کتاب راهنمای عملی رواقی زیستن

یأس و نومیدی همان‌قدر دست خودمان است که عطسهٔ زکام بهاری در هوایی مملو از گَردهٔ گُل. گویا ناگزیریم. گرچه عطسه و یأس فرق بزرگی دارند. عطسه سینوس‌ها را پاکسازی می‌کند و حالمان را بهتر.‌ یأس اما اغلب موجب خشم می‌شود،

این را هم همیشه آویزهٔ گوشتان کنید که چیزی داریم به مراتب بدتر از شکست: هیچ تلاشی نکردن به سببِ ترس از شکست.

راحت می‌شود گفت خشم و یأسْ تنها واکنشِ معمول و طبیعیِ آدم‌هاست. اما بیشتر که نگاه می‌کنیم می‌بینیم هنوز هستند آدم‌هایی که زیر بار مشکلات زود کمر راست می‌کنند ـ‌یا حتی بهتر، نیازی نمی‌بینند به حالت عادی باز گردند چرا که از روبه‌رو شدن با مشکل ابایی ندارند. چنین افرادی در نهایت آدم‌های قوی و حتی پهلوان‌مسلکی می‌شوند.

از بد ماجرا، خشمی که سراغمان می‌آید هم اغلب مسری‌ست، چون بیشتر وقت‌ها خشممان متوجه کسی‌ست، و وقتی آن را ابراز می‌کنیم او هم ممکن است با عصبانیت جوابمان را بدهد. گاهی هم با فردِ خاطی از عصبانیت خود حرف نمی‌زنیم؛ نفر سومی پیدا می‌کنیم و شرح مصیبت می‌دهیم، چون دوست داریم بر عصبانیتمان مُهر تأیید بزنند؛ می‌خواهیم مطمئن شویم کاملاً حق داشتیم عصبانی شویم. مهم‌تر آن‌که، دوست داریم کسی غمخوارمان باشد

عاموس تورسکیِ روانشناس در سال ۱۹۹۶ فهمید سرطان بدخیم پوستی دارد. او به زندگیِ عادی‌اش ادامه داد، و خیلی از آدم‌های دوروبر هم از وضعیتش هیچ خبردار نشدند؛ کمی بعد هم در پنجاه‌ونه سالگی از دنیا رفت. یک بار که حرف از مرگ زودهنگام او شد، به دوستش گفته بود: ‌«زندگی مثل کتاب است. کوتاهیِ آن دلیلِ بر بد بودنش نیست. دست بر قضا خیلی هم کتاب خوبی بود.‌»

فلسفهٔ رواقی صورتی از دین نیست: دل‌مشغول زندگیِ پس از مرگ نیست،‌ بلکه متوجه زندگیِ گذران در همین کرهٔ خاکی‌ست.

زیستن بدون فلسفهٔ زندگی به این می‌ماند که روزهایتان را باری به هر جهت سرکنید که نتیجه‌اش یحتمل می‌شود تکاپوی مدام و بی‌ثمر و، عاقبت، یک زندگیِ بربادرفته. حیف!

در وقت دشواری و ناکامی، خشم و سرخوردگی واکنش طبیعیِ بیشتر ما آدم‌هاست ـ‌فقط بلدیم عصبانی شویم. اما خوشبختانه واکنش بهتری هم می‌شود داشت ـ‌هم سهل است، هم مؤثرتر. من اسمش را می‌گذارم سازوکار آزمون رواقی: وقتی به مشکلی برمی‌خوریم، آن را ـ‌همان‌طور که قبلاً هم گفتم‌ــــــ به چشم آزمونی از سوی خدایگان رواقی ببینیم که می‌خواهند انعطاف‌پذیری و چاره‌اندیشی‌مان را بیازمایند. هدفشان هم از این سنگ‌اندازی‌ها نه تنگ کردن عرصه بر ما، که گشایش در احوالمان است.

سنکا، از چهره‌های متمول رم، هر چندوقت یک‌بار ‌«تمرینِ فقر» داشت. توصیه می‌کرد هرازگاهی مثل او باشیم: ‌«چند روزی با غذای بسیار ساده و کم و جامه‌های زبر و سخت سر کنید، و از خود بپرسید “این همان چیزی بود که از آن واهمه داشتم؟”‌»

آدم صبور به کسی می‌گویند که بی‌هیچ گلایه‌ای شرایط دشوار را تاب می‌آورد؛ این فرق دارد با شیوه‌ای که رواقیون در پیش می‌گرفتند. مقصود رواقیون نه حفظ آرامش و صبوری به‌وقت مصائب، که روبرو شدنِ با آن‌ها بدونِ حس رنج و دشواری‌ست. تفاوت بسیاری میان این دو هست.

اگر هم قرار به زندگی در بهشت باشد،‌ مرگ چیزی نیست جز تحول و تطوری شگرف ـ‌و زندگی کمافی‌سابق درجریان و روبه‌جلوست‌ــــــ همچون گذاری مبارک است به وجودی بس والاتر.

اینجا سخنان سنکا را به یاد آوریم که می‌گوید: ‌«ما همه آدم‌های بدی هستیم که میان بدها زندگی می‌کنیم؛ فقط یک چیز تسلایمان می‌دهد ـ‌بپذیریم که نباید به هم سخت بگیریم.‌»

‫ آرمسترانگ آدم متفاوتی‌ست، اما باز هم مثل او پیدا می‌شود. دوروبر را نگاه کنید و ببینید آدم‌های دیگری هم هستند که مقابل مشکلات بزرگ، با سکوت و شجاعت محض، قد علم می‌کنند.

تئودور روزولت در خودزندگی‌نامه‌اش این پند رواقی‌گونه را می‌دهد: ‌«با هرچه داری، هرجایی که هستی، هرکاری از دستت برمی‌آید بکن.‌»

مقصود اصلیِ رواقیون در زندگی نه حذف احساسات که به حداقل رساندنِ احساساتِ منفی‌ای‌ست که سراغشان می‌آیند