کتاب عدالت؛ چه باید کرد؟

میل این نکته را در قطعه‌ای به‌یادماندنی مطرح می‌کند: «انسانی ناخرسند بودن بهتر است از خوکی راضی بودن. سقراطی ناراضی بودن بهتر است از احمقی راضی بودن. و اگر احمق یا خوک نظر دیگری داشته باشند، تنها به این دلیل است که هریک از دیدگاه خود به مسئله می‌نگرند.» (۲۹)

جامعه‌ای که اعضای خود را به پذیرش آداب و رسوم و عرف‌ها دعوت می‌کند ممکن است به همنوایی گمراه‌کننده‌ای دچار شود و خود را از نیرو و طراوتی که انگیزهٔ بهبود اجتماعی است محروم کند.

رویکرد دوم، یعنی رویکردی است که عدالت و اخلاق را با آزادی مرتبط می‌کند. ولی آزادی‌ای که او مطرح می‌کند مفهومی پیچیده است (پیچیده‌تر از آزادی انتخاب در بازارِ خرید و فروش کالا). کانت می‌گوید آن‌چه ما معمولاً آزادی بازار یا حق انتخاب مشتری می‌دانیم آزادی واقعی نیست، چون تنها با ارضای تمایلاتی ارتباط دارد که، در وهلهٔ نخست، خود انتخاب نکرده‌ایم.

امر مطلق ۱: قاعدهٔ کلی خود را به امری جهانروا تبدیل کنید کانت نخستین نسخه را قاعدهٔ قانون جهانروا می‌نامد: «تنها بر اساس قاعده‌ای عمل کنید که می‌توانید در همان زمان اراده کنید که به قانونی جهانروا تبدیل شود.» (۱۹) منظور کانت از قاعدهٔ کلی قانون یا اصلی است که علت عمل شماست