کتاب چهار جستار ساختاری در نقد ادبی تألیف دکتر مهدی دریائی مجموعه در بردارندۀ چهار مقاله و جستار در حوزه نقد ادبی بر پایه نقد روایت‌شناسی و نشانه‌شناسی در مورد داستان‌های هوشنگ گلشیری و قاسم کشکولی است که توسط نشر بید به چاپ رسیده است.

درباره کتاب چهار جستار ساختاری در نقد ادبی

سده‌ٔ بیستم در حوزه‌ٔ علوم انسانی و هر آن‌چه به تاریخ اندیشه مربوط می‌‌شود، تحولات دگرگون‌کننده و بنیان‌افکنی را به خود دیده است. سیل عظیم نظریه‌ها و رهیافت‌ها، درهم‌تنیدگی خیره‌کننده‌ی علوم و ظهور مطالعات میان‌رشته‌ای، نیاز پژوهشگران را به بهره‌گیری از اصول نظری ارایه‌شده در شاخه‌های گوناگون دوچندان کرد. مبدأ عمده‌ی این جهش‌ها را می‌توان در جنبش‌های نیمه‌ی نخست این سده ریشه‌یابی کرد که در این میان، ظهور «ساختارگرایی» جایگاهی ویژه دارد. کتاب حاضر، با تمرکز بر نظریه‌های روایت‌شناسی و نشانه‌شناسی به عنوان دو سطح بنیادی در نقد ساختاری، به تحلیل در ادبیات داستانی مدرن ایران می‌پردازد.

در این مجموعه جستار یک، تحلیلی است از داستان کوتاه «معصوم اول» اثر «هوشنگ گلشیری»، با مؤلفه‌های روایی‌ «ژرار ژنت» روایت‌شناس ساختارگرای فرانسه، که در کتاب گفتمان روایت (درباره متد) مطرح کرده است.

جستار دو، تحلیلی است از دو داستان «هر دو روی یک سکّه» و «پرنده فقط یک پرنده بود» اثر «هوشنگ گلشیری»، بر اساس «گونه شناسی روایی».

جستار سه، تحلیلی است از مجموعه داستان «نیمه تاریک ماه» اثر «هوشنگ گلشیری»، با تمرکز در مولفه «وجه» از منظر «ژرار ژنت».

جستار چهار، تحلیلی است «نشانه‌شناسیک» از داستان کوتاه «عصیان یک بزاز لنگرودی» اثر «قاسم کشکولی».

جستارهای حاضر، با تمرکز بر تحلیل بر پایه‌های نظری در دانش روایت‌شناسی و نشانه‌شناسی، تلاشی است در به کارگیری نقد ساختاری در ادبیات داستانی مدرن ایران.

کتاب چهار جستار ساختاری در نقد ادبی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به تحلیل و نقد ادبی پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب چهار جستار ساختاری در نقد ادبی

از نظر «شکلوفسکی» و «آیخن‌باوم»، قصه، ترتیب واقعی رویدادها به صورت مسلسل و مجرد است در صورتی که طرح، سلسله‌ای از رخدادهاست آن‌گونه که راوی تعریف می‌کند. «تینیانوف» دیگر فرمالیسم روس بر آن بود که: داستان هرگز ارائه نمی‌شود، بلکه تنها می‌توان آن‌را حدس زد. از نظر او، داستان درواقع ساختی تخیلی است که روایت‌شنو، بر اساس اطلاعاتی که از سوی راوی ارائه می‌شود، آن را در ذهن خود شکل می‌دهد. بعدها، ساختارگرایان، متأثر از این نظریه فرمالیسم‌ها، به این نتیجه رسیدند که در قصه دو ساختار مجزا می‌توان یافت. «داستان» و «گفتمان» که در انگلیسی مطابق «استوری» و «دیسکورس» است. داستان قسمتی است که دربرگیرنده شخصیت‌ها و حوادث است و گفتمان چگونگی ارتباط میان راوی، داستان و خواننده است. بر این اساس «تزوتان تودوروف» از دیدگاه ساختارگرای خود، در تعریف روایت، علاوه بر رخدادهای قصه، به ویژگی بازنموده بودن آن در محدوده زمانی نیز نظر دارد. از نظر او متون روایی هم به چیزی ارجاع می‌کنند و هم این ارجاع دارای بازنموده زمانی است. درواقع این امر، یعنی بازنمودن یا بازگو کردن روایت، ضمن این که نقش راوی را در گزینش و بازنمودن داستان در سطح زمانی روایت نشان می‌دهد، خود ابعاد تازه‌ای را برای تحلیل عمیق‌تر روایت در اختیار می‌گذارد.