کتاب سیره تربیتی پیامبران؛ حضرت نوح (ع)

پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله هم این جمله را زیاد به زبان می‌آوردند: یا مُقلِّبَ القُلوبِ ثَبِّتْ قَلبی علی دِینِکَ. ای دگرگون‌ساز دل‌ها! دل مرا بر دینت، استوار بدار.

ما سه چیز را از سه کس دریافته‌ایم: شکیبایی را از ایوب، سپاس را از نوح و [زشتی] حسد را از فرزندان یعقوب.

تکذیب، انسان را به این مرتبه می‌رساند که خدا او را رها کرده، طاغوت ولیّ او می‌شود. اگر نوری از فطرت هم در وجودش باقی مانده باشد، از آن خارج می‌شود و به فعلیت ظلمت می‌رسد. اگر تکذیب در وجود انسان قطعی و شدید شد، راه هدایت بسته می‌شود و امیدی به هدایت نیست.

شکر اخلاص می‌آورد و اخلاص سبب بقاست.

محبت به اولیای الهی باب سلوک الی الله است.

بازگشت به گناه بعد از اینکه خداوند رحمتش را شامل حالمان کرد و توبه ما را پذیرفت، باید مراقب باشیم که به‌راحتی آن را از دست ندهیم. اگر انسان دوباره به گناه برگشت، گناهان قبلی هم به آن ضمیمه می‌شود. این‌طور نیست که بگوید: من الآن از نظر گناه صفر هستم و تا به مرحلهٔ قبلی برسم خیلی طول می‌کشد. درست است خداوند آنها را آمرزیده، اما اگر انسان برگردد، خدا هم برمی‌گردد. معلوم می‌شود که توبه‌اش واقعی نبوده؛ هرچند باز هم باب توبه بسته نمی‌شود. وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا (و اگر [به گناه] باز گردید، ما نیز [به کیفر شما] باز می‌گردیم).

ترس نشان‌دهندهٔ ضعف توکل است. منشأ ترس این است که بر جای درستی توکل نکرده‌ایم و یقین به خدا نداریم و خدا را آن‌گونه که انبیا می‌شناختند، نمی‌شناسیم.

چیزی همانند صلهٔ رحم سراغ ندارم که عمر را زیاد کند، تاآنجاکه کسی که اجلش سه سال است و صله رحم کننده است، خدا سی سال به عمر او می‌افزاید و عمرش را سی‌وسه سال می‌کند، و کسی که عمرش سی‌وسه سال است، ولی اهل قطع رحم است، خدا سی سال از عمرش را کم می‌کند و اجلش را در سه سال قرار می‌دهد.

کسی که مانع شکوفایی استعدادهای نیکوی دیگران است، ظالم است. گاهی ممکن است شخصی با پارتی‌بازی، آشنایان و خویشان خود را در مسندی قرار دهد و جوانی را که استعداد رشد دارد، محروم کند. این از مصادیق ظلم است و چنین شخصی مورد بازخواست قرار خواهد گرفت؛ چون با ضایع کردن هر استعدادی، در حقیقت حقی پایمال می‌شود.

هرکس می‌خواهد نورانی شود، بر محمد و آل محمد، زیاد صلوات بفرستد. ذکر صلوات برای عمل، هم ایجاد مقتضی می‌کند، یعنی توفیق می‌آورد، و هم رفع مانع. گناهان برای انسان مانع ایجاد می‌کنند. صلوات ما را به شجرهٔ طیبه متصل می‌کند و ما را از این موانع عبور می‌دهد. می‌گوییم: خدایا، من توان حرکت ندارم، ولی محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله مقرّبان تو هستند؛ من با تقرّب به اینها، می‌خواهم به‌سوی تو حرکت کنم

نمایاندن راه کار خداست، اما انتخاب راه، کار ماست. نبود

در جمهوری اسلامی نیز بسیاری از افراد با انتساب به این نظام، نام و عنوان و عزت پیدا کردند، ولی آنها که قدرناشناسی و خیانت کردند و فکر کردند مردم آنان را دوست دارند و هرجا باشند با آنها هستند، وقتی از نظام جدا شدند و زاویه گرفتند، از اذهان مردم هم پاک شدند و حتی خاطره‌ای هم از آنان باقی نماند.

به بزرگی گفتند: تو از کمالاتی که پیشینیان داشتند چه داری؟ گفت: «سوزِ نداشتن داشته‌های آنها را دارم». سوز نداری یعنی طلب؛ من اینها را ندارم، ولی می‌دانم هست.

علامه طباطبایی رحمه‌الله می‌فرماید: هر عمل صالح و هر اعتقاد صحیحی که در عالم انسانی تا روز قیامت شکل بگیرد، نوح علیه‌السلام در ثواب آنها شریک است. این مطلب، بیان تأثیر سلام در همهٔ عالم انسانی است.

درواقع گناه، تکذیب عملی است؛ گناه یعنی اینکه من این عمل را خلاف آنچه خدا فرموده است انجام می‌دهم. گناه هم مثل بیان لفظی گاهی از روی جهل است؛ ممکن است شخص فکر کند که راهش همین است.

کسی که یک قدم به سمت خباثت بگذارد، خباثتش به خباثت‌های قبلی ضمیمه می‌شود. غیر از خباثت‌های خودش، به خباثت‌های دیگران هم متصل می‌شود. در جانب نور هم طیب‌ها با هم مرتبط می‌شوند. شجرهٔ طیبه یک واحد است که همهٔ مؤمنان با آن مرتبط و شاخه‌های آن هستند. شجرهٔ خبیثه هم یک واحد است که همهٔ خبیث‌ها با آن مرتبط هستند و ریشه‌هایشان به هم کمک می‌کند. تکذیب‌کنندگان پیامبران احزابی هستند که با هم تشکل و وحدت دارند. این نگاه عبرت‌ساز است و ضرورت توجه و مراقبه را نشان می‌دهد. هر قدمی به‌سوی خباثت، ما را به خبیث‌ها متصل و با آنان هم‌رنگ می‌کند تا اینکه کم‌کم جزء شاخه‌ها و میوه‌های درخت خباثت می‌شویم؛ چنان‌که هر قدم صالحی نیز ما را به شجرهٔ طیبه می‌رساند.

هیچ استعدادی به‌دست امام معصوم ضایع نمی‌شود؛ یعنی اگر کسی به‌دست امام معصوم یا به‌دست پیامبری کشته شد، دیگر هیچ امید نجاتی در خودش و در نسلش نبوده است. اگر کوچک‌ترین امیدی در او باشد، به‌دست امام معصوم کشته نمی‌شود؛ هرچند باید کشته شود، ولی نه به‌دست امام معصوم.

«عبد شکور» یعنی بنده‌ای که وقتی با نعمت‌های الهی مرتبط می‌شود، آن را به‌طور کامل در جای خود و بنابه امر الهی صرف کند. این ویژگی بدون خلوص در عبادت به‌دست نمی‌آید.

در حقیقت، شکر با اخلاص رابطه دارد؛ هرچه انسان به‌سوی شکر حرکت می‌کند، مراتب اخلاصش بیشتر می‌شود و هرچه مراتب اخلاصش بیشتر شود، عملش پایدارتر می‌شود و به خدا گره می‌خورد.

ازاین‌رو مراتب اخلاص، مراتب بقاست؛ هرچه عمل خالصانه‌تر باشد، از حد زمان و مکان فراتر می‌رود و بقا پیدا می‌کند.

سلام اسمی از اسمای خداوند است؛ سلام، امنیت و سلامتی است.

در ذیل این آیه، روایات فراوانی وارد شده که به «روایات میثاق» معروف است. در برخی از این روایات بیان شده که خدای متعال از همگان بر توحید میثاق گرفت و از انبیا علاوه بر توحید، بر نبوت پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله و ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام میثاق گرفت و از انبیای اولوالعزم، علاوه بر این موارد، بر اوصیای پس از امیرالمؤمنین تا حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف نیز میثاق گرفت.

ترسِ با معرفت، انسان را به کمال می‌رساند. البته ترس به‌تنهایی او را به نهایت مقصود نمی‌رساند، اما آغازکننده است. اگر به ما بگویند «اگر نماز صبح نخوانید، خدا عقابتان نخواهد کرد» یا بگویند «نماز صبح از واجب به مستحب تبدیل شد»، چند نفر به خواندن نماز صبحشان ادامه می‌دهند؟!

هرگاه دیدید مشکلی خیلی بزرگ است، بفهمید که اعتقاد به خدا کم شده است.

متاسفانه ما می‌خواهیم تنها با عقل خودمان به جواب‌ها برسیم. خداوند تبارک‌وتعالی در قرآن خطاب به پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید: أُولئِکَ الَّذینَ هَدَی اللّهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه این پیامبران کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده است؛ پس به هدایت آنان اقتدا کن.

کسانی که به‌خاطر ارتکاب گناهان می‌میرند، بیشترند از کسانی که به‌سبب رسیدن اجل می‌میرند. و کسانی که به‌خاطر احسان کردن به دیگران زندگی می‌کنند، بیشترند از کسانی که به‌سبب طول عمر، زندگی می‌کنند.

سران قوم نوح، مردمی را که دارایی و مقامشان پایین‌تر از خودشان بودند، اراذل و فرومایه می‌دانستند و می‌گفتند: چون اینها اطراف تو را گرفته‌اند، دیگر جای ما نیست. حتی می‌گفتند: علم و دینی که ما شایسته آن هستیم باید با علم و دین آنان متفاوت باشد.

در نظام الهی، موقعیت اجتماعی باید موهبتی الهی دانسته شود که شکر آن، تواضع بیشتر است. در این صورت این نعمت و موهبت باقی می‌ماند.

من هر بار که آنان را دعوت کردم تا ایشان را بیامرزی، انگشتانشان را در گوش‌هایشان کردند و لباس خویش بر سر کشیدند و اصرار ورزیدند و استکبار بسیاری ورزیدند).

نوح علیه‌السلام نشان داد که در بین بدترین و لجوج‌ترین اقوام هم می‌توان مؤمنانی را جذب، سازماندهی و حفظ کرد و پرچم توحید را در اهتزاز نگه‌داشت و نومید و خسته نشد.