم. ما در برهه‌ای محدود از زمان حضور داریم. در این برهه هم در همهٔ مکان‌ها نیستیم. این روایت می‌فرماید: انسان می‌تواند خودش را فرازمانی و فرامکانی کند.

آرامش نوح علیه‌السلام در آن وضعیت، اوج رابطه او با خدا را می‌رساند. مؤمنان در آن شرایط، وقتی نوح را می‌دیدند یقین می‌کردند که او کشتیبانی خدایی است و مطمئن می‌شدند که اگر نوح کشتیبان است، کشتی به ساحل می‌رسد. اگر کشتیبانی غیر از او بود، این کشتی بقا نداشت. با «بسم‌الله» نوح این کشتی بقا پیدا کرد. بِسْمِ اللّهِ مَجْراها وَ مُرْساها

در این کشتی درآ، پادر رکاب ماست دریاها مترس از موج، بسم الله، مجراها و مرساها

شکر اخلاص می‌آورد و اخلاص سبب بقاست. مخلِص وقتی که به حد مخلَص می‌رسد، خدا زبان و چشم و گوش او می‌شود.

مَنْ قَرَأَ سُورَةَ التَّحریمِ آتاهُ اللّهُ تَوْبَةً نَصوحاً. کسی که سوره تحریم را بخواند، خداوند توبه‌ای نصوح نصیبش می‌کند.

مرحوم علامه طباطبایی در ذیل «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم» سوره حمد می‌فرماید: این روایت شریف ناظر به این است که هرقدر عمل به خدا و ابدیت گره بخورد، به همان نسبت ابدی می‌شود.

به نوح هجوم آوردند و او را به‌شدت مضروب کردند. نوح علیه‌السلام بر اثر این ضربه‌ها سه روز بیهوش افتاد و خون از گوشش جاری شد و سپس به هوش آمد. این حادثه پس از سیصد سال از بعثت او رخ داد. او در خلال این مدت، شب و روز مردم را دعوت می‌کرد، اما آنها می‌گریختند.

نوح علیه‌السلام پس از گذشت نهصد سال برای فرج دعا کرد. فرج برای مؤمنان با برکنده شدن شر ظالم‌ها ملازم است. وقتی برای فرج دعا می‌کنیم، یعنی مؤمنان به کمالات و قرب بالاتر برسند و در ضمن آن اشقیا دستشان از شقاوت کوتاه شود.

معبودا، تو را به خاطر ترس از عقابت و به انگیزه طمع و دستیابی به پاداشت عبادت نکردم، بلکه تو را سزاوار عبادت یافتم، ازاین‌رو عبادتت کردم.‌ او می‌فهمد که خدا قاهر مطلق است و عزت مخصوص اوست؛ ازاین‌رو او را عبادت می‌کند.

براساس روایات، اگر انسان به گناه مبتلا شود، اجل مسمّای او به اجل غیرمسمّا تبدیل می‌شود؛ یعنی عمر او کوتاه می‌شود.

خدا هم «عفُوّ» است و هم «غفور». در دعا می‌خوانیم «یا عفُوُّ یا غَفور». اول عفو خدا شامل حال ما می‌شود، بعد مغفرتش. غفران عظیم‌تر است. مغفرت فوق عفو، و رحیمیت فوق مغفرت است؛ چنان‌که در دعای ماه رمضان می‌گوییم: «یا عَلیُّ یا عَظیمُ یا غَفورُ یا رَحیم».

خداوند سبحان آمرزش خواستن را وسیله فرو ریختن روزی، و موجب رحمت آفریدگان قرار داد. استغفار موانع را رفع می‌کند. هرگاه در زندگی به بن‌بست خوردیم و حس کردیم درها از همه‌سو بسته شده است، به ما توصیه کرده‌اند که به استغفار رو بیاوریم.

حضور، قوّت قلب می‌دهد؛ ازاین‌رو مؤمنان حتی اگر کم باشند، حضور پر رنگشان در صحنه‌های عملی جامعه، قوت قلبی برای اهل ایمان است.